صیانت از آلبوم خانوادگی ملت ایران

به گزارش جام‌جم‌آنلاین ازروابط عمومی رسانه ملی، در میانه این اوضاع خطیر، آرشیو صداوسیما نقشی فراتر از یک واحد پشتیبان ایفا کرد و به یکی از ستون‌های اصلی تداوم روایت، تولید محتوا و حفظ اسناد دیداری و شنیداری بدل شد.

 این بخش با اقدامات مختلف از راه‌اندازی پایگاه‌های اضطراری و ایمن گرفته تا تعریف شیفت‌های ویژه، دسترس‌پذیرسازی سریع منابع و پشتیبانی از شبکه‌ها و واحد‌های خبری پس از آسیب‌دیدگی زیرساخت‌ها، حضوری فعال و تعیین‌کننده در خط مقدم «جنگ روایت‌ها» داشت.

در گفت‌و‌گو با حمید نصرآبادی، مدیرکل آرشیو صداوسیما نگاهی داشتیم به تجربه آرشیو در روز‌های بحران؛ موضوعی که بار دیگر نشان داد آرشیو صرفاً انبار تصاویر قدیمی نیست، بلکه گنجینه‌ای زنده، پویا و بخشی از هویت تاریخی و رسانه‌ای کشور است.

همچنین تحولات چندسال اخیر آرشیو در حوزه دیجیتال‌سازی، هوشمندسازی، استفاده از ابزار‌های نوین و حرکت از رویکرد صرفاً نگهدارنده به رویکرد تولیدمحور، تصویری تازه از جایگاه این نهاد ارائه می‌دهد. این گفت‌و‌گو درباره امنیت، حافظه، آینده‌نگری و نقشی است که آرشیو می‌تواند در لحظات سرنوشت‌ساز ایفا کند.

در جریان جنگ ۱۲روزه، آرشیو صداوسیما چه نقشی در صیانت از دارایی‌های رسانه‌ای و اسناد تصویری ایفا کرد؟

اداره‌کل آرشیو و تمام نمایندگی‌های آرشیو در تهران و مراکز استانی، در جنگ ۱۲روزه خدمات محتوایی فراگیری ارائه کردند. این خدمات شامل تعریف شیفت ویژه و تهیه بسته‌های محتوایی مختلف اعم از بسته‌های محتوایی تصاویر و برنامه‌هایی از شهدای اقتدار، منابع آرشیوی ضدآمریکایی و ضد صهیونیستی، سخنان بزرگان، نماهنگ، گزارش خبری، مستند و… و دسترس‌پذیرکردن آنها در بستر FTP به‌منظور بهره‌برداری حوزه‌های مختلف پیام بود.

همچنین پشتیبانی و همکاری مؤثر با واحد‌های خبری و تولیدی سازمان مخصوصاً بعد از آسیب‌دیدن ساختمان شیشه‌ای و از دسترس خارج‌شدن آرشیو سیاسی، تهیه نسخه‌های کم‌حجم‌تر با حفظ استاندار‌های کیفی پخش سازمان در برای کاهش زمان سرویس‌دهی، راه‌اندازی پایگاه اضطراری و ایمن جهت سرویس‌دهی فوری به تمام شبکه‌های سازمان، ارتباط و همکاری با آرشیو معاونت امور استان‌ها برای تأمین و انتشار محتوای موردنیاز استان‌ها، رعایت الزامات پدافندی لازم برای صیانت از محتوای آرشیوی سازمان و انتقال منابع آرشیو معاونت سیاسی به محل‌های مناسب بعد از آسیب‌دیدن ساختمان شیشه‌ای از دیگر اقدامات ما بود.

مهم‌ترین تهدیدی که در جنگ ۱۲روزه متوجه آرشیو سازمان شد، چه مواردی بود؟ فیزیکی، سایبری یا ترکیبی؟

آرشیو سازمان صداوسیما یکی از غنی‌ترین و بزرگ‌ترین آرشیو‌های منطقه است که مطابق با استاندارد‌های جهانی از منابع ارزشمند ملی و دارایی‌های دیداری و شنیداری نگهداری می‌کند. حمله وحشیانه به سازمان ممکن بود باعث آسیب‌زدن جبران‌ناپذیر به این گنجینه گران‌بها شود که با تدابیر حفاظتی، خسارات وارد شده محدود بود.

