جان دوباره در رگ‌های نمایش

با وجود این تله‌تئاترها در تلویزیون سابقه‌ای طولانی دارد. این آثار که غالبا از شبکه 4 سیما با شعار شبکه فرهیختگان پخش می‌شود در سال‌های قبل و بعد از انقلاب اسلامی بویژه دهه 70 و اوایل دهه 80 توانست مخاطبان زیادی را با خود همراه کند. تئاتر تلویزیونی به واسطه این‌که دو قالب هنری را با یکدیگر درهم می‌آمیزد و آنچه در این فرآیند خلق می‌شود، اساسا هنری بی‌بدیل و متفاوت از هر دو شق است، می‌تواند توجه آن گروه از مخاطبانی را جلب کند که در پی کشف جریان‌های نو و جدید در خلق آثار هنری هستند.

تله‌تئاترها به‌دلیل پخش از تلویزیون به عنوان قابل دسترس‌ترین رسانه در شهرها و روستاهای مختلف کشورمان می‌توانند فرصتی برای آشنایی بیشتر مردم با هنر نمایش باشد. همچنین آنها را با متون قدیمی و درخور نمایش، قصه‌های ایرانی و خارجی و آثار شناخته شده جهان از مشاهیر بزرگ و مفاخر ادبیات و نمایشنامه‌نویسی آشنا کند. البته باید توجه داشت که بهره‌گیری از این متون برای ساخت تله‌تئاترها به‌دلیل ماهیت غیرایرانی‌شان مخاطبان محدودتری نسبت به سریال‌های تلویزیونی با داستان‌های ملموس و برگرفته از جامعه خواهند داشت. حال در شرایطی که بتوان نمایشنامه‌های ایرانی را با استفاده از فناوری‌های جدید و ایده‌های نو ترکیب کرد، تله‌تئاتر همچنان قالبی جذاب و مورد اقبال خواهد بود. چنانچه پیش از این نیز آثار مختلف این حوزه نظیر تله‌تئاترهای «بازپرس وارد می‌شود»، «سوءتفاهم»، «دشمن مردم»، «دست‌های آلوده»، «بازرس»، «قطار ارواح»، «پسران طلایی»، «پرده عجایب»، «باجناق‌ها»، «مرگ دستفروش»، «داستان‌های طنز چخوف»، «جان گابریل»، «شایعه»، «استاد معمار» و... در سال‌های دهه 60، 70 و اوایل دهه 80 مورد توجه بینندگان تلویزیون قرار گرفتند و امروز از آنها به عنوان آثار نوستالژیک یاد می‌شود.

شبکه چهار سیما به عنوان متولی قدیمی تولید و پخش تله‌تئاتر در تلویزیون اقدام به ساخت تله‌تئاتر سریالی «بلندی‌های زیرپا» کرده است. این اثر که شاید آغازی بر رونق دوباره جریان تولید تئاترهای تلویزیونی در این رسانه باشد، داستان یک گروه پژوهشگر را روایت می‌کند که در مواجهه با شکل‌گیری گروه‌های افراطی منطقه تصمیم به پژوهش در مورد علل شکل‌گیری افراط‌گرایی و نحوه روبه‌رو شدن با آن می‌گیرند. این گروه به فراخور پژوهش خود، درگیر ماجراهای مختلفی می‌شوند.

معینی: به هنر نگاه پدیدار شناسانه دارم

محسن معینی، نویسنده و کارگردان این اثر نمایشی در گفت‌وگو با قاب کوچک جام‌جم درباره علت پرداختن به این قصه در قالب تله‌تئاتر می‌گوید: من کارم را از تئاتر شروع کرده‌ام و مساله‌ام همیشه تئاتر بوده و هست. حال اگر قرار بر همکاری با تلویزیون باشد، دغدغه‌ام کار کردن در این فضاست. درباره علت این که چرا به فکر ساخت تله‌تئاتر افتادم باید بگویم که همیشه به این موضوع فکر می‌کردم که چطور می‌توان کاری کرد مخاطبان بالقوه و میلیونی هنر، تئاتر ببینند و بتوان تماشاگران بیشتری را به سوی نمایش جلب کرد. همچنین باید برای آشنایی بیشتر با این هنر در نقاط دورافتاده‌ای که هیچ سالن تئاتری ندارند، چاره‌ای اندیشید.

