درباره تهیهکنندگی رادیو
یک مدیر مسئول رادیویی
تهیهکنندگی از آن مشاغلی است که در همه نوع فعالیت رسانهای ـ هنری وجود دارد و در واقع ما انواع تهیهکننده داریم: تهیهکننده سینما، تهیهکننده تلویزیونی و تهیهکننده رادیو. هر کدام از آنها باوجود اینکه نام و عنوان تهیهکنندگی را یدک میکشند، اما ماهیت و وظایف حرفهای متفاوتی از هم دارند. شاید در این بین تهیهکنندگان رادیو بهواسطه قلمرو و سطح اختیارات کاری و تاثیرگذاری که بر تولید برنامه دارند، بیش از تهیهکنندگان دیگر رسانهها باشد.
تهیهکننده رادیو مثل یک هماهنگکننده تیمورزشی است که تمام فرآیند و عوامل یک برنامه رادیویی زیرنظر و مسئولیت او کار میکنند. در واقع تهیهکننده طراح اصلی یک برنامه رادیویی است، از همینرو موفقیت یا شکست یک برنامه رادیویی مستقیم به تهیهکننده آن ربط پیدا میکند.
ریتم و حرکت برنامه، نشاط یا کسالتآور بودن برنامه حتی انتخاب نوع و جنس موسیقی برنامه به تهیهکننده آن برمیگردد. تهیهکننده در واقع مدیریت یک برنامه را انجام میدهد و در این بین حفظ ریتم برنامه به این معنی که برنامه دچار افت نشود و بتواند سرپا بایستد مهمترین کاری است که از هنر تهیهکننده برمیآید.
مثلا یک برنامه صبحگاهی با یک برنامه شباهنگی از لحاظ ریتم فرق میکند و اگر جای آنها عوض شود مثلا برنامه شبانه دارای ریتم تند و برنامه روزانه دارای ریتم آرام باشد، نمیتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند. تعیین و حفظ این ریتم به نوع ساختاربندی و برنامهریزی در تولید آیتمهای مختلف یک برنامه با توجه به موضوع و محتوای آن است که توانایی و هنر تهیهکننده در اینجا خود را نشان داده و به چالش گرفته میشود.
شناخت عوامل مختلف
تهیهکننده با تجربه در طول فعالیتهای خود به شناخت و درک دقیقی از عوامل مختلف یک برنامه میرسد، مثلا اینکه برای انتخاب یک گوینده به توانایی اجرا و فن بیانش نگاه میکند نه لزوما کسی که تن صدای خوبی دارد، یا مثلا اینکه یک گوینده فارغ از جنس صدایش باید توانایی و قابلیت اجرای برنامههای مختلف را داشته باشد و به یک ژانر خاص محدود نشود. ضمن اینکه باید تشخیص دهد کدام گوینده برای برنامهاش مناسبتر است. همانطور که در سینما یک کارگردان از یک بازیگر به اصطلاح بازی میگیرد یک تهیهکننده خوب هم باید بلد باشد چطور توانایی بیان یک گوینده را شکوفا کرده و از ظرفیت و توانمندی او بهدرستی استفاده کند.
سبک و سیاق و در واقع سلیقه و ذوق زیباییشناختی تهیهکننده هم در انتخاب تیم یک برنامه موثر است.
بهدلیل شناخت کمتری که از تهیهکنندگی رادیو وجود دارد اغلب مردم با همان تصویری که از تهیهکننده سینما و تلویزیون میشناسند، به آنها نگاه میکنند، اما واقعیت این است آن تصوری که خیلی از مردم از تهیهکنندگان سینما دارند درباره تهیهکنندگان رادیو صدق نمیکند، چون اساسا ماهیت و راندمان تولید در رادیو متفاوت از سینما و حتی تلویزیون است.
