4 دهه جهاد علمی در نظام آموزش عالی

اگرچه در سال‌های اخیر با رشد کمی دانشجو و مراکز آموزش عالی روبه‌رو بوده‌ایم که باید این موضوع را به فال نیک گرفت، اما رهبر معظم انقلاب نیز بارها در بیانات خود به افزایش توسعه کیفی دانشگاه‌ها اشاره کرده‌اند.

پیشتر ایشان، توسعه غیرهدفمند آموزش عالی را موجب اتلاف بودجه و نیروی انسانی خواندند و افزودند: نیازهای اصلی کشور را در حوزه‌های مختلف علوم و فناوری، شناسایی کنید تا تعداد دانشگاه‌ها و دانشجویان، رشته‌های لازم و سطوح این رشته‌ها براساس این نیازها مشخص شود و وزارت علوم و آموزش عالی نیز فقط براساس این اهداف، به توسعه آموزش عالی اقدام کند.

اسناد بالادستی نظام، مثل سند چشم‌انداز توسعه و نقشه جامع علمی کشور هم بر گسترش کمی و کیفی توامان در دانشگاه‌ها تاکید دارد. یعنی همانطور که باید برای افزایش کمی دانشجو و تعداد مراکز دانشگاهی بکوشیم، در همین راستا نیاز است که از توسعه کیفی نظام آموزش عالی هم غافل نمانیم.

دسترسی به آموزش عالی براحتی نوشیدن یک لیوان آب

دسترسی آسان به ظرفیت‌های آموزش عالی موجب شده که حالا دانشجو شدن، خیلی آسان و بی‌دغدغه باشد. این روزها دانشگاه رفتن، دیگر یک رویا و هدف دور از دسترس نیست، بلکه هر فرد پیر و جوانی که اراده‌ای برای تحصیل در نظام آموزش عالی ایران داشته باشد، می‌تواند براحتی به این هدف خود برسد.

نباید از خاطر برد که این دستاوردهای آموزش عالی که حالا برای ما خیلی عادی و بدیهی شده، با جهاد علمی در چهار دهه اخیر به دست آمده است.

دکتر محمدحسین طیرانی، نایب‌رئیس شورای مرکزی اتحادیه دانشگاه‌های غیرانتفاعی در گفت‌وگو با جام‌جم، به گوشه‌ای از آمارهای قابل تامل در حوزه آموزش عالی اشاره می‌کند و می‌گوید: تعداد فعلی دانشجویان ما بیشتر از کشورهای فرانسه، آلمان و انگلیس است که جمعیتی نزدیک به ما دارند. در هرکدام از این کشورها، حدود یک و نیم میلیون دانشجو درس می‌خوانند. حتی تعداد دانشجویان ما از دانشجویان کشور ژاپن هم بیشتر است، با وجود این‌که کشور ژاپن حدود دو برابر ما جمعیت دارد. در کشور ژاپن حدود دو میلیون و 400 هزار دانشجو مشغول به تحصیل هستند، اما ما حدود چهار و نیم میلیون دانشجو داریم.

به گفته رئیس دانشگاه خیام، تعداد مراکز آموزش عالی ما حتی از کشور چین هم بیشتر است، طوری که الان ما حدود 2860 مرکز آموزش عالی داریم که این تعداد مرکز آموزش عالی، دو برابر تعداد مراکز آموزش عالی در کشورهای هند و آمریکاست.

البته این کارشناس آموزش عالی تاکید دارد افزایش تعداد دانشجویان و مراکز آموزش عالی، فقط در شرایطی به عنوان یک فرصت محسوب می‌شود که بتوانیم برای همه دانش‌آموختگان دانشگاهی، فرصت‌های شغلی ایجاد کنیم و از ظرفیت‌های علمی آنها بهره ببریم ؛ در غیر این صورت، افزایش کمی دانشجویان بدون نگاه به آینده شغلی آنها به سرخوردگی و بیکاری دانشگاهیان منتهی می‌شود.

ایران در رتبه 16 تولید علم جهان

دستاوردهای آموزش عالی در حوزه تولید مقاله‌های علمی هم بسیار چشمگیر است. چند ماه قبل، محمدجواد دهقانی، سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام اعلام کرد ایران در سال 2016، با انتشار 47هزار و 700 مقاله علمی موفق شد به رتبه 16تولید علم در جهان دست پیدا کند.

محمدعلی زلفی‌گل، رئیس سابق دانشگاه بوعلی‌سینای همدان هم در گفت‌وگو با جام‌جم به همین رشد کمی و کیفی دانشجویان و دانشگاه‌ها در چهار دهه اخیر اشاره می‌کند و می‌گوید: باید تلاش کنیم رشد کمی و کیفی نظام آموزش عالی، در مسیر رفع نیازهای جامعه باشد. درست است که الان رتبه 16 تولید علم دنیا را داریم و حتی در برخی حوزه‌ها مثل حوزه نانو در رتبه ششم دنیا هستیم، اما باید آموزش و پژوهش دانشگاهی ما کاملا هدفمند باشد.

نایب‌رئیس انجمن شیمی ایران با اشاره به تدریس 80 هزار عضو هیات علمی در دانشگاه‌های کشور، تاکید دارد: از منظر تعداد استادان دانشگاهی نیز رشدی بسیار قابل توجه در چهار سال اخیر داشته‌ایم، اما نیاز است مسیر آموزش عالی در کشور ما به سمت رفع نیازهای اساسی کشور سوق پیدا کند.

به گفته این عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی‌سینای همدان، اگر می‌خواهیم توسعه آموزش عالی هدفمند باشد، باید 75 درصد پژوهش‌های دانشگاهی ما به منظور رفع نیازهای جامعه باشد و 25 درصد دیگر پژوهش‌ها هم به حوزه‌های علمی و تحقیقاتی معطوف شود.

همچنین در مسیر هدفمند شدن آموزش عالی نیاز است از شرکت دانش‌بنیان و شرکت‌های نوپا در حوزه تولید علم و فرآورده‌های دانش‌بنیان، حمایت بیشتری به عمل بیاید و دانشجویان را به سمت خلاقیت و کارآفرینی سوق دهیم. درواقع، نظام آموزش عالی ما زمانی می‌تواند ثمره افزایش سطح کمی و کیفی را بچیند که دانشجوی ما به چنان مهارتی رسیده باشد که به جای کارجویی، به دنبال کارآفرینی باشد.