کتاب‌هایی که زندگی رهبر شهید را ورق می‌زنند

در روایت‌ها و خاطراتی که از سال‌های نوجوانی و جوانی ایشان نقل شده، کتاب‌خوانی جایگاه مهمی در زندگی‌اش داشته و به‌تدریج به یکی از عادت‌های ثابت در زندگی رهبر شهید تبدیل شده است. ایشان در سال‌های طلبگی در مشهد، علاوه بر متون درسی حوزه، به مطالعه گسترده در حوزه‌های مختلف روی می‌آورند.

آثار تاریخی، ادبیات فارسی و عربی، رمان‌های ترجمه‌شده و کتاب‌های فکری و اجتماعی از‌جمله حوزه‌هایی بود که به آنها علاقه نشان می‌دادند. گفته می‌شود که در آن دوران بخش قابل توجهی از وقت آزاد خود را در کتابخانه‌ها و میان کتاب‌ها می‌گذراندند. علاقه به ادبیات نیز بخش مهمی از این مسیر مطالعاتی بوده است. 

آیت‌الله خامنه‌ای بار‌ها از علاقه خود به شعر و ادبیات فارسی سخن گفتند و با بسیاری از شاعران و نویسندگان معاصر نیز دیدار و گفت‌و‌گو داشتند. آشنایی با آثار کلاسیک ادبیات فارسی، مانند شاهنامه فردوسی، آثار سعدی و حافظ و همچنین مطالعه آثار داستانی و ادبی معاصر، بخشی از این علاقه ادبی به‌شمار می‌آید. در کنار ادبیات، مطالعه آثار تاریخی و سیاسی نیز در شکل‌گیری نگاه فکری ایشان نقش داشته است. گفته می‌شود که ایشان در دوره‌های مختلف زندگی خود به مطالعه تاریخ اسلام، تاریخ معاصر ایران و همچنین کتاب‌هایی درباره تحولات فکری و اجتماعی جهان توجه داشته‌اند. این تنوع در مطالعه باعث شد دایره مطالعاتی ایشان تنها به متون دینی محدود نماند. 

پس از انقلاب نیز این علاقه به کتاب ادامه پیدا کرد. در بسیاری از دیدار‌ها با نویسندگان، ناشران و فعالان فرهنگی، ایشان بر اهمیت کتاب و مطالعه در رشد فرهنگی جامعه تاکید کرده‌اند. همچنین در نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در سال‌های مختلف حضور پیدا کرده و با ناشران و نویسندگان درباره آثار منتشرشده گفت‌و‌گو کرده‌اند. در سخنرانی‌های متعدد ایشان، مطالعه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین ابزار‌های رشد فکری معرفی شده است. رهبر شهید بار‌ها جوانان را به کتاب‌خوانی تشویق کردند و فرمودند که کتاب می‌تواند دریچه‌ای برای آشنایی با تجربه‌های بشری و گسترش افق فکری انسان باشد. 

کتاب و مطالعه همواره بخشی جدایی‌ناپذیر از مسیر علمی و فرهنگی ایشان توصیف شده است؛ علاقه‌ای که از سال‌های نوجوانی آغاز شد و در طول سال‌ها ادامه پیدا کرد و در سخنان و فعالیت‌های فرهنگی ایشان نیز بازتاب یافته است. این نگرش رهبر شهید سبب می‌شد ایشان هر ساله از نمایشگاه کتاب بازدید فرمایند. درست سال گذشته هنگام برگزاری نمایشگاه کتاب عکسی از ایشان در کتابخانه شخصی میان انبوهی کتاب در حال مطالعه منتشر شد که مورد توجه قرار گرفت. امسال که در فقدان رهبر شهید نمایشگاه کتاب برگزار می‌شود پخش برنامه «کتاب یک» از شبکه یک سیما سعی دارد به‌نوعی آن‌روز‌ها را برای‌مان تداعی کند و به این بهانه به جایگاه مطالعه در زندگی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای نگاهی بیندازد. 

حسین جودوی، تهیه‌کننده برنامه کتاب یک، ایده شکل گیری این برنامه را این‌طور به «جام‌جم» توضیح می‌دهد: هر سال نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران برگزار می‌شد و رهبر شهید انقلاب حضرت آیت‌الله خامنه‌ای برای بازدید این نمایشگاه تشریف می‌بردند؛ گاهی می‌نشستند با ناشران و نویسنده‌ها صحبت می‌کردند و یا مثل سال گذشته مصاحبه هم انجام می‌دادند. 

وی ادامه می‌دهد: امسال متاسفانه رهبر شهید در بین ما نیست. به‌همین‌دلیل، مؤسسه نشر انقلاب اسلامی و شبکه یک سیما در نظر گرفتند ویژه‌برنامه‌ای را تهیه کنند که طی آن با کارشناسان و نویسنده‌ها در مورد هفت کتابی که پیرامون زندگی رهبر شهید تحریر شده است، به نقد و بررسی و گفت‌و‌گو بنشینند. 