آیا تجربه جنگ ۱۲روزه باعث شد تعریف امنیت آرشیو در سازمان صداوسیما تغییر کند؟

سازمان صداوسیما بزرگ‌ترین تولیدکننده محتوا در کشور است که فلسفه وجودی آن را رقم می‌زند و این محتوا در آرشیو‌های سازمان حفظ و نگهداری می‌شود. تجربه جنگ تحمیلی ۱۲روزه، لزوم افزایش نسخه‌های پشتیبان و نگهداری آنها در سایت‌های پدافندی را بیش‌ازپیش نشان داد که این فرایند با سرعت و دقت بیش‌تری در دست اقدام است و می‌کوشیم از محتوای ارزشمند سازمان صیانت کنیم. البته باید تدابیر کلان‌تر و چه‌بسا تعریف طرحی در سطح ملی برای حفظ امنیت این منابع در نظر گرفته شود. طراحی و ساخت مخازن ویژه و امن و امکان ارتباط اختصاصی پرسرعت یکی از این موارد است.

برخی فکر می‌کنند آرشیو فقط محل نگهداری تصاویر قدیمی است. شما آرشیو را چطور تعریف می‌کنید؟

آرشیو به‌مثابه گنجینه و میراث ملی بخشی از پیکره هویتی و شخصیتی یک ملت است که ارتباط تنگاتنگی با ریشه‌ها و بافتار فرهنگی و اجتماعی یک سرزمین تاریخی و کهن دارد. آرشیو در دنیای امروز یکی از محور‌های تولید محتوا و تحولات فرهنگی یک جامعه است. آرشیو، حافظه تاریخی و میراث ارزشمند گذشتگان است و این امکان را به وجود می‌آورد که تصاویری را ببینیم و صدا‌هایی را بشنویم که احتمالاً دیگر وجود ندارند و قابل‌تکرار نیستند. حفاظت و نگهداری در کنار گردآوری، سازماندهی، ارائه خدمات و ارزش‌آفرینی، کارکرد‌های اصلی آرشیو را تشکیل می‌دهند. آرشیو به‌مثابه آلبوم خانوادگی است که حفظ آن حفظ هویت صاحب آن محسوب می‌شود. یکی دیگر از کارکرد‌های مهم و اساسی آرشیو، پشتیبانی از تولید مخصوصاً از منظر تولید محتواست و در شرایط خطیر و ویژه سازمان در حوزه جنگ روایت‌ها و بازنمایی واقعیت‌ها این اهمیت، بسیار مضاعف و حیاتی می‌شود. آرشیو هم‌اکنون مأموریت آمایش، ایده‌پردازی و بازتولید محتوا را به‌طورجدی در دستور کار خود قرار داده و در حال مشارکت با شبکه‌ها و واحد‌های تولیدی سازمان برای نیل به این اهداف است.

در سال‌های اخیر، آرشیو صداوسیما چه تحولاتی از نظر دیجیتال‌سازی، هوشمندسازی یا بازیابی محتوا داشته است و آیا از هوش مصنوعی برای دسته‌بندی، جست‌و‌جو یا احیای و اصلاح تصاویر قدیمی استفاده می‌شود؟

تحولات دیجیتال آرشیو سازمان از سال ۱۳۹۴ با طراحی و اجرای سامانه یکپارچه مدیریت محتوا (میراث جام‌جم) و راه‌اندازی سایت تبدیل منابع ویدئو در آرشیو مرکزی و نیز تبدیل منابع فیلم در لابراتوار اداره‌کل آرشیو آغاز شد. این فرایندها، اکنون با توسعه زیرساخت‌ها و افزایش ظرفیت، همچنان در حال بهینه‌سازی است و در طول فرایند‌های تبدیل، ابزار‌های اصلاح و احیای تصاویر قدیمی، از ابزار‌های نوین هوش مصنوعی استفاده می‌شود. در زمینه مدیریت محتوا، شناسایی و دسته‌بندی آنها، تولید فراداده (متادیتا) در آرشیو سازمان از اهمیت بالایی برخوردار است که وابستگی زیادی به همکاران آرشیویست دارد.
با توسعه ابزار‌های هوش مصنوعی نظیر گفتار به متن و تشخیص جزئیات تصویر و اشخاص، رویکرد آرشیو استفاده حداکثری از این ظرفیت در جهت تکمیل فراداده و به دنبال آن دسترسی آسان‌تر به منابع آرشیوی است. به دلیل حساسیت منابع و اهمیت صیانت از محتوای سازمان، امکان بهره‌برداری آرشیو از ابزار‌های هوش مصنوعی و دیتاست‌های عمومی‌به‌صورت برخط وجود ندارد. تلاش برای تغییر رویکرد به سمت هوشمندسازی و ایجاد تحول هوشمند در زمینه مدیریت و تحلیل داده‌های آرشیوی در اولویت‌های تحولی است و طرح‌هایی مثل موتور‌های هوشمند تبدیل صوت به متن و تشخیص چهره و… به این منظور تعریف شده و در حال پیگیری و اجراست.

