در تپش این هفته، ماجرای فریب و تعرض در پوشش عرفانهای دروغین و رمالی را بررسی کردیم
چطور یک اثر هنری حکاکیشده توانست همه رکوردهای هنر ایران را جابهجا کند؟
وقت صدرنشینی هنر ایرانی - اسلامی
با گذشت چند روز از برگزاری سومین حراج باران، هنوز کمتر کسی باور میکند رکورد فروش اثر هنری در ایران را یک حراج تخصصی شکسته باشد. از دو منظر، اتفاقی که در سومین دوره از این حراج تخصصی افتاد اهمیت دارد؛ نخست این حراج، تخصصی است و آنطور که مثلا از حراج تهران انتظار میرود رقمها را جابهجا کند اینجا کسی انتظار نداشت رکوردها ارتقا پیدا کنند و دوم اینکه اثری مربوط به هنرهای ایرانی -اسلامی این رکورد را شکسته است؛ همان هنرهایی که حتی خوشبینترین فعالان هنر فکرش را نمیکردند با این سرعت، حقانیت خودش را به اثبات برساند. البته دلیل اینکه ما سخت باور میکنیم اثری مربوط به هنرهای اسلامی حالا توانسته حتی رکورد هنرمندان گرانقیمتی چون سهراب سپهری را که رکورد نزد او بود بشکند، این است که چندی پیش هم ما مفاد نامهای را که محبوبه کاظمی، بنیانگذار و رئیس این حراج خطاب به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی نوشت و طی آن به ظرفیتهای اقتصادی این هنر اذعان کرد، چندان جدی نگرفتیم. اما چطور شد این حراج با فروشی نزدیک به 12 میلیارد، هم پیام مثبت بازار هنر به هنرهای اصیل ایرانی -اسلامی را مخابره کرد و هم توانست با اثر هنری حکاکیشده رائین علی اکبرخانزاده هفت میلیارد و 700 میلیون تومان رکورد باارزشترین اثر را در یک حراجی هنری در ایران بشکند؟
هنر ایرانی - اسلامی به جای هنر مدرن
گردش سرمایه در بازار هنر ایرانی قدمت چندانی ندارد شاید حدود نیمقرن. این گردش را نیز بیشتر در حوزه هنر مدرن تجربه کردهایم غافل از اینکه ما در هنر مدرن، حرف چندانی در مارکتهای بینالمللی نداریم و احتمالا هیچگاه هم نمیتوانیم در سطح اول دیده شویم. بنابراین به نظر میرسد این تمرکز صدساله بر این گونه از هنر، اگر هم راه به خطا نبرده باشد باعث شده اولویتهای بومیمان را نادیده بگیریم و هدفگذاریهایمان را درست انتخاب نکنیم. بدیهی است میتوانیم با رجوع به هنرهای بومی، مارکت ایرانی- اسلامی خودمان را در سطح بینالمللی بسازیم. به فعالیت چین و ژاپن و در کل شرق نگاه کنید. آنها اگر هم سینمایشان جهانی شده از راه گفتمانهای ملیشان به اینجا رسیدهاند. حتی چینیها در خوشنویسی نیز با رویکرد بومی خود به رونقی در بازار هنر رسیدهاند. این در حالی است که ما در هنرهایی که هنرهای آبا و اجدادیمان محسوب میشود کمکاری کردهایم و با اینکه آثار میرعماد، میرزا غلامرضا و... از ایران در معتبرترین آوردگاههای هنری جهان همواره حضور دارند، در داخل کشور از رونق اقتصاد خط و خوشنویسی و هنرهای اصیل ایرانی و اسلامی غافل بودهایم. حالا فروش قابل توجه چنین آثاری در سومین دوره برگزاری حراج باران، ثابت کرده این ظرفیت بالقوه کاملا موجود است.