ناظر بحثهای محتوایی
در رادیو به تناسب درجه هر یک از تهیهکنندگان که مبنی بر سابقه و قابلیتهای حرفهای آنها صورت گرفته، مثلا تهیهکننده ارشد یا درجه 1، 2 و 3 و با توجه به زمان برنامه برآوردی صورت میگیرد و براساس آن، بودجه تزریق و تامین میشود. این برآورد را هم واحد اطلاعات و برنامهریزی سازمان تعیین میکند. لذا تهیهکننده رادیو کسی نیست که صرفا تامینکننده مالی برنامه باشد و اساسا این امور در ساختار اداری ـ مالی خود رادیو صورت میگیرد. تهیهکننده رادیو بیشتر ناظر بر بحث محتوایی و ساختار اجرایی برنامه است. از اینرو به نظر میرسد یک تهیهکننده رادیو باید فرد پویایی باشد که نسبت به جامعه و اتفاقات آن حساس بوده، درباره آن مطالعه کند، دغدغههای روز را بداند و درباره آن طرح وایده اجرایی داشته باشد. این تهیهکننده است که میتوان سوژههای ناب را شکار کرده و از دل جامعه و مردم استخراج کند و آن را در قالب یک برنامه رادیویی به همان مردم برگرداند تا آنها را نیز در این خودآگاهی با خود سهیم کند، بنابراین شاید مهمترین ویژگی یا دغدغهای که یک تهیهکننده رادیو باید داشته باشد شناخت و خلاقیت در دو زمینه است. یکی در زمینه انتخاب سوژه و دیگری در زمینه پردازش سوژه. شاید دومی مهمتر هم باشد. به این معنا که پردازش و چگونگی روایت سوژه بیش از اهمیت خود سوژه مهم است و تهیهکننده خوب کسی است که بتواند آن سوژه را با توجه به مختصات رسانهای رادیو به مخاطب منتقل کند. تهیهکننده رادیو میتواند حلقه صوتی و کلامی بین مردم و رسانه باشد و از طریق تولید یک برنامه رادیویی اثرگذار، این صدا را به صدای مردم بدل کند.
عناصر یک برنامه
چفت و بست کردن عناصر یک برنامه از عامل آن مثل گوینده و بازیگر تا موسیقی و ریتمبندی مهمترین وظیفه یک تهیهکننده رادیوست. از اینرو میتوان گفت تهیهکننده رادیو مثل مدیرمسئول یک نشریه است. از اینرو باید بیشترین آگاهی و اشراف را نسبت به عوامل دیگر بر کار داشته باشد. لذا قوه خلاقه یک برنامه رادیویی را باید تهیهکننده آن دانست که آن را هدایت میکند. بر این اساس باید گفت، تهیهکننده رادیو باید مدیریت خوبی داشته باشد و بتواند تمام عوامل یک برنامه را همسو کند تا بهترین نتیجه را به دست آورد. از آنجایی که در رادیو تنها با صوت و صدا سر و کار داریم، تهیهکننده باید از قوهتخیل خوبی هم برخوردار باشد. شناخت موسیقی و کاربرد آن و همچنین تکنیکهای برنامهسازی در مرحله بعد قرار میگیرد. واقعیت این است که تهیهکننده رادیو میخواهد با تهیه یک برنامه بیشترین تاثیر را بر روی مخاطبش بگذارد، لذا در این راه باید از تمام ابزارهایی که در اختیار دارد به شکل هنرمندانه استفاده کند و لازمه این استفاده، شناخت درست آنهاست، به همین دلیل است که تهیهکننده باید نسبت به عوامل دیگر تولید، شناخت بیشتری نسبت به عناصر تولید داشته باشد. یکی از تفاوتهایی که بین تهیهکننده رادیو و تهیهکننده تلویزیون وجود دارد این است که تهیهکننده رادیو محصول و نتیجه کار خود را زودتر و در فاصله زمانی کوتاهتری میبیند و در واقع میشنود، به همین دلیل نقش تهیهکننده در رادیو پررنگتر و اثرگذارتر است، چون در تولید یک برنامه تلویزیونی عوامل بیشتری نقش دارند و همه کار بر دوش تهیهکننده نیست، اما در رادیو تهیهکننده با تیم همراهش یک جلسه و اتاق فکر تشکیل میدهد و همه جوانب و ابعاد و فرآیند برنامه را توضیح میدهد و اشراف بیشتری بر کار دارد.
سید رضا صائمی
گفت و گو