چه تفاوتی بین آرشیو امروز با آرشیو مثلاً پنج سال پیش وجود دارد؟

آرشیو، نهادی پویاست که هر روز غنی‌تر می‌شود. آثار دیداری و شنیداری به‌مرور زمان ارزش بیشتری پیدا می‌کنند. احیای محتوای آرشیوی و خلق ارزش از آن فرایندی است که نسبت به پنج سال گذشته به بلوغ خوبی رسیده و همچنان درحال‌توسعه و تحول است. آرشیو امروز، رویکرد سنتی را پشت سر گذاشته، در تحول دیجیتال به بلوغ رسیده است و در آستانه تحول هوشمند قرار دارد. ایجاد زیرساخت‌های مدرن و به‌روز، مخصوصاً در زمینه دستگاه‌های جدید و اسکنر‌های پیشرفته برای تبدیل منابع با بالاترین کیفیت‌های روز دنیا یکی دیگر از این تغییر و تحولات است. همچنین جمع‌آوری و ساماندهی منابع جدید عکس (نگاتیو و اسلاید) به منابع آرشیوی آرشیو مرکزی و دیجیتال‌سازی، ثبت و تکمیل فراداده مرتبط و در دسترس قرارگرفتن آنها از طریق سامانه از دیگر تغییرات مهم بوده است. یکی دیگر از تحولات آرشیو به نسبت گذشته، رویکرد تولیدی در کنار سایر مأموریت‌ها و خدمات است که با تغییر ساختار و اضافه‌شدن مدیریت آمایش و بازتولید محتوا به سمت تحول ساختاری و بهره‌برداری حداکثری از منابع آرشیوی حرکت می‌کند. این رویکرد که به‌تازگی در آرشیو شکل گرفته است به‌تدریج آثار خود را در افزایش کمّی و کیفی تولید محتوای آرشیومحور نشان خواهد داد.

یکی از گلایه‌های همیشگی برنامه‌سازان و مستندسازان فرایند دست‌وپاگیر اداری، زمان‌بر و پیچیده دسترسی به فیلم‌ها و تصاویر آرشیوی است؛ آیا برای تسهیل و تسریع دسترسی همکاران به آرشیو اقدامی‌کرده‎اید و یا برنامه خاصی در نظر دارید؟

بهره‌برداری از گنجینه آرشیو سازمان نیازمند دانش محتوایی، پژوهش عمیق و مهارت استفاده از سامانه مدیریت داده‌های آرشیوی است. این سه ویژگی امکان جست‌وجوی مؤثر در این خزانه ارزشمند را فراهم می‌کند. به‌منظور تسهیل و تسریع دسترسی به محتوای آرشیوی، زیرساخت‌های موجود، تقویت و برای جلوگیری از سوءبرداشت‌های احتمالی و اعمال سلیقه‌های شخصی، ملاحظات حقوقی و قانونی در قالب آیین‌نامه جامع آرشیو ابلاغی رئیس محترم سازمان و شیوه‌نامه‌های عملیاتی پیش‌بینی شده که در اختیار تمام نمایندگی‌های آرشیو و حوزه‌های مرتبط قرار گرفته است.
همچنین آرشیو در نظر دارد با ایجاد زیرساخت‌های جدید و ارتقای سامانه، تسهیل‌گری و دسترسی‌پذیری به منابع را بدون نیاز به فرایند‌های گذشته امکان‌پذیر کند و کاربر این امکان را داشته باشد که با یک‌بار مراجعه، منابع موردنظر خود را جست‌و‌جو، ثبت سفارش و حتی ویرایش و تقطیع کند. امکان ارتباط و مشاوره برخط با کارشناسان محتوایی اداره‌کل آرشیو و آرشیو مرکزی و مدیریت آمایش و بازتولید محتوا نیز از جمله برنامه‌های در دستور کار آرشیو است.