طلا نیست، هنر است
درباره اثر رائین علیاکبرخانزاده که رکورد فروش اثر هنر ایرانی در جهان را شکسته، حرف و حدیث بسیار بوده است. این هنرمند که پیش از این آیات عظام چون مکارم شیرازی و جوادیآملی را در مراسم رونمایی از آثارش به همراه داشته، مدعی است میخواهد همه را به ظرفیتهای هنر اسلامی آگاه کند. او همچنین دارنده کوچکترین و بزرگترین قرآن موجود در جهان نیز است. حالا میگویند اثر جدیدش به این دلیل با این رقم بالا فروش رفته که سراسر طلا بوده است و در واقع ارزش مادی اثر مهم بوده و نه ملاحظات هنری آن. این در حالی است که تنها در بخشهای کوچکی از این اثر و صرفا در سرسورهها و با ظرافتی هنری، طلا به کار رفته است. اطلاق قرآن مطلا به این اثر از اینرو چندان درست نیست که بیشتر ملاحظات هنری بر آن مترتب است تا زرینبودنش.
استقبال و انتقاد
مجموعه آثار به نمایش درآمده در سومین حراج باران ترکیبی از آثار خوشنویسی پرقدمت و معاصر و اسناد تاریخی بود. یکی از آثار ارائه شده در این حراج در سال 97 خلق شده و اثری دیگر مربوط به سده پنجم هجری قمری بود. گردهمایی آثاری از بزرگترین استادان خوشنویسی با خوانشهای متفاوت درباره خط، رنگینکمانی جذاب از زیباییهای این هنر آبا و اجدادی ایرانیان پدید آورد.
در این میان اما انتقادهایی هم وارد شده است. مثلا خبرگزاری ایسنا اشاره کرد فروش آثاری با قدمت بیش از صد سال در حراجیها ممنوع است. البته نویسنده این گزارش درباره چنین قانونی دچار اشتباه شده است. این قانون در رابطه با آثاری صدق میکند که خارج از کشور به فروش میروند. بنابراین آثار قدیمی حراج باران از آنجا که حراجی وطنی محسوب میشود، از این لحاظ مشکلی ندارند.
ضرورت عمومیشدن خوشنویسی
غلامحسین امیرخانی، از نخبگان خوشنویسی ایران در دیدار از نمایشگاه سومین حراج باران میگوید: خوشنویسی یکی از زمینههای هنری است که میتواند به ما در شناخت ریشههای خودمان کمک کند. زیرا هنر ملی ماست و با زبان ما تناسب دارد. یکی از امتیازات این نمایشگاه و حراج این است که سعی کرده جلوههای متعدد هنر خوشنویسی را به بینندگان علاقهمند ارائه کند. این به ما کمک میکند تا بفهمیم باید برای رسیدن به شناخت سراغ کدام مرحله و آثار برویم. یک اثر هنری ممکن است یک نفر را متحول و معرفتی در او ایجاد کند. هر اثری در هر گوشهای از دنیا خلق شده باشد، انسان مشتاق دیدن آن است. حالا چه این اثر مربوط به هنر معاصر باشد و چه اثری که برای قرنها پیش باشد. امیدوارم مردم ما بتوانند از طریق چنین رویدادهایی بیشتر و بیشتر با هنر در هر شکل آن آشنا و دور هم جمع شوند و پیوند انسانی خود را محکم کنند.
امیرخانی همچنین میگوید: در همه جای دنیا، هنر قرنهاست جدی گرفته و برای آن برنامهریزی شده است. بهطور کلی موزهها و فرهنگستانها برای این مقصود ایجاد شدهاند. در کشور ما این وظیفه بهعهده خانوادهها بوده است. عمومیشدن آثار هنری در کشور ما یک اتفاق جدید است و در 50 سال اخیر رونق گرفته است. در واقع هنر از خانهها بیرون آمده است. بنابراین در کشورهای دیگر سالهای طولانی است که برای مارکتینگ برنامهریزی شده است. ما از این لحاظ کمی تازهکار هستیم. بنابراین باید بیشتر در آن سرمایهگذاری و کمک کنیم این موقعیت به درون جامعه بیاید. این وظیفه رسانههای رسمی ماست که روی آن کار کنند و هنر ما را در همه جنبههای خود به مردم ارائه تا مردم با آن انس پیدا کنند.
سیدکریم محمدی
فعال فرهنگی
تازه ها
گوناگون
پیشنهاد سردبیر
گزارش «جامجم» درباره دستاوردهای زبان فارسی در گفتوگو با برخی از چهرههای ادب معاصر
فارسی، زبان گفتوگوی جهان
معاون وزیر بهداشت:
