اختربینی ، توهم باستانی

هزاران سال پیش از این ، در آغاز عصری که انسان شروع به کنجکاوی درباره محیط اطراف خود کرد، بر فراز سر خویش با موجودیتی عظیم مواجه شد که هر روز در برابر چشمانش تغییر چهره می داد

کد خبر: ۱۰۲۶۰۲

و هر بار که به آن نگاه می کرد، احساسی آمیخته از ترس به دست نیافتنی بودن و عظمت او را در بر می گرفت.
آسمان پرستاره که در آن روزگار به دور از همه غبارها و آلودگی ها، نقشه ای درخشان و زیبا بر فراز سر او ایجاد می کرد برای انسان منشائ اسرار بی شماری بود، حرکت اجرام سماوی ، رفتار غیر قابل توضیح ماه و سیارات و بازی رنگهای بی نظیری که در افق های مختلف می دید همیشه او را در نوعی خلسه فرو می برد. از آن پس هر بار که در اندیشه خود نمی توانست جایگاهی برای توضیح دلیل پدیده ها پیدا کند آن را به ایزدان و الهه های بی شمار و قهرمانان افسانه ای خود نسبت می داد و چون نمی توانست آنهارا هم شان خود بداند باید جایی برای زندگی آنها می یافت و آسمان همه شرایط را داشت.
بدین ترتیب آسمان جایگاه خدایان باستانی شد و ناچار تغییرات این بخش از طبیعت در دیدگاه زمین مرکزی انسان ، منجر به تغییر در زندگی او می شد و این ریشه باوری بود که تا امروز دوام آورده است.
بزرگترین انحراف علمی در طول تاریخ که هنوز و در ابتدای قرن 21 و عصر اکتشافات فضایی بسیاری را به خود مشغول کرده است و حتی دامن بسیاری از دانشمندان را هم به خود آلوده است.
اختربینی بخش مهمی از طالع بینی است که ریشه در افسانه ها دارد و از دل قرون دور بیرون آمده است. همچنان بر بستر جهل انسان به حیات خود ادامه می دهد. اگر شما جز افرادی نباشید که به اختربینی اعتقاد دارید، حتما تعداد زیادی را در بین نزدیکان خود می شناسید که به طور جدی بر تاثیر ستارگان و سیارات بر سرنوشت انسان ایمان دارند. آنها هر روزه به دهها مرجع طالع بینی مراجعه می کنند و معتقدانه و معتقدانه توصیه های آنها را در زندگی خود به کار می برند. هنوز هم ستونهای طالع بینی در روزنامه های گوناگون بیشترین خواننده را دارد و کمتر کسی است که سری به آنها نزند و این موضوع مختص کشور مانیست. در بسیاری از کشورهای پیشرفته وضع از اینجا بسیار بدتر است.
در ایالات متحده امریکا تقریبا هیچ روزنامه ای را نمی یابید که ستون اختربینی نداشته باشند. هر روزه دهها آگهی را می توان یافت که شما را به اختربینان حرفه ای راهنمایی می کند. در انگلستان این کار که زمانی مختص کولی ها بود، تبدیل به پیشه ای جدی شد و بر آن مالیات وضع کرده اند. در ایتالیا تقریبا بدون مراجعه به طالع بین یا اختربین شخصی خود نمی توانید به کارهای روزانه بپردازید. در کشورهای شرقی از چین و هند گرفته تا خاورمیانه این داستان به طور جدی وجود دارد. حتی گاهی این موضوع به مسایل مهمتری هم کشیده می شوند. بارها شنیده اید که در نقاط مختلف دنیا سیاستمداران برای یک تصمیم مهم سیاسی دست به دامن اختربینان شده اند و یا برخی اقتصاد دانان حرفه ای بازار بورس با به راه انداختن مبحثی به نام اختر - اقتصاد یا Astro Economy به تاثیر جایگاه سیارات و ستارگان بر تغییرات بازار بورس می پردازند. برای این که نفوذ این باور را ببینید کافی است کلمه اختربینی (Astrology) را در گوگل جستجو کنید تا به عدد 84 میلیون و 900 هزار مدخل برسید!
عجیب به نظر می رسد. این همه اختر بین در دنیا که حتی برخی این رشته را تدریس می کنند و این همه معتقد به این کار که بسیاری از آنها حتی افراد بسیار موجهی هستند، بازهم برخی (نظیر نویسنده این مقاله) ادعا می کنند که این موضوع یک توهم بزرگ و خرافه ای مدرن شده است.