وی ادامه می‌دهد: اگرچه تئاتر تجربه‌ای منحصر به فرد و زنده و روی صحنه است و شاید تلویزیون بنا به تعبیر هوسرل آن را تقلیل می‌دهد، اما به هر حال تله‌تئاترها برای مخاطبان می‌تواند تجربه‌ای شبیه به تماشای تئاتر را فراهم کند.

معینی در پاسخ به این‌که چرا محتوای افراط‌گرایی و جریانات منطقه خاورمیانه میانه را برای پرداخت در «بلندی‌های زیرپا» انتخاب کرده است، بیان می‌کند: به نظر می‌رسد وقتی وارد قاب تلویزیون و برنامه‌سازی برای این رسانه می‌شوید، باید موضوعاتی را انتخاب کنید که با توده مردم ارتباط جدی‌تری دارد و مساله یا مسائل روز جامعه هستند. اساسا شاید یکی از دلایل کم‌اقبالی نسبت به بعضی تله‌تئاترها در گذشته این بود که متن‌های نمایشی، با شکل متکلفی اجرا می‌شدند. از طرفی دیگر همه کارهای من در حوزه تئاتر به نوعی تم فلسفی و سیاسی دارد. اساسا نگاه من به مقوله هنر جز این نیست و سعی می‌کنم این نگاه تاریخی، هستی‌شناسانه و پدیدارشناسانه را در کارهایم مطرح یا بهتر بگویم حفظ کنم.

نقش‌آفرینی پایانی

تله‌تئاتر سریالی «بلندی‌های زیر پا» آخرین ایفای نقش دو هنرمند درگذشته زنده‌یادان حسن جوهرچی و کاظم افرندنیا را در برمی‌گیرد؛ هنرمندانی که غم از دست‌دادنشان در اواخر سال 95، جامعه هنری را به سوگ نشاند.

در این اثر فرخ نعمتی، مجید مشیری، محمود مقامی، شهرام عبدلی، مهدی امینی‌خواه، فریبا طالبی، علیرضا علیا، افسانه ناصری، محمد همایون‌پور، محمد تنهایی، آزاده اکبری، عباس مرادی، پروین ملکی، سولماز نادری، محمد بزرگمهر، اشکان هورسان، عطیه ناصرجوی، لیلا مصلایی، میترا شیری، آمین صحرایی، نازنین خلیلی و النا آهی و تعدادی از بازیگران کودک به ایفای نقش پرداخته‌اند.

تولید «بلندی‌های زیرپا» به گفته محسن معینی، نویسنده و کارگردان اثر بیش از یک سال و چهار ماه به طول انجامیده و در ساخت آن از ال‌ای‌دی (LED) و شیوه کروماکی استفاده شده است. تهیه‌کنندگی این اثر را که از این هفته از شبکه چهار سیما پخش خواهد شد، نگین میرحسنی واحد و کارگردانی تلویزیونی آن را عیسی بلوکات برعهده داشته‌اند.

معینی که پیش از این نمایش‌هایی مانند «عقل دهم»، «بازیگر و زنش»، «آدم خوابش میگیره»، «توراندخت»، «بر فرس تندرو»، «هزار آینه»، «آواز پر جِبْرِئیل»، «رمی جمرات»، «شیر در زنجیر» و تله‌تئاتر «اطروش» را نوشته و کارگردانی کرده است، ابراز امیدواری می‌کند که جریان تولید تله‌تئاتر در تلویزیون مثل گذشته رونق بگیرد؛ چراکه این قالب ترکیبی می‌تواند فرصتی برای رونق تئاتر و نوآوری در برنامه‌سازی باشد.

نعمتی: تلاش‌ها برای تولید تله‌تئاتر در تلویزیون زیربنایی نیست

فرخ نعمتی، بازیگر پیشکسوت سینما، تئاتر و تلویزیون که در «بلندی‌های زیرپا» به ایفای نقش می‌پردازد، درباره علت حضورش در این پروژه تلویزیونی می‌گوید: وقتی بازی در این کار به من پیشنهاد شد، هم تعجب کردم و هم خوشحال شدم. خوشحال از این جهت که ساخت تله‌تئاتر انگار قرار است دوباره در تلویزیون به جریان بیفتد و متعجب از این بابت که پیش از این شