نعل وارونه شورای امنیت

دکتر الهام امین‌زاده، عضو هیات علمی دانشگاه و معاون پیشین حقوقی رئیس‌جمهور با اشاره به این‌که متاسفانه سازمان ملل گزینشی عمل می‌کند و استانداردهایش دوگانه است تاکید دارد که اگر قرار است یک سازمان ملل داشته باشیم باید یک استاندارد هم داشته باشیم نه این‌که کشتار در کشوری مجاز و در کشور دیگری غیرمجاز باشد. وی در گفت‌وگو با جام سیاست در این زمینه به سوالاتمان پاسخ داده که می‌خوانید.

با گذشت 72 سال از استقرار سازمان ملل متحد، عملکرد این سازمان را تاکنون چطور ارزیابی می‌کنید؟

سازمان ملل از نهادهای مختلفی تشکیل شده، بخش‌هایی که همه اعضای آن نمایندگانشان می‌توانند حضور پیدا کنند مجمع عمومی سازمان ملل است و مجمع حکم پارلمان سازمان ملل را دارد و هرکدام از اعضای سازمان ملل می‌توانند حداکثر با پنج نماینده و یک حق رای در جلسات مجمع عمومی شرکت کنند. وظیفه مجمع عمومی بررسی شور و توصیه است و قطعنامه‌هایش که مصوبه مجمع عمومی است راجع به حفظ صلح و امنیت بوده و توصیه به کشورها می‌کند که در این حوزه به صلح و امنیت احترام بگذارید و ترویج همکاری اقتصادی،اجتماعی و فرهنگی بین اعضای ملل متحد را داشته باشند. اما یکی دیگر از وظایفی که مجمع سازمان ملل دارد درباره کمیته‌هایی است که این مجمع دارد. کمیته‌ها خیلی مهم هستند چون تصمیم‌گیری‌ها و بررسی‌های مهمی دارند براین اساس کمیته سیاسی - امنیتی در رابطه با بحث تنظیم تسلیحات نظامی کشورها نظر می‌دهد، کمیته اقتصادی مالی، کمیته اجتماعی، اقتصادی فرهنگی نیز وجود دارد اما کمیته حقوقی از همه مهم‌تر بوده وطبق بررسی‌ها دستوراتی را در قالب توصیه، برای کشورهای مختلف صادر می‌کنند.

بحث‌های زیادی درباره عملکرد شورای امنیت سازمان ملل وجود دارد. نظر شما درباره ساختار این شورا و تصمیم‌گیری‌های آن چیست؟

نهاد دیگری هم مثل شورای امنیت سازمان ملل وجود دارد که در این شورا همه کشورها عضو نیستند بلکه 15 عضو دارد که به دو گروه دائم و غیردائم تشکیل شده است. پنج عضو دائم آن شامل، آمریکا، فرانسه، انگلیس، روسیه و چین است و اعضای غیردائم ده کشور هستند که برای دو سال انتخاب می‌شوند و باید تقسیم‌بندی عادلانه در حوزه سیاسی داشته باشند. اما تفاوت شورای امنیت با مجمع عمومی سازمان ملل در تصمیماتش است. تصمیمات شورای امنیت سازمان ملل با 15 عضو حالت الزام‌آور و غیرالزام‌آور دارد و تصمیمات الزام‌آور مربوط به صلح، امنیت، جنگ و حقوق‌بشر است که تا حالا اتخاذ شده و تصمیمات غیرالزام‌آور تنها بیانیه‌هایی است که صادر می‌شود مثل بیانیه‌ای که بتازگی برای کره شمالی و در شورای امنیت صادر شد و برخی کشورهای غربی از نحوه ارائه آن آزرده‌خاطر شدند. از شورای امنیت این انتظار می‌رود که هر بحثی راجع به تجاوز به کشورها و نقض حقوق انسان‌هاست خودش راسا حضور پیدا کرده و رسیدگی کند یا اگر کشوری اعتراضی دارد وارد رسیدگی و تصمیم گیری شود اما ارزیابی عملکردی نشان می‌دهد که شورای امنیت در بسیاری از مواقع به وظایفش بخوبی عمل نکرده و در تجاوزی که به خاک کشورها مثل سوریه، یمن و بحرین اتفاق افتاده متاسفانه کشورهای متجاوز به هیچ عنوان مورد مجازات و خطاب شورای امنیت قرار نگرفته‌اند. مثلا در حوزه یمن جا دارد که به عربستان سعودی از طرف شورای امنیت هشدار داده شود یا مورد تحریم تسلیحاتی قرار بگیرد تا توان این را نداشته باشد که به مردم بی‌دفاع و غیرنظامیان مظلوم یمن حمله کند، اگر شورای امنیت در دو سه سال اخیر این تحریم‌ها، همانطور که تا حالا این کار را در بسیاری موارد، مثل عراق یا یوگسلاوی سابق انجام داده بود، شاهد چنین روندی نبودیم. متاسفانه شورای امنیت گزینشی عمل می‌کند و استانداردهایش دوگانه است لذا اگر قرار است یک سازمان ملل داشته باشیم باید یک استاندارد هم داشته باشیم نه این‌که کشتار در کشوری مجاز و در کشور دیگری غیرمجاز باشد.

موضوع دیگری که درباره سازمان ملل مطرح است، روی آوردن این سازمان به قطعنامه‌های تحریمی است که به صلح جهانی لطمه زده است. نظر شما درباره این قطعنامه‌ها چیست؟

بله، همان‌طور که اشاره کردید، در اتفاقی دیگر شاهدیم که درمورد کشوری که هیچ نقض حقوق بین‌الملل انجام نداده قطعنامه تحریمی صادر می‌شود. در سال 1950 طرح مساله کره در شورای امنیت مطرح شد ولی در آن زمان نماینده شوروی غایب بود و شورای امنیت با چهار عضو دائم تشکیل شد و در غیاب شوروی پیشنهاد حمله نظامی به کره‌شمالی انجام شد اما نماینده شوروی اعلام کرد که خلاف انجام شده و نباید این تصمیم گرفته می‌شده، لذا آن زمان قطعنامه‌ اتحاد برای صلح به پیشنهاد آمریکا به تصویب رسید که اگر شورای امنیت به علت عدم توافق بین پنج عضو دائم در اجرای مسئولیت خود در حفظ صلح و امنیت بین‌المللی و مقابله با تهدیدات نظامی و تجاوز موفق به جلوگیری از این اقدامات نشود مجمع عمومی راسا توصیه‌های لازم را به کشورها می‌کند و اقدامات دسته‌جمعی را مجوزش را صادر می‌کند که این مساله‌ای بود که در بسیاری موارد می‌شد استفاده شود. در بسیاری موارد که اسرائیل به خانه فلسطینی‌ها و به غزه حمله می‌کرد شورای امنیت با آرای منفی یا متاسفانه با حق وتویی که برخی کشورهای غربی داشتند عملا فلج شد و نمی‌توانست قطعنامه‌ای تصویب کرده و اسرائیل را مجازات کند. انتظار بود که این قطعنامه برای صلح همانطور که حضرت آقا فرمودند مطرح می‌شد تا نهادهای دیگر هم در زمینه صلح و امنیت فعال شوند یعنی مجمع عمومی سازمان ملل الان در حوزه یمن باید وسط بیاید و درخصوص حقوق انسان‌ها، صلح و امنیت بین‌المللی، بیماری وبا که فراگیر شده و علاوه بر مردم یمن کشورهای دیگر را هم تهدید می‌کند جلو بیاید اما شورای امنیت به خاطر حمایت آمریکا از عربستان سعودی این کار را انجام نمی‌دهد.

رهبر معظم انقلاب فرمودندکه ساختار سازمان ملل باید تغییر کند. این تغییر ساختار با چه مکانیزمی امکانپذیر است؟

تغییر ساختار سازمان ملل را خیلی از کشورهای پیشرفته دنبالش بودند. زمانی که سازمان ملل متحد تشکیل شد 50 عضو دائم در سازمان ملل داشتیم و الان 194 عضو در سازمان ملل داریم،ولی الان با این‌که ده‌ها سال گذشته همچنان با همان 15 عضو شورای امنیت داریم ادامه می‌دهیم. خیلی از کشورها به نظر رهبر معظم انقلاب اعتقاد دارند که وقتی اعضای سازمان ملل افزایش پیدا کرده به همان نسبت باید اعضای شورای امنیت نیزافزایش پیدا کنند. از جمله کشورهایی که سال‌هاست متقاضی عضویت در شورای امنیت هستند، برزیل، آلمان، ژاپن، هند و اتحادیه اروپا و کشورهای اسلامی هستند که تاکید دارند یک عضو باید داشته باشد.لذا حضرت آقا بسیار درست گفتند که اگر این ساختار اصلاح شود از استانداردهای دوگانه نجات پیدا می‌کنیم.

اشاره کردید به تغییر ساختار و قطعنامه‌های ناجوانمردانه. چه نهادی می‌تواند با این رفتار‌ها مقابله کند وکشورها در مجمع اخیری که قرار است برگزار شود باید چه اعلام موضعی انجام دهند؟

کشورها در قالب نهادهای منطقه‌ای یا ائتلاف‌های جهانی، باید اقدام کنند و یکی از بهترین ائتلاف‌ها نهضت عدم تعهد است که خیلی کم از آن استفاده می‌شود. نهضت عدم تعهد در بسیاری از فضاها ورود و ابراز نگرانی خود را اعلام کرده که چرا شورای امنیت سازمان ملل در مقابل تجاوز گسترده‌ای که منتهی به ناامنی جهانی برای مردم جهان و همچنین گسترش فقر و گرسنگی و تروریسم می‌شود ورود نمی‌کند. اگر سازمان ملل متحد کشورهای حامی تروریست را مواخذه می‌کرد امروز پدیده‌ای به نام داعش نداشتیم. نهضت عدم تعهد سازمان کنفرانس اسلامی و اکو، باید با اجماع و همگرایی محورهای قوی داشته باشد و پیشنهادات جمعی بدهند تا اقدامات سازمان ملل اصلاح شود.

گفت‌وگو: فاطمه امیری