آتش‌سوزی عظیم در موزه ملی برزیل و حسرتی بزرگ برای ما در ایران

این خسارت قابل مقایسه با تخریب موزه تاریخ برلین طی بمباران این شهر در جنگ جهانی دوم است که طی آن نمونه‌های ارزشمند بسیاری از جمله نمونه تایپ اسپاینوسورِس (Spinosaurus) از میان رفت.

این ساختمان ۲۰۰ ساله (که محل اقامت امپراتور بوده)، چند دهه بود منتظر تعمیرات و اصلاحاتی بود که هرگز رخ نداد. دریغ بزرگ برای ما ایرانی‌ها اینجاست که نخستین و ارزشمندترین نمونه دایناسوری که سال 1381/ ۲۰۰2 طی نخستین پی‌جویی دایناسورها در سازند‌بیدو کشف شده بود، با اجازه دکتر منوچهر قرشی، رئیس وقت پژوهشکده علوم زمین، به رسم امانتی بی‌بازگشت تقدیم موزه ملی برزیل شد و هرگز به ایران بازنگشت. سوال بزرگی که طی این سال‌ها همواره ذهن ما را آزار می‌داد این بود که چرا نخستین و تنها دندان دایناسور یافته‌شده در ایران به این صورت پیشکش موزه ملی برزیل شد؛ آن هم دندانی که ارزش ملی‌اش بر ارزش علمی و اقتصادی‌اش غلبه داشت؛ طی 17 سال گذشته هیچ پژوهش علمی ویژه‌ای در موزه ملی برزیل روی این نمونه صورت نگرفت. اگر همچنین پژوهشی قرار بود انجام شود، تنها نیازمند تهیه مقاطع نازک بود که با امکانات آزمایشگاه‌های معمولی در ایران هم کاملا قابل حصول است. از آن بدتر این‌که هزاران عدد دندان دایناسور مشابه از مناطق دیگر جهان کشف شده و با قیمت‌هایی از حدود ده بیست دلار به بالا در تارنماهای تجاری مثل eBay به فروش می‌رسند. هر کدام از این دندان‌های مشابه که از کشورهایی مثل مراکش و ماداگاسکار و آمریکا در اینترنت فروخته می‌شوند، سندی است بر ناچیزبودن و بی‌قدربودن تحفه‌ای که از ایران به موزه ملی برزیل رفت و سوخت؛ گرچه هیچ‌کدام از این بی‌شمار دندان‌های ده بیست‌دلاری برای ما جایگزین نمونه‌ای نمی‌شود که محمدرضا پورباغبان در آب‌بید کرمان پیدا کرد و به‌خاطر بی‌کفایتی ما برای همیشه از دست رفت.

عرفان خسروی

دیرینه‌شناس