زانودرد ناشی از ساییدگی غضروف مفصلی

این غضروف‌ها مانند یک لایه انعطاف‌پذیر روی سطح استخوان‌ها، این ضربات و فشارهای ناشی از فعالیت‌های روزمره را به خود جذب می‌کنند و باعث می‌شوند، استخوان‌ها روان و بدون سایش روی هم حرکت کنند، اما نقطه ضعف این بخش مهم از مفاصل، فقدان رگ خونی برای تغذیه آن است. بافت‌های غضروفی به علت بهره‌مند نبودن از عروق خونی، آسیب‌پذیر هستند. سلول‌های بافت غضروفی از طریق مایع سینوویال که در فضای مفصلی جریان دارند، تغذیه می‌شوند و هر عاملی که سبب بروز التهاب و تورم در مفصل شود و جریان این مایع حیات بخش را دچار اختلال کند، سلامت غضروف مفصلی را هم با خطر مواجه می‌کند.

بیماری‌های التهابی مانند رماتیسم مفصلی و آرتریت زانو ازجمله عوامل بروز التهاب در مفاصل هستند که در صورت بی‌توجهی و درمان نشدن، باعث تخریب غضروف مفصل می‌شوند.

برعکس نرمش‌های سبک روزانه، پیاده‌روی در سطح صاف، شنا و راه رفتن در آب، سبب ترشح بیشتر مایع مفصلی و تغذیه بهتر غضروف‌ها و آمادگی بیشتر عضلات ناحیه برای محافظت از این مفاصل در مقابل فشارها و ضربات در فعالیت روزمره می‌شود. مطالعات نشان داده، حرکت در مفصل زانو و خم و راست کردن آن در ورزشی مانند دوچرخه، ترشح مایع تغذیه‌کننده غضروف‌ها را بیشتر می‌کند.

خم شدن بیش از حد زانوها در حالی که وزن تنه بر آنها وارد می‌شود، مانند بالا رفتن از پله‌های بلند، استفاده از توالت ایرانی و دوزانو و چهار زانو نشستن باعث افزایش فشار روی غضروف مفاصل زانو و فرسودگی و بروز آسیب به آنها خصوصا در سنین میانسالی به بعد می‌شود. ورزشکارانی که بدون آمادگی جسمانی کافی، تمرین‌های پرس زانو یا اسکات را با وزنه‌های سنگین و در دامنه حرکتی زیاد خم و راست شدن زانوها انجام می‌دهند، در معرض خطر ساییدگی غضروف‌های زانوها هستند.

انعطاف‌پذیری نامناسب عضلات جلو، پشت و خارج زانو نیز نقش مهمی در فرسودگی کشکک هنگام فعالیت ورزشی دارند، به طوری که مثلا کوتاهی عضله چهارسر در جلوی زانو می‌تواند سبب قرار گرفتن کشکک در محلی بالاتر از جای طبیعی آن شود و در فعالیت‌ها فرسودگی غضروف زیر آن را تسریع کند.

کوتاهی عضله بلند ران در قسمت خارجی زانو، کشکک را به سمت خارج می‌کشد و با خارج کردن کشکک از ریل خود ساییدگی غضروف آن را در حرکاتی چون بالا رفتن از پله و راه رفتن در سربالایی به دنبال خواهد داشت. این موضوع در مورد عضلات پشت ران هم صدق می‌کند. کوتاهی عضلات ناحیه خلفی ران، منجر به خمیده شدن زانو در فعالیت روزانه می‌شود و راه رفتن روی زانوهایی که وادار به خم شدن هستند، موجب سایش بیشتر سطوح مفصلی و آسیب غضروف‌ها می‌شود. تمرینات کششی این عضلات می‌تواند نقش پیشگیرانه در بروز آسیب‌های غضروف مفصلی داشته باشد.

دکتر پرهام پارسانژاد

فیزیوتراپیست