حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
برنده جایزه ترویج علم ایران: تندیس دلگرمی می آورد ، رفاه نه!
غلامحسین رستگار نسب مسئول پژوهشسرای دانش آموزی ناحیه یک شهرری به دلیل تلاش های بی وقفه و برنامه ریزی برای ارتقا سطح علمی دانش آموزان چندی پیش از سوی انجمن
او در واقع برنده نهمین دوره از جایزه ترویج علم شد که به منظور قدردانی از کوشش های مروجین علم و تشویق عموم به فعالیت و زمینه سازی برای ارتقای بینش و تفکر علمی در جامعه برگزار و از افراد یا سازمان هایی که بهترین و موثرترین فعالیت ها را برای همگانی کردن علم، گسترش اندیشه و فرهنگ علمی در ایران و کاربرد علم در هر یک از سوح زندگی اجتاعی انجام داده اند، تقدیر می کند.
هیئت داوران نهمین جایزه ترویج علم ایران جایزه ویژه و تندیس نهمین جایزه ترویج علم ایران را به "غلامحسین رستگارنسب" برای تأسیس و گسترش گروه نجوم پژوهش سرای دانش آموزی شهرری و تلاش در جهت آشنا ساختن نسل جوان با علم نجوم اعطا کرد.
رستگار نسب علاوه بر تشکیل و احداث گروه پژوهشی نجوم که دستاوردهای زیادی از جمله برگزاری پنج همایش کشوری در شهرری داشت انجمن های علم دگر را از جمله ایده پردازی ، ربوکاپ ، رباتیک و انجمن های فیزیک ، شیمی و چند انجمن علمی دیگر را ابتدا در غالب آزمایشگاه مرکزی در داخل اداره آموزش و پرورش ناحیه یک شهرری و سپس در غالب یک پژوهشسرای دانش آموزی تشکیل داد.
ثمره این فعالیت ها راه یابی برخی از دانش آموزان این منطقه که بخش ها زیادی از ان در روستاها و مناطق محروم شهرستان ری است به جشنواره خوارزمی، مسابقات علمی داخلی و حتی بین المللی و نیز ثبت چندین اختراع بوده است. به همین بهانه گفتگوی کوتاهی با غلامحسین رستگارنسب معلم گمنام شاغل در شهرری انجام داده ایم تا از نزدیک با نظرات او درباره علم و ترویج علم در میان دانش اموزان آشنا شویم.
- لطفا9 کمی از خودتان بگوئید.
متولد 1340 در مشهد مقدس هستم. لیسانس دارم و در سال 1363 وارد آموزش و پرورش تهران شدم. از همان ابتدا تصمیم داشتم کاری کنم تا مقوله یادگیری برای دانش آموزان با شیوه ایی انجام شود تا برای آنها لذت بخش باشد. غالبا9 از اینکه نظام تعلیم و تربیت ما در قالبهای انعطاف ناپذیر تعریف شده بود رنج می بردم و به دنبال راهی می گشتم تا دانش آموزان را که بیشتر افراد جامعه ما را تشکیل می دهند ،بتوانند انرژی نهفته در درون خود را آزاد ساخته و این آزاد سازی همراه با سازندگی و ... باشد ، نه به صورت منفی و نهایتا9 دانش آموزان خاطی به وجود آیند.
در این میان تنها ،آزمایشگاه طبیعی را یافتم که کلیدش در دست هیچ مدیر یا معاون یا فردی نبود و آن آسمان و طبیعت لایزال بود. ناگفته نماند که از دوران راهنمایی نیز شدیدا9 به نجوم علاقه داشتم . در این میان محیطی فراهم ساختم برای تجربه آموزی به نام آزمایشگاه مرکزی و شرایطی به وجود آمد که دانش آموزان خود موقعیتی به دست آوردند که می توانستند از نزدیک و با پوست و گوشت خود آزمایش ها را تجربه کنند و واقعا9 هنگامی که قوانین را خود به دست می آوردند (کشف مجدد) لذتی غیر قابل تصور می بردند و همین شور و نشاط سبب می شد تا نیرو و علاقه من به ادامه راه صد چندان شود.
- تندیس نهمین جایزه ترویج علم ایران به شما اهداء شد. به نظر شما چه عواملی در این انتخاب موثر بودند؛
به نظر من دستاوردهای علمی اثر گذار ساخته دانش آموزان بود. ببینید در دنیایی که ما از نظر زمان در بخش کوچکی از آن زندگی می کنیم باید بتوانیم اثر گذار باشیم و این اثر گذاری باید مثبت باشد. اگر من بتوانم بر روی گروهی آنچنان اثر گذار باشم که آن ها نیز بر محیط پیرامون خودشان اثر گذار باشند ، من توانسته ام وظیفه خود را انجام دهم. وقتی دانش آموزان با مطالعه و تحقیقات خود همایش هایی را پدید می آورند که در آن همایش ها افرادی همچون علامه بزرگوار آیت الله حسن زاده آملی ، دکتر نعمت الله ریاضی و مرحوم دکتر محمد تقی عدالتی و از خارج آقایان دکتر آرویند پارانچ پای و دکتر بونراکسار و دیگر دانشمندان شرکت می کنند وبه صحبت و نقد و بررسی فعالیت های دانش آموزان می پردازند، این خود از تلاشهایی بوده که حاصل و چکیده آن این همایش ها بوده و این تلاش ها عوامل مهمی در این انتخاب بوده است.
- برداشت شخصی شما از ترویج علم چیست؛
متاسفانه ما اکنون در شرایطی به سر می بریم که انگاره های ذهنی دانش آموزان ما از علم تغییر کرده است و سختی معیشت زندگ در نگرش خانواده ها نیز تاثیر گذار بوده است. نمی توانیم خود را گول بزنیم. الان در زمانه ای زندگی می کنیم که دانش آموز ما می گوید خوب من درس بخوانم آینده من چه می شود؛ کجا استخدام می شوم؛ چقدر درآمد خواهم داشت و اصولا اگر علم خوب است پس چرا جامعه ما با این همه باسواد بیکار و بی برنامه مواجه است. در چنین شرایطی ترویج علم یعنی ایجاد تغییر در انگاره های ذهنی دانش آموزان ، یعنی دو برابر کردن تعداد دانش اموزان علاقمند به دروس پایه و اساسا به تحصیل و تحقیق و تدبر.
در این شرایط اکر شما تعداد آدم هایی را که به علم اندوزی علاقمند هستند زیاد تر کنید و تعداد دانش آموزان بشتری را به علم اندوزی تشویق کنید شما در رسالت ترویج علم موفق بوده اید.
سطح بالای ترویج علم به نظر من فرهنگ سازی و پدید اوردن این انگاره ذهنی است که علم فی نفسه ارزشمند است و این علم است که می تواند مصدر خلاقیت ها ، پیشرفت ، رفاه و حتی درآمد خوب باشد و بدون آن اگر ثروتی نیز پدید آمده به نوعی کاذب و یا مقطعی و محدود برای عده ای خاص در جامعه است. اگر شما بتوانید این را پدید آورید آنگاه در رسالت ترویج علم موفق بوده اید.
با این همه ترویج علم در ایران باید در مرحله ای قرار گیرد که برای آن سرمایه گذاری های عملیاتی صورت گیرد. بسیاری از نسل جوان ما شیفته علم آموزی اند و وظیفه ما یافتن راهی برای شکوفایی این شیفتگی در دانش آموزان است. با این همه در این بین باید دولتمردان ما خود سردمدار آن باشند. مثلا9 همانگونه که بخشنامه می شود آبخوری ما از دستشویی جدا باشد و یا استفاده از بخاری های مستعمل نفتی قدیمی ممنوع است و.....باید بخشنامه شود که هر مدرسه بایستی دارای آزمایشگاه و کارگاه مجهزی باشد و مسئولان آن از زبده ترین دبیران باشند. همچنین ترویج علم باید به ایجاد انگیزه در میان دانش آموزان برای دنبال کردن روش های مختلف تحقیق و تفحص و رویکرد به آزمایش بپردازد و نتیجه آن نوآوری و اختراع و اکتشاف و تحولات جدید در دنیای بیکران علم باشد.
اگرچه فعالیت های خوبی در این زمینه شروع شده است و دانش آموزان و نخبگان ما هرگاه فضای لازم جهت ایجاد رقابت های علمی و سازنده را لمس کرده اند بسیار خوب عمل کرده و موفق بوده اند و نتیجه آن المپیاد ها و سایر مسابقات جهانی است که همواره بسیار خوش درخشیده اند.
- آیا برگزیده شدن شما به عنوان مروج علم در سال 1385 تغییری در جایگاه اجتماعی فرهنگی شما و نوع نگاهتان به این مقوله ایجاد کرده است؛
متاسفانه یکی از معضلات جامعه ما همین است. راستش را بخواهید باید به سوال شما دو جواب بدهم از لحاظ مادی هیچ تاثیری ندارد اما از لحاظ معنوی چرا. فردی 15 یا 20 سال یا بیشتر از عمرش را صرف فعالیت هایی می کند که جامعه را تحت تاثیر قرار می دهد و در نتیجه جامعه به طور عمومی از این فعالیت ها استفاده می کند و حتی مواقعی جوامع بین المللی نیز متوجه این فعالیت ها و اثر گذاری آن شده و به نوعی آن را مورد تایید و یا استفاده قرار می دهند و این سرافرازی را برای یک ملت در تاریخ ثبت می کند و آیندگان به گذشتگان خود می بالند. حال اگر در جامعه ما همین فرد و با همین اوصاف، به ویژه همین فعالیت ها، تندیسی که نوعی نوبل داخلی است بگیرد و یا به طرق مختلف در همایش ها و کنفرانس ها مورد تقدیر واقع شود و یا از طریق مقامات بلند پایه کشوری تا رده ای میانی مورد التفات قرار گیرد، این موارد هیچگونه تاثیری بر معیشت و درآمد او ندارد و در هیچ جایگاه قانونی هیچ تعریفی برای آن ارائه نشده است. خوب ببینید جامعه ای که از فعالیت های این شخص استفاده می کند نمی تواند هیچگونه خدمتی را به این شخص ارائه دهد و این وظیفه دولتمردان است که این شخص را از جهات مختلف مورد حمایت قرار دهند. در حالی که همین شخص به خاطرفعالیت هایش ممکن است در بسیاری از موارد شرمسار خانواده اش شود و نتواند یک حداقل یا متوسط امکاناتی را برای خانواده اش فراهم کند. حال این شخص می ماند و بیست سال عمر از دست داده و نداشتن حداقل معیشت آبرومند. پس در جمعه ما گرفتن یا نگرفتن تندیس یا هرنوع تشویق دیگر تقریبا9 بی معنی است. ما بسیار امیدوار هستیم که اهل علم حداقل در حد یک وزنه بردار و یا کشتی گیر و یا یک فوتبالیست دیده شوند.
ولی از لحاظ معنوی به هرحال یک نوع تشویق و دلگرمی است که آدم را به ادامه راهش امیدوار می کند اما فراموش نکنید که ما در دنیایی زندگی می کنیم که خواهی نخواهی بسیاری از جوانب آن را مسائل مادی احاطه کرده است.
