درس‌هایی از تنهایی علی در کوفه

نثر کتاب بسیار خوب و روان است، از عبارت‌های ادبی خاصی استفاده نمی‌کند و مناسب خوانش توسط افراد مختلف جامعه است. من معمولا کتاب‌هایی را که با زبانی بسیار ساده و خالی از هرگونه ظرافت و بازی‌های زبانی نوشته شده باشند، چندان نمی‌پسندم. اما در این اثر، از آنجا که نویسنده بر پایبندی به تاریخ و بیان خود حضرت امیر(ع) تأکید داشته -و چه پایبندی ارزشمندی-کمترین دخل و تصرفی در اصل معنا و روایت ایجاد نکرده است.
گرچه این اثر از دخل‌و‌تصرف‌های نویسنده، خیال‌پردازی‌های ادبی و آرایه‌های لفظی تهی است، اما نباید از یاد برد که راوی اصلی آن، شخصیتی بی‌همتا ــ یا دست‌کم کم‌نظیر ــ در فصاحت و بلاغت است؛ تا آنجا که شنیدن یا خواندن سخنانش، اشک را ناخواسته مهمان چشمان می‌سازد.
آری، کلام سرشار از حکمت و دانش علی خود بالاتر از هر متن و صنعت ادبی‌ است؛ البته در ترجمه به فارسی به‌ناچار از این زیبایی کاسته شده و چه خوب بود اگر عربی بلد بودم و نسخه اصلی کتاب را مطالعه می‌کردم و آنگاه سخنان علی بدون هیچ واسطه‌ای به گوش و چشمم هدیه می‌شد.
علی از زبان علی به نقل و روایت‌هایی که جسته‌گریخته از جاهای مختلف شنیده‌ایم و بلدیم، نظم می‌دهد. آنها را در یک سیر تاریخی منظم، با فصل‌بندی‌ها و دسته‌بندی‌های خوب جای می‌دهد تا نگاهی کلی از زندگانی آن حضرت به‌دست آوریم.
در روزگار ماکه خواندن متون تاریخی سخت وخشک، چندان طرفداری ندارد وعموم به کتب رمان و داستان روی آورده‌اند، در این بین بعضی نویسندگان دغدغه‌مند، داستان‌های تاریخی و بعضا مذهبی را در قالب داستانی گنجانده و با عنصر خیال و وهم خود آن‌ را سر و شکلی تازه می‌دهند. این، حرکت خوبی است اگر وهم و خیال بر متن اصلی غلبه نکند و راست با ناراست، مخلوط نشود؛ اما من که همزمان هم طرفدار خواندن متون تاریخی مستندومعتبر هستم و مخالف سرسخت تحریف، هم حوصله و سواد کتب تاریخی مرجع را ندارم، تلاش محمد محمدیان برای پایبندی به تاریخ و استفاده از مطالب متقن و نقل منابع، و درعین‌حال حفظ روند روان داستانی را بسیار می‌ستایم.
اما محتوای بی‌نظیر کتاب؛... روزگاران علی حقا که روزگاران سختی بوده است. کوفیان سه جنگ را از سر گذرانده و بازهم امیرالمومنین از آنان ایستادگی و جنگ را طلب می‌کرد(که حق بود، که خاصیت مرد همین است) اما به‌نظرم خیلی از ما اگر در آن زمان حاضر بودیم حتی در همان سه جنگ هم با بهانه‌های سرما و گرما و زن و بچه و ترس و راحت‌طلبی، علی را تنها می‌گذاشتیم. لعن و نفرین کوفیان، داستان لعن‌های زیارت عاشورا نشود که می‌گویند مراقب رفتارتان باشید تا خودتان را آن‌بین لعن نکنید... .
درنهایت نیز، لشکری ۳۰‌هزارنفره آماده شده بود تا به جنگ با معاویه رود که آن ملعون دنیا و آخرت دست خود را به جنایتی بزرگ آلود و علی را از همه‌ ما گرفت... در جای‌جای کتاب، رفتار پدرانه و سرشار از حکمت، عشق، اخلاص و جوانمردی علی، هویداست.