لذت پرواز

طراحی هواپیما به شوق پرواز

انسان از ابتدای تاریخ همواره در فکر پرواز بوده است. از توجه ما به آسمان که نوادگان آنان باشیم، کاملا مشخص است که پرواز پرندگان و دلایل توانایی آنها در پرواز برای بشر جذاب و قابل تأمل است. به این که چنین علاقه‌ای از کجا سرچشمه می‌گیرد کاری ندارم؛ ولی از دیدگاه فیزیولوژیک، بدن انسان به هیچ‌وجه برای پرواز طراحی نشده است.

کد خبر: ۱۰۲۶۲۹۲

تفاوت پرندگان و انسان

پرندگان با داشتن استخوان‌های مشبک، ضمن بهره‌مندی از مزایای وزن پایین بدن، می‌توانند قدرت بال‌های خود را روی تولید نیروی لیفت (بالابرنده) متمرکز کرده و توانایی و مانورپذیری زیادی را از خود نشان دهند. استخوان‌هایی که در برخی نقاط به سیستم تنفسی پرنده متصل شده و جریان هوای ثابت داخل اسکلت، باعث تنظیم فشار بیرون و داخل بدن و دادن قابلیت اوج‌گیری بدون تحت فشار گرفتن ساختار آن می‌شود. فرم و شکل کلی بدن که کاملا برای پرواز طراحی شده و حتی در برخی موارد الگویی ایده‌آل برای طراحان بدنه هواپیما بوده است. پرهای روی بدن پرندگان ضمن داشتن وزن بسیار کم، فرم مناسب پرواز و پوششی صاف و با کمترین اصطکاک را در اختیار آنان قرار می‌دهد. همه این ویژگی‌ها و بسیاری دیگر از قابلیت‌های مشابه، چیزهایی هستند که انسان از آنها بی‌بهره است.

نیروهای پرواز

در مباحث پیشین از نیروهای پرواز نام برده شده بود. نیروی لیفت (بالابرنده)، نیروی تراست (پیشران)، نیروی درگ (پسا) و نیروی وییت (وزن) که برای داشتن پروازی مستقیم و مسطح باید در تعادل باشند. با نگاهی دیگر، همگی این نیروها با این که به بدنه هواپیما وارد می‌شوند و توسط سطوح کنترلی پرواز و موتورها قابل کنترل هستند، ولی در واقع به بدن سرنشینان آن هواپیما نیز وارد می‌شوند. یعنی بجز بدنه هواپیما که باید قابلیت تحمل این نیروها و کنترل آنها را داشته باشد، خلبانان و سرنشینان پرواز نیز باید چنین قابلیتی را از خود نشان دهند یا با استفاده از وسایل و تجهیزات بیرونی، از خود در برابر این نیروها محافظت کنند. سوال اینجاست که مگر اثرات این نیروها بر بدن چه می‌تواند باشد که حفاظت در برابرشان نیاز باشد؟

اثر نیروها بر بدن

تقریبا تمام اعضای بدن در اثر نیروهای پرواز و دیگر مؤلفه‌های دخیل در پرواز ازجمله افزایش ارتفاع، دچار تغییرات می‌شوند. چشم، گوش، سیستم تنفسی و گردش خون ازجمله مهم‌ترین اعضا و دستگاه‌هایی هستند که هر نوع تغییر در عملکردشان می‌تواند به کاهش کارایی کل بدن منجر شود. اگر انسان را با شبکه‌ای گسترده از رگ‌ها و مویرگ‌ها در نظر بگیریم، در اصل با کیسه‌ای پر از خون روبه رو هستیم که هر گونه تغییر در نیروهای وارد بر این کیسه می‌تواند باعث بر هم ریختن جریان نرمال داخل آن شود. زمانی که هر کدام از چهار نیروی اشاره شده، یا مؤلفه‌های افقی و عمودی آنها فشاری به بدن وارد می‌کنند، موجب تغییر در تعادل جریان خون بین اعضای بدن شده و موجب تمرکز آن در بخشی از بدن می‌شوند. برای مثال اگر هواپیما بسرعت به سمت بالا شتاب بگیرد، بدن که روی صندلی قرار دارد همراه با هواپیما به سمت بالا خواهد رفت، در حالی که خون مایع تمایل به حفظ موقعیتش دارد؛ در نتیجه خون توانایی مقابله با این نیروی به سمت پایین را نداشته و با آن همراه می‌شود. این یعنی تمرکز خون در اندام‌های زیرین بدن. عکس این اتفاق نیز قابل انتظار است. حرکتی رو به پایین و تمرکز خون در سر و اندام‌های بالا. هر کدام از این پدیده‌ها موجب مشکلاتی می‌شوند که به همین منظور با تدابیری در هواپیماهای غیرنظامی و ایرلاین‌ها کمتر بتوان اثرات این نیروها را دید.