- برنامه آینده شما در زمینه ترویج علم در ایران چه خواهد بود؛
توسعه فعالیتهایی که بتواند در میان دانش اموزان و فراگیران علم یک موج مثبت ایجاد کند و گروهی را خود به خود درگیر نماید .دراینجا گروهی از این موج فرار کرده اما گروهی که به دنبال تازگی ابداع نوآوری و اختراع هستند بر این موج سوارشده و در رده آینده سازان قرار میگیرند . من از ابتدا کار را با سه انجمن فیزیک و شیمی و زیست شروع کردم اما امروز 12 انجمن در پژوهشسرایی که من مسئولیتش را بر عهده دارم فعال است یکی از انجمنهایی که بسیار مورد توجه دانش آموزان قرار گرفته است انجمن ایده پردازی است من در مورد این انجمن تجربههای خوبی را از کشورهای مالزی و تایلند و کره جنوبی و هندوستان کسب نمودهام .امروز این کشورها اگر وارد بازار اقتصاد جهانی شده و درآن اثر گذار هستند و گاها9 نبض این بازارها را در دست دارند از طریق سرمایه گذاری در ایدهپردازی بوده است . من در صحبتی که با یکی از معلمان در سئول در کره جنوبی داشتم ،آن معلم به صراحت به من گفت که اینطور نیست که دانش آموزان ما شب بخوابند و صبح از زیر متکای خود یک اختراع جدید را بر دارند .او گفت کلاسهای ایدهپردازی دانشآموزان ما تفاوت بین تازگی و ابداع واختراع و.......یاد گرفته و با استفاده از روشهای علمی مشکلات پیرامون خود را برسی نموده و به حل آن میپردازند و یا حل مسائل علمی کوچک در پیرامون خود موفق به ارائه ایدههای جدید در سطح جهانی میشوند .من همین قدر بگویم که دانش آموزان عضو انجمن ایدهپردازی ما در دو دوره گذشته موفق به ثبت بیش از10 اختراع شدهاند و اگر من بتوانم از اساتید مجرب دانشگاههای داخلی یا حتی خارجی استفاده نمایم تحولی کم نظیر را پیش بینی میکنم. اما در مورد برنامههای آیندهام : من از 12 سال پیش 3 برنامه را تقریبا9 به موازات هم پیش میبردم . ایجاد گروههای علمی در ساعات فوق برنامه درمدارس را به سرانجام رساندم مقالهام که تجربه 12 سال کار عملی بود درهمایش ملی نوآوریهای آموزشی ایران مورد توجه قرار گرفت ، جایزه و لوح تقدیر را دریافت نموده و در اولین روز همایش آن را ارائه دادم این همایش توسط سازمان پژوهشی وزرات آموزش و پرورش برگزار شد همچنین همین مقاله باعث دریافت تندیس و جایزه و لوح ویژه انجمن ترویج علم ایران در سال 85 شد.
و اگر چه از طرف نوبل جهانی ترویج علم برایم دعوتنامه ارسال شده تا آن را در لیسبون پرتقال ارائه دهم ولی مسئولین ، زمان را برای دریافت مجوزهای لازم خروج از کشور کافی ندانسته و با وجود موافقت سازمان مطبوع این مهم انجام نشد. برنامه دوم آوردن قوانین علمی به سادهترین روش در بین مردم بود. طرح آن را تحت عنوان بوستان علمی به شهرداری ارائه دادم.
در این طرح وسایل ساده در پارکهای کشور قرار گرفته و خانوادهها با خواندن دستور العمل سادهای که در کنار هر ابزار علمی قرار دارد آن را مورد آزمایش قرار میدهند و به نتیجه علمی میرسند این طرح تقریبا9 9 ماه پیش به شهردارمحترم تهران تحویل داده شده و هنوز در دست برسی است. سومین برنامهام که بیش از 5 سال بر روی آن کار کردهام و در حال جمع آن هستم تحت عنوان روز علم میباشد. ما روزهای زیادی را تحت عنوان روز مادر روز پدر روز پرستار روز دانشآموز روز...........داریم ولی روزی را تحت عنوان روز علم نداریم و من این فعالیت را با توجه به تجربه پیش از 20کشور جهان که این روز را تحت عنواوین مختلف برگزار میکنند در حال انجام و اتمام هستم. البته در کشورها هفتهای به نام هفته پژوهش توسط وزرات تحقیقات و فناوری ارائه شده که همان در وزارت آموزش وپرورش در حال برگزاری است ولی از خود وزارت آموزش و پرورش چیزی در این زمینه نداریم. این برنامه جهت تکمیل و اجرای کامل نیاز به حداقل 10 سال کار فشرده دارد و من از هم اکنون نگرانم.
نگران از ده سال آینده. اگر ده سال دیگر از عمرم را صرف این پروژه علمی کنم. در پایان نهایتا9 یک تندیس و لوح تشویق و دیگر هیچ. من میمانم و خانوادهای محروم از حداقل امکانات زندگی.
گفت و گو
