مروارید ایرانی خلیج فارس

نگارنده چندی پیش در مطالعاتی در حوزه «هستی و زبان» درباره جایگاه سخن در مراتب وجود، به این نکته رسید که جهان هستی، جهان نام‌هاست و آنچه نام ندارد، در واقع موجود نیست. گواه این سخن، گفته بوعلی سیناست که معتقد است هر موجودی در این جهان، تنها وقتی موجود شناخته می‌شود که مسبوق به نوعی آگاهی عقلی یا دست کم خیالی بوده باشد. به بیان دیگر، لفظ و معنی از یکدیگر جدایی‌ناپذیرند و به‌همین دلیل است که دلالت ذهن بر عالم عین،‌ نه براساس وضع و قرار داد که بر حسب ذات و طبیعت صورت می‌گیرد. با این مقدمه و به رغم آن‌که عده‌ای در صدساله اخیر و به انگیزه‌های تعدی‌جویانه با استفاده از فرصت همجواری جزیره ابوموسی با شیخ‌نشین‌های خلیج‌فارس نام ایرانی «بوموسی» را به «ابوموسی» جعل کرده‌اند. اما باید گفت تغییرات و تطورات زبان که تغییر در اندیشه و درک مفاهیم را نیز در پی دارد تنها به‌وضع و جعل وابسته نیست؛ زیرا اگر چیزی که منشأ و ملاک این وضع و قرارداد شناخته می‌شود وجود نداشته باشد،‌ هر وضع و قراردادی بیهوده و اساسا منعقد نخواهد شد.

با آن که قواعد حقوق بین‌الملل و بویژه کنفرانس مونته‌گووی در سال 1984 به روشنی حکایت از حاکمیت ایران بر جزیره بوموسی دارد؛ اما ضعف حاکمان وقت ایران به ویژه شاهان قاجار و رهاشدگی این جزیره در طول صدساله اخیر و سهوی که در کاربرد نام اصلی آن- بوموسی- رفته، منشأ توهم عده‌ای درباره مالکیت غیر ایرانی این جزایر شده بود.

صرف‌نظر از گزاره‌های تاریخی و حقوقی که حاکمیت ایران بر جزیره «بوموسی» را به روشنی به اثبات می‌رساند، نام فارسی این جزیره و قرائن زبان شناسی نیز مؤید آن است؛ به خصوص که به گواهی اسناد تاریخی،مالکیت ایران بر جزیره «بوموسی» ریشه در امپراتوری عیلامی، ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی دارد و بی‌شک درباره جزیره‌ای با چنین قدمت نباید و نمی‌توان پنداشت که نام فارسی به خود ندیده باشد.

جزیره بوموسی در اسناد تاریخی و نقشه‌های کهن با نام بوموو(Boumouw) یعنی آب و نیز با نام‌های گب سبز (به معنای جای سبز) و بوم سوز یا بومسو (Boumsou) به ثبت رسیده است. بوم به معنی مکان است و سو چندین معنا دارد؛ یکی از آن معانی در فارسی کهن، سبز است و در مجموع می‌توان «بوموسو» را سرزمین سبز نامید.

از این سابقه چنین بر می‌آید که نام «ابوموسی» نامی جدید با سابقه‌ای در حدود یکصد ساله است که یکی از ساکنان جزیره به همین نام، آن را به جای نام اصلی رواج داده است. از سوی دیگر این که در بسیاری از اسناد، از این جزیره با عنوان «بوموسی» یاد شده است، نشان می‌دهد که تاریخ‌نگاران ایرانی با تصرف در نام عربی «ابوموسی» سعی در بازگرداندن این نام به اصل اولیه آن داشته‌اند، چه یکی از تصرفات دیرباز فارسیان در کلمات عربی این بوده است که همزه عباراتی چون «ابو» را از ابتدای کنیه‌های عربی حذف کنند و ابوالحسن و ابوسعید را برای مثال بوالحسن و بوسعید بگویند و بنویسند.

از پیشینه و دیرینه این نامگذاری چنین بر می‌آید که زبان به عنوان منشأ تفکر و خانه هستی که در پیدایش جریان‌های فکری و اعتقادی، نقشی بی‌بدیل دارد، می‌تواند در حفظ هویت ملی تمامیت ارضی کشور موثر باشد.

دکتر محمدجعفر محمدزاده

مدیر رادیو ایران