راهی به‌سوی ترویج فرهنگ کتابخوانی 

او درباره کتاب‌های مورد بررسی توضیح می‌دهد: کتاب‌هایی که بررسی می‌شوند، کتاب‌هایی است که درباره زندگی رهبر شهید یا به‌قلم رهبر شهید انتشار یافته است. برخی از کتاب‌ها مانند «خون دلی که لعل شد» یا «روایت آقا» درباره زندگی ایشان نگاشته شده است. برخی دیگر هم سخنرانی‌ها و احادیث و روایت‌هایی است که حضرت آقا در کلاس‌های درس خارج فقه و حدیث عنوان فرمود‌ه‌اند؛ مانند مجموعه «کتاب رهنما». 

تهیه‌کننده برنامه کتاب یک درباره زمان پخش این برنامه می‌گوید: از دوشنبه بیست‌وهشتم اردیبهشت‌ماه، پخش آن از شبکه یک آغاز شد و بینندگان می‌توانند به‌مدت یک‌هفته، هر‌شب ساعت ۲۳ کتاب یک را دنبال کنند. 

او با بیان این‌که در هر قسمت از برنامه یک کتاب بررسی می‌شود، ادامه داد: آقای مسعود رضایی، حجت‌الاسلام رستمی، آقای پناهیان و آقای صلح‌میرزایی از کارشناسانی هستند که به بررسی کتاب‌ها می‌پردازند. 

جودوی مخاطبان این برنامه را از طیف‌های مختلف می‌داند: به‌نظرم مخاطبان برنامه کتاب یک می‌توانند افرادی باشند که به زندگی رهبر شهید علاقه‌مند هستند. همچنین کتابخوان‌ها و افرادی که اهل مطالعه هستند نیز می‌توانند مخاطب این برنامه باشند. برنامه کتاب یک می‌تواند برای علاقه‌مندان به مرور تاریخ معاصر هم جذاب باشد. 

او اضافه می‌کند: کتاب‌هایی مانند خون دلی که لعل شد، به‌دلیل برخورداری از روایتی شیرین و در عین حال ترسیم دقیق تاریخ معاصر ایران در سه دوره مختلف، ظرفیت بالایی برای جذب مخاطب دارند. این اثر با تمرکز ویژه بر تاریخ اجتماعی، دوران ابتدایی زندگی رهبرمعظم‌انقلاب را پیش از پذیرش مسئولیت‌های اجرایی و سپس دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی روایت می‌کند. 

به‌باور وی، مطالعه چنین‌آثاری نه‌تنها برای علاقه‌مندان به تاریخ اجتماعی ایران جذابیت ویژه‌ای دارد، بلکه می‌تواند محرک و اثرگذار برای ترویج فرهنگ کتابخوانی در میان عموم مردم نیز باشد. 

فرصت سوژه‌یابی برای نویسندگان

او معتقد است پخش چنین برنامه‌هایی به گسترش فرهنگ کتابخوانی و نیز سوژه‌یابی نویسندگان می‌انجامد: چنین‌برنامه‌هایی با محوریت معرفی کتاب، می‌توانند بستری برای ایده‌پردازی نویسندگان فراهم آورند. بسیاری از موضوعات مطرح‌شده در این آثار، نیازمند شرح و بسط بیشتری هستند و می‌توانند سوژه‌های بکری برای تالیفات آینده باشند. 

او توضیح می‌دهد که در واقع، ناشران و نویسندگان هوشمند می‌توانند با استخراج این موضوعات کلی، مسیر‌های پژوهشی و نگارشی جدیدی را ترسیم کنند. به‌عنوان نمونه، مباحث مربوط به تربیت کودک و خانواده، از‌جمله سوژه‌های همیشگی و پویایی هستند که در ادوار مختلف و از زوایای گوناگون، قابلیت بررسی و پرداخت دارند و به‌همین‌دلیل ضرورت دارد نویسندگان متعددی به این حوزه‌ها ورود کنند. 

او درباره دلیل انتخاب محمد‌رضا سرشار به‌عنوان مجری این برنامه می‌گوید: بخشی از موفقیت و غنای محتوایی چنین برنامه‌هایی، مرهون انتخاب مجری است. او پیشتر طی جلساتی با رهبر انقلاب، از نزدیک در‌جریان برخی خاطرات ایشان قرار گرفته و به اطلاعات کافی دسترسی دارد و همچنین از اهالی قلم است و با تالیف چندین جلد کتاب و مطالعه مستمر آثار روز، اشراف دقیقی بر این حوزه دارد. 

به‌باور وی، حضور یک مجری که هم اهل کتاب باشد و هم اهل قلم، این امکان را فراهم می‌کند که در حواشی و لایه‌های پنهان خاطرات و نگارش‌ها، پرسش‌های دقیق و کاربردی مطرح شود که برای مخاطب راهگشا باشد. 

او در پاسخ به این سؤال که آیا در برنامه کتاب یک تصاویری دیده‌نشده از رهبر شهید پخش می‌شود، می‌گوید: در خصوص احتمال انتشار تصاویر جدید و دیده‌نشده در این برنامه، تلاش‌های مستمری در جریان است. به‌دلیل جنگ رمضان، دسترسی به تصاویر آرشیوی و استفاده از آنها با دشواری‌هایی همراه شده است، اما تیم تولید برنامه همچنان در حال پیگیری است تا بتواند در این بخش نیز اقداماتی برای ارتقای غنای تصویری برنامه انجام دهد.