علمِ بی‌صدا؛ چرا پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران دیده و شنیده نمی‌شود؟

علمِ بی‌صدا؛ چرا پیشرفت‌های علمی و فناوری ایران دیده و شنیده نمی‌شود؟
در دهه‌های اخیر، ایران گام‌های بلندی در حوزه علم و فناوری برداشته است؛ از فتح قله‌های فناوری نانو و سلول‌های بنیادی و ساخت ماهواره‌های بومی، داروهای نوترکیب، غنی‌سازی اورانیوم و چرخه کامل سوخت هسته‌ای تا پهپادهای پیشرفته و توسعه استارتاپ‌های دانش‌بنیان و کسب رتبه ۱۵ تا ۱۷ در تولید علم دنیا؛ اینها تنها بخشی از دستاوردهایی است که بسیاری از کشورهای منطقه حتی در آرزوی آن مانده‌اند.
کد خبر: ۱۵۰۶۵۳۲
نویسنده پرویز کرمی - مدیرعامل مرکز نوآوری همیار دانش بنیان

اما پرسش اساسی اینجاست:
چرا این پیشرفت‌ها در ذهن جامعه، تصویر روشنی ندارد؟ چرا روایت علمی وفناوری ایران، نه در دل رسانه‌ها و نه در ذهن مردم، به یک داستان باورپذیر و الهام‌بخش تبدیل نشده است؟
‌چالش‌ها کجاست؟
-‌زبان سخت، روایت خاموش
پیشرفت‌های علمی و فناوری اغلب در قالب مقالات تخصصی، گزارش‌های فنی یا آمارهای خشک منتشر می‌شوند و فاقد «داستان انسانی» و بیان جذاب که عموم مردم را درگیر کند، هستند .
-‌فاصله دانشگاه با جامعه
استادان و پژوهشگران، هرچند محور اصلی تولید علم‌اند، اما بواسطه رسانه گریزی کمتر توانسته‌اند نقش فعال در رسانه‌ها یا ارتباط با افکار عمومی ایفا کنند. هرچند دراین میان نقش تخریبی رسانه‌های زرد و شبه‌علم‌ها واخبار منفی را نباید بی‌اثر دانست 
-‌رسانه‌های غیرعلمی، صداوسیمای سنتی
نه رسانه‌های دیجیتال، شبکه‌های اجتماعی و مطبوعات به‌درستی وارد میدان روایت‌گری موثر علم و فناوری شده‌اند، نه صداوسیما روایتی فراگیر، مستمر و جذاب از موفقیت‌های علمی و فناوری ارائه داده است. پس بنابر این می‌بینیم عمده این مهم هم بیشتر بر دوش رهبر انقلاب افتاده است 
-‌بی‌اعتمادی و فضای ذهنی منفی
افکار عمومی که زیر فشار تزریق ناامیدی‌ها و کمبود‌ها چالش‌های روزمره است، به‌سختی با روایت‌های مثبت و پیشرفت‌ها ارتباط برقرار می‌کند؛ به‌ویژه وقتی این روایت‌ها سیاست‌زده یا بزرگ‌نمایی شده به نظر برسند.
-‌فقدان سیاست‌گذاری مشخص رسانه‌ای در حوزه علم و فناوری
‌ • در بسیاری از کشورها نهادهای دولتی و غیرانتفاعی مسئول «ترویج علم» هستند، اما در ایران سیاست‌گذاری یکپارچه و هدفمند برای ترویجگری علم و فناوری به‌ندرت وجود دارد.
‌ • فعالیت‌ها گسسته و پراکنده است و بین وزارت علوم، معاونت علمی، صداوسیما، بخش خصوصی و رسانه‌ها همکاری نظام‌مند و مستمری نیست.
 چه باید کرد، راهکار چیست؟
در مدت مسئولیتم در معاونت علمی و فناوری و بنیاد ملی نخبگان در ستاد فرهنگسازی اقتصاد دانش بنیان اقداماتی انجام شد که باید روزآمد، تقویت و استمرار یابد.
- تربیت نسل «رسانه‌دانِ علم و فناوری‌»
باید روزنامه‌نگارانی تربیت و تقویت شوند که هم زبان علم را بفهمند و هم مهارت بهره‌گیری از ابزارهای روایت‌گری نوین را داشته باشند: از پادکست و ویدئو تا مستند کوتاه و روایت برای شبکه‌های اجتماعی. .(ای‌کاش می‌شد برای اکثر خبرنگاران علم و فناوری کتاب‌هایی مانند روایتگری موثر کندال هاون در قالب بوت کمپ تدریس شود )
- بازآفرینی نقش صداوسیما
نیت انجام و تولید برنامه‌های حوزه علم وفناوری در صداسیما بوده و هست اما در کمیت و کیفیت تولید و استمرار پخش و نوآوری نقصان بسیار داریم و البته آدم مطلع و کاربلد هم در این حوزه کم داریم، برنامه‌هایی مانند «بربنیان دانش »، «نسیم دانش»، «ایران ساخت‌»، «چرخ‌» و.... تجربه‌هایی موفق اما مربوط به سال‌ها قبل بودند‌ و حالا نیازمند روزآمدی، استمرار، تنوع فرمی و بهره‌گیری از نوآوری و چهره‌های علمی جذاب هستیم .
- مشارکت فعال استادان مبرز و دانشجویان خلاق 
استادان می‌توانند روایت‌گر علمی شوند و دانشجویان نیروی پیشران ترویج دانش و فناوری در فضای مجازی و رسانه‌ای. نشریات دانشجویی، کانال‌های علمی و ترویجی و تولید محتوای دیجیتال در بیان پیشرفت‌ها باید تقویت شوند.
-‌داستان‌محوری و برندینگ علمی
هر دانشمند، هر شرکت دانش‌ بنیان، هر استارتاپ موفق و هر اختراع ملی‌ای یک «داستان» است. این داستان‌ها باید از قالب خبر خشک بیرون آمده و در دل مستندها، سریال‌ها، انیمیشن‌ها، مسابقات علمی و گفت‌وگوهای جذاب روایت شوند.
اگر قرار است علم، فناوری و نوآوری به فرهنگ عمومی جامعه تبدیل شود، باید از آزمایشگاه تا اتاق نشیمن و از دانشگاه تا مزرعه و کارگاه امتداد پیدا کند. امروز، پیشرفت کافی نیست؛ روایت پیشرفت است که جای خالی‌اش احساس می‌شود.
مردم اگر بدانند، باور می‌کنند و اگر باور کنند، حمایت می‌کنند و اگر حمایت کنند، ایران می‌تواند نه‌تنها پیشرفت کند که «پیشرفت را نیز معنا کند.»

newsQrCode
ارسال نظرات

نیازمندی ها