شاید بد نباشد برای ارائه دلایل رد چنین باورهایی به گذشته این رشته نگاه کنیم . البته گذشته ای بی اندازه قوی و ریشه دار که در آن را باید در نخستین روزهای تمدن انسان جستجو کرد. از زمانی که انسان نگاهی اسطوره ای به جهان اطراف خود داشت و نمی توانست واقعیت های جهان اطرافش را به صورت علمی توجیه کند، دست به دامان موجودات افسانه ای و اسطوره ای می شد. این توجیهات اگرچه برای انسان آن دوره آرامشی عمیق به همراه می آورد، اما کم کم به آیین های آنها راه یافت.
بسیاری از معابد اولیه به شکل کوه ها ساخته شدندتا ارتباط زمین را با آسمان برقرار کند و اکثر کاهنان و راهبان عهد باستان ناچار بودند دانش عمیقی از نجوم به دست آورند تا بتوانند بواسطه تغییرات موجودات آینده مردمان را پیش بینی کنند. حجم عظیمی از لوحه ها و مدارک باستانی نشان از رشد چنین دانشی داشته است.
اگرچه این پیش بینی ها بر مبنای جهان بینی های خاصی صورت می گرفت ، اما کمک بزرگی را به دانش نجوم آن زمان کرد چراکه گنجینه ای از مشاهدات را در اختیار دانشمندان می گذاشت که آنها می توانستند بعدها از این مشاهدات قوانینی علمی استخراج کنند. زمان گذشت و دید ما نسبت به کیهان تغییر کرد، اما باور به قدرت آسمان آنقدر ریشه دوانده بود که به این سادگی نمی شد آن را از سر بیرون کرد. بخصوص آن که برخی از بهترین اخترشناسان دوره باستان در تمدنهای گوناگون نیز به این مساله باور داشتند و در تقسیم بندی ای که برای نجوم قائل بودند این باورها را وارد کردند و در مقابل برخی از دانشمندان نظیر ابن سینا این موضوع (اختربینی) را از رده دانش کلاسیک ستاره شناسی خارج کردند. دوران عوض شده و ما از عصر زمین مرکزی به خورشید مرکزی و از آن به عصر جهانی و کهکشانی تغییر مکان داده ایم ، اما باورهای کهن ما را رها نکرده است.
ما قوانین طبیعت را کشف کردیم ، اما ذهن خسته انسان مدرن همچون اجداد خود به دنبال راه حل های راحت تری برای مشکلاتش می گشت و طالع بینان این راه فرار را بر مبنای باوری کهن پیش روی او گذاشتند. در عصری که انسان با کمک ابزارهای علمی فوق مدرن خود رویدادهایی را که میلیاردها سال نوری دورتر از او به وقوع می پیوندد بررسی می کند و قلب سیاهچاله های نامرئی را می شکافد و از هسته اتم انرژی به دست می آورد بازهم خرافه کهن وجود دارد و این بار مدعیان آن تلاش می کنند پیراهنی علمی به تن این غیرعلمی ترین باور نجومی کنند. برای این که ببینید آیا سیارات و ستاره ها بر شما تاثیری دارند یا نه بیایید به نیروهای آنها و استدلالهای طالع بینان نگاهی بیندازید. بسیاری از این افراد ادعا می کنند سیارات و ستاره ها نیرویی دارند که بر رفتارهای ما و شکل گیری بدن ما هنگام تولد اثر می گذارند. همان طور که ماه باعث ایجاد جذر و مد در زمین می شود، نیروهای اجرام سماوی نیز باعث بروز رفتارهای ویژه در انسان می شود، مثلا مقارنه سیاره زحل و مشتری در آسمان نشان دهنده رویدادی نحس خواهد بود یا کسی که در فلان روز فلان ماه به دنیا آمده است به دلیل حضور خورشید در برج فلکی خاص ، رفتاری خاص خواهد داشت.
بیایید دقیق تر به این استدلال ها نگاه کنیم. اول این که صورتهای فلکی در آسمان آن گونه نیستند که ما می بینیم. ما روی زمین از تشخیص فواصل ناتوانیم. بنابراین آنچه در آسمان به عنوان یک صورت فلکی می بینیم مجموعه ای از قرار گرفتن ستاره های روشن در کنار یکدیگر است. ممکن است بین هر کدام از این ستاره ها هزاران سال نوری فاصله باشد، اما به نظر نزدیک هم دیده می شوند، مانند تصویر شما و کوه دوردست پشت سرتان که در تصویر به نظر می رسد کنار هم هستید.

انسان تا زمانی که در ذهن خود قوانین علم را نپذیرد نمی تواند در بازی علم مدرن شرکت کند

از سوی دیگر زمانی که خورشید درصورت فلکی خاصی است ، برای ناظر زمین است و گرنه فواصل آنقدر طولانی است که چنین حرفی از منظر فیزیکی اصلا معنی دار نیست. از آن گذشته مرز صورتهای فلکی آن گونه نیست که خورشید یک ماه تمام در یک صورت باشد. مثلا صورت فلکی عقرب مدتی کمتر از 10روز میزبان خورشید است. در حالی که در طالع بینی به هر صورت فلکی یک ماه کامل نسبت داده می شود. جالب تر این که صورتهای فلکی منطقه دایره البروج در واقعیت 12مورد نیست! بلکه 13 مورد است که یکی از آنها (صورت فلکی مارافسای) در حساب اختربینان از قلم افتاده و طفلک متولدین آن برج. از سوی دیگر زمانی حدود 200 سال پیش لحظه تحویل سال ما در مرز صورت حوت و حمل بود و بنابراین ابتدای فروردین با ورود خورشید به حمل یکی می شد، اما امروز این گونه نیست و نوروز در میانه حوت اتفاق می افتد. برخی ادعا می کنند نیروی سیارات و ستاره هاست که بر ما اثر می گذارند. برای این موضوع هم جواب قانع کننده ای وجود دارد. فیزیک با قطعیت به ما می گوید که امروزه تنها 4نیرو در عالم نقش ایفا می کنند.
گرانش ، الکترو مغناطیس و هسته ای ضعیف و قوی. دامنه اثر دو نیروی هسته ای قوی و ضعیف تنها در حد ابعاد هسته اتم و دامنه اثر الکترومغناطیس نیز محدود است. بنابراین تنها نیروی دوربرد، نیروی ضعیف گرانش است. قدرت این نیرو به میزان جرم مورد نظر و فاصله ان با جسم دیگر بستگی دارد یعنی با دور شدن جرم اثر آن به شکل تصاعدی کم می شود. اگر شما ماه را دو برابر از زمین دور کنید نیروی آن یک چهارم می شود. حال به یاد آورید که بیش از 99 درصد جرم منظومه ما در خورشید جمع است که فاصله تقریبا یکسانی از ما دارد و بقیه اجرام آنقدر در برابر این جرم کوچک و دورند که عملا تاثیرشان در برابر خورشید محو می شود و این تازه درباره سیارات منظومه شمسی است.
ستاره های دوردست که اساسا فاقد اثر گرانشی ملموس بر منظومه ما هستند.حال به راستی چگونه می توان تاثیر نیروی آنها را مطرح کرد؛ به نظر می رسد در پشت همه این استدلالها تنها تلاشی برای پنهان کردن واقعیت نهفته باشد. واقعیتی تلخ که بسیاری از مردم از باور آن سر باز می زنند.
واقعتی که به شما می گوید هیچ سیاره و ستاره ای بر سرنوشت شما تاثیر ندارد و نگاه ما به ستونهای اختربینی روزنامه ها و سر زدن به طالع بینهایی که به روشهای مختلف سعی در توجیه شما دارند نوعی فریب دادن خود است.
انسان مدرن شده است ، اما تا زمانی که در ذهن خود قوانین علم را نپذیرد نمی تواند در بازی علم مدرن شرکت کند و این کار ساده ای نیست. نفوذ طالع بینی بین مردم به خوبی نشان دهنده قدرت افسانه ای است که علم را از پیشرفت بازمی دارد.