هوشمندانه بیاموز!

به همین دلیل، افزایش کیفیت آموزش می‌تواند به معنای تضمینی برای بهبود کیفیت زندگی هر انسان و توسعه پایدار جامعه باشد. پیشرفت چشمگیر فناوری‌های دیجیتال در یک دهه اخیر سبب شده ابزارهای مختلف مبتنی بر این فناوری‌ها (نظیر گوشی هوشمند یا رایانه) به بخشی عادی از زندگی هر یک از ما تبدیل شود. با این وجود به نظر می‌رسد هنوز مدارس در کشورمان نتوانسته‌اند با این روند هماهنگ شده و از این ابزارهای نوین به نفع خود استفاده کنند. شاید نگاه تقریبا غالبی که ابزارهای دیجیتال را وسیله‌ای برای سرگرمی می‌داند، مانعی در برابر گسترش استفاده از این ابزارها باشد. با این وجود، آشنایی با رویکردهای نوین بهره‌گیری از این فناوری‌ها در نظام‌های آموزشی می‌تواند به ما در درک هرچه بهتر توان بالقوه آن و حرکت درست در این مسیر کمک کند. یکی از اصلی‌ترین مزایای ابزارهای دیجیتال، کمک به مدارس و معلمان برای کمک به دانش‌آموزان برای شکوفاسازی استعدادهایشان است.

انعطاف‌پذیری و دسترسی بیشتر

در الگوی سنتی مدارس، توجه چندانی به شکل‌های مختلف هوش تک‌تک دانش‌آموزان و الگوی یادگیری هر یک از آنها داده نمی‌شود که این خود یک عیب بزرگ به شمار می‌رود. این مساله بویژه در کشورهای در حال توسعه که به دلیل کمبود منابع ناچار به تشکیل کلاس‌های پرجمعیت هستند بیشتر به چشم می‌خورد. استفاده از یک سبک آموزش برای همه افراد به کاهش کارایی آموزشی می‌انجامد و در نتیجه نمی‌توان انتظار یادگیری بهینه را از این شکل آموزش داشت.

شاید اصلی‌ترین مزیت استفاده از الگوهای نوین آموزشی مبتنی بر فناوری دیجیتال را در امکان «شخصی‌سازی» آن خلاصه کرد. اگر کسی از هوش جسمی بالاتری برخوردار است، شاید بتواند محتوای درسی را در قالب یک‌بازی پرتحرک رایانه‌ای به شکلی بهتر بیاموزد و تماشای فیلم انجام یک آزمایش علوم هم برای برخی دیگر از دانش‌آموزان جذاب‌تر باشد.

فناوری دیجیتال به ثبت هرچه بهتر فعالیت‌های دانش‌آموزان و نتایج آنها نیز کمک می‌کند. برخلاف الگوی سنتی آموزش که همه چیز فقط در دفتر نمره معلم خلاصه می‌شد، با تحلیل پایگاه داده مربوط به فعالیت دانش‌آموزان و حتی استفاده از فناوری‌هایی نظیر هوش مصنوعی و داده‌کاوی می‌توان فرآیند ارزیابی میزان پیشرفت هر یک از دانش‌آموزان در کلاس را به شکلی بسیار دقیق‌تر انجام داد. مزیت بعدی فناوری دیجیتال در آموزش را می‌توان در دسترس‌پذیری آن دانست. از آنجا که داشتن یک رایانه یا گوشی هوشمند و ارتباط به اینترنت معمولا هزینه چندان بالایی ندارد و بسیاری از خانواده‌ها حتی در کشورهای کمتر توسعه‌یافته به آنها دسترسی دارند، دسترسی به انواع محتوای دیجیتال آموزشی نیز به‌مراتب ساده‌تر شده است.

محتوای تکمیلی چند رسانه‌ای

از نخستین روزهای شکل‌گیری مدارس به سبک نوین تاکنون، شکل فیزیکی کتاب‌های درسی تغییر چندانی نیافته است. با این وجود، فناوری‌های نوین دیجیتال، این بخش از زندگی آموزشی ما را نیز متحول خواهد کرد. دیگر کتاب‌های درسی به متن و تصویر محدود نخواهد بود. امروزه برخی کتاب‌های درسی دارای محتوای مکمل آنلاین در وبسایت ناشر هستند. در این وبسایت‌ها می‌توان پویانمایی، فیلم، آزمون‌های مختلف و انواع محتوای مرتبط با مفاهیم عرضه شده در کتاب را مشاهده کرد. دانش‌آموزان معمولا پس از خواندن مطالب با پرسش‌هایی روبه‌رو می‌شوند که می‌توانند پاسخ آنها را در محتوای تکمیلی موجود در وبسایت‌های آموزشی مشاهده کنند.

چند فناوری سودمند برای مدارس

شبکه‌های اجتماعی: با وجود این‌که شاید عبارت «شبکه‌های اجتماعی» برای بسیاری از ما بیشتر با سرگرمی و وقت‌گذرانی مانوس باشد، اما واقعیت این است که شبکه‌های اجتماعی متعددی در سراسر جهان وجود دارد که با محوریت آموزشی شکل گرفته‌اند. ارتباط بهتر و گسترده‌تر (بیرون از چارچوب زمان حضور در مدرسه) بین دانش‌آموز و معلم و خود دانش‌آموزان، امکان مطرح کردن پرسش و دریافت پاسخ و نیز هماهنگی بهتر برای انجام پروژه‌های درسی از جمله کاربردهای این شبکه‌های اجتماعی هستند. این ابزارها سبب می‌شوند یادگیری خارج از مدرسه فقط به یک فعالیت انفرادی تبدیل نشود و بتوان از زمان حضور در خانه برای انجام تکالیف به بهترین شکل استفاده کرد.

 بازی‌های رایانه‌ای: بازی همیشه برای انسان‌ها و به ویژه کودکان و نوجوانان جذابیت دارد. در این میان، برخی از بازی‌های رایانه‌ای با اهدافی آموزشی طراحی می‌شوند. با کمک بازی‌سازی نه‌تنها می‌توان طیف گسترده‌ای از اطلاعات را به دانش‌آموزان منتقل کرد، بلکه توانایی آنها برای حل مساله نیز افزایش می‌یابد.

  واقعیت مجازی و افزوده: یکی از حوزه‌های فناوری که همیشه برای علاقه‌مندان به دنیای دیجیتال جذابیت دارد، دو فناوری واقعیت مجازی و واقعیت افزوده است. در سال‌های اخیر و با عرضه تجهیزاتی نظیر عینک‌های ویژه واقعیت مجازی، گرایش به استفاده از این فناوری در آموزش نیز
رو به رشد بوده است. آموزش مفاهیم مختلف مربوط به زیست‌شناسی، فیزیک، جغرافیا و حتی درسی مثل تاریخ از جمله کاربردهای فناوری‌های واقعیت مجازی و واقعیت افزوده است که می‌تواند به دانش‌آموزان در درک هرچه عمیق مفاهیم مورد مطالعه کمک کند.

سفرهای علمی مجازی نیز یکی از مواردی است که با این فناوری واقعیت مجازی امکان‌پذیر است. دانش‌آموزان کلاس با استفاده از عینک‌های واقعیت مجازی می‌توانند سفری گروهی را همراه معلم خود در جنگل، آزمایشگاه یا دیگر مکان‌هایی که شاید دسترسی به آنها دشوار و زمانبر باشد، تجربه کنند.

حسگرهای بیومتریک: یکی از کاربردهای بیومتریک، ارزیابی شاخص‌های مختلف بدنی و ارتباط آن با موارد مختلف است. برای نمونه، معلمان با استفاده از این فناوری می‌توانند میزان اشتیاق و تمرکز دانش‌آموزان را ارزیابی کرده و در صورت بی‌حوصلگی یا نداشتن تمرکز آنها، تغییری در روند کلاس ایجاد کنند. در مجموع، ابزارهای نوین بازخوردهای زیستی می‌توانند به پیشبرد روند کلاس به شکلی موثرتر کمک کنند.

آموزش کدنویسی در مدارس

آموزش کدنویسی معمولا به‌صورت بسیار محدود و از سال‌های آخر دوره متوسطه در مدارس آغاز می‌شود. با این وجود، برخی مدارس در کشورهای توسعه‌یافته از مقاطع پایین‌تر و حتی دوره پیش‌دبستانی مفاهیم کدنویسی را به دانش‌آموزان آموزش می‌دهند، اما دلیل این کار چیست؟ کدنویسی می‌تواند به آموزش موثر شیوه‌های مختلف حل مساله و افزایش توانایی تحلیل مسائل در دانش‌آموزان بینجامد. برای کدنویسی ابتدا باید درک درستی از مساله پیش رو داشته و سپس راه‌حلی را به‌صورت مرحله‌به‌مرحله برای آن طراحی کنیم. به همین دلیل کارشناسان آموزشی بر این باورند آموزش برنامه‌نویسی در مقاطع پایین می‌تواند به تقویت قابل توجه مهارت حل مساله که یکی از حیاتی‌ترین مهارت‌ها برای موفقیت در بازار کار و زندگی است، منجر شود. البته آموزش کدنویسی در مقاطع پایین به شکل معمول (نوشتن عبارت‌های خاص) صورت نمی‌گیرد، بلکه ابزارهایی گرافیکی برای این کار طراحی شده که می‌تواند فرآیند را برای دانش‌آموزان ساده‌تر کند. همچنین استفاده از ابزارهایی نظیر ربات‌های اسباب‌بازی برای اجرای کدهای نوشته شده نیز می‌تواند به جنبه سرگرم‌کنندگی این فعالیت افزوده و در نتیجه به یادگیری بهتر کدنویسی بینجامد.

صالح سپهری فر