نقش و جایگاه دبیرکل سازمان ملل

با پایان یافتن دوره دبیر کلی کوفی عنان در سازمان ملل متحد ، بان کی مون وزیر سابق کره جنوبی با حمایت شورای امنیت و با رای مجمع عمومی سازمان ملل به عنوان دبیرکل جدید این سازمان انتخاب شد.

کد خبر: ۱۱۳۲۶۰

بان کی مون حرکت در مسیر توسعه را یک مساله کلیدی در برنامه های خود می داند و معتقد است که باید اصلاحات ساختاری در دستور کار قرار گیرد.
دکتر آرمین امینی ، کارشناس سازمان های بین المللی در گفتگو با جام جم بر این باور است که میزان تاثیرگذاری دبیر کل در صحنه بین الملل علاوه بر موارد مصرح در منشور ، معطوف به شخصیت ، اراده و نفوذ دبیر کل در نظام بین الملل دارد.

اساسا نقش دبیر کل در ساختار تعریف شده سازمان ملل متحد چیست؛ آیا وی به عنوان یک کارگزار تنظیم کننده روابط درون سازمانی است یا عنصر موثر در پایان بخشیدن به بحران های بین المللی از طریق جلب توجه شورای امنیت عمل می کند؛
دبیر کل عالی ترین مقام سازمان ملل متحد است که ریاست دبیر خانه را نیز به عهده دارد. مواد 97 تا 101 منشور نیز وظایف و اختیارات شخص دبیرکل را مشخص نموده است . نکته حائز اهمیت این است که دامنه نقش دبیرکل علاوه بر اختیارات رسمی ، متاثر از عوامل دیگری همچون شخصیت ، اراده و نفوذ دبیرکل در فضای موجود بین المللی جهت استفاده از اختیارات تعیین شده درمنشور است شاید بتوان گفت ، یکی از فاکتورهای بسیار مهم در این زمینه ، میزان پذیرش دیدگاه های دبیرکل توسط قدرتهای بزرگ بویژه امریکا در معادلات نظام بین الملل است .در بخش وظایف اداری ، تعیین برگزاری نشستهای تحت حمایت سازمان ملل ، ارائه مشاوره فنی و حقوقی در خصوص پیش نویس اسناد، تنظیم برنامه بودجه سازمان ، از مسوولیت های دبیر کل است . در قسمت وظایف اجرایی دبیرکل ، جلب توجه شورای امنیت در موردحفظ صلح و امنیت بین المللی ، بویژه ابتکار عمل در زمینه پر کردن خلائ موجود در موضوع صلح و امنیت بین المللی است که این مورد به شخصیت و میزان اقبال عمومی دبیرکل از سوی قدرتهای بزرگ بستگی دارد. دبیر کل همچنین می تواند به نیابت از ارکان سازمان ملل ، اقداماتی را صورت دهد که جزء وظایف اجرایی ایشان است.

دبیرکل جدید سازمان ملل به موضوع توسعه به عنوان یک مساله کلیدی در این سازمان اشاره دارد. به نظر جنابعالی این توسعه در چه موضوعاتی تبلور می یابد و این دیدگاه متاثر از چه قالب فکری است؛
دبیرکل سازمان ملل باید در زمینه مسائل مربوط به نظام بین الملل درک عمیقی داشته باشد. باید توجه داشت که آقای بان کی مون از قاره آسیا به عنوان دبیرکل انتخاب شده است . بر این اساس دیدگاه های خاص آسیایی ها را در درون تفکرات ایشان مشاهده می کنیم که قالبی مبتنی بر توسعه دارد که چنین دیدگاهی بشدت در آسیا خصوصا در جهان سوم دنبال می شود. به همین جهت کشورهای گروه نهم نیز خواستار توجه بیشتر به اصلاحات در سازمان ملل هستند، برخلاف گروه کشورهای غربی که به تغییر در شورای اقتصادی اجتماعی سازمان ملل توجه دارند.آقای بان کی مون علاوه بر داشتن دیدگاه های مبتنی بر توسعه ، همفکری نزدیکی با ائتلاف اروپا و امریکا دارد.

با توجه به مناسبات عمیق سئول - واشنگتن ، انتخاب بان کی مون تا چه اندازه متاثر از حمایت امریکا بوده و آیا این موضوع در نوع نگاه دبیرکل جدید در جهت همراهی با سیاست های بین الملل امریکا تاثیرگذار خواهد بود؛
باید خاطرنشان کرد که امریکا تلاش داشت تا آقای ساتی راتای معاون نخست وزیر تایلند را در جایگاه دبیرکلی سازمان ملل قرار دهد که از حمایت آسه آن نیز برخوردار بود، اما به دلیل مناقشات داخلی تایلند این فرصت به آقای بان کی مون رسید که به نظر می رسد واشنگتن روی ایشان نیز دیدگاه نسبتا مثبتی دارد که معطوف به روابط سئول واشنگتن است. عامل دیگر در انتخاب آقای بان کی مون ، همسویی وی با کشورهای اروپایی و امریکاست.

در تغییر ساختار سازمان ملل خصوصا در چارچوب شورای امنیت ، محورهای اصلاحات که منطبق بر خواست بسیاری از کشورها می باشد ، چیست؛
روند اصلاحات در سازمان ملل متحد به سال 2004 برمی گردد که نتیجه کار کارشناسی تیم ویژه ای بود که آقای کوفی عنان آن را تشکیل داده بود که حول محورهای شورای امنیت ، مجمع عمومی ، شورای اقتصادی اجتماعی و حتی دبیرخانه قرار داشت .نکته قابل توجه این که تناقض اصلی اصلاحات در درون شورای امنیت باشد که هم مورد توجه امریکا، اروپا و کشورهای در حال توسعه است که البته هر کدام دیدگاه های خاص خود را دنبال می کنند که معطوف به مسائل جدید بین المللی و شرایط نوین امنیتی است که سازوکار جدیدی در مقابل تهدیدات تعریف شده از سوی امریکا در پیش گیرد. کشورهایی همچون آلمان ، ژاپن ، برزیل و هند خواستار افزایش اعضای دائم با حق وتو در شورای امنیت هستند که به تبع خود نامزد این جایگاه می باشند. در همین حال برخی کشورها نیز به دنبال افزایش تعداد اعضای غیردائم شورای امنیت هستند که گروه نهم در این دایره تعریف می شود که همزمان مدت زمان عضویت آنها نیز افزایش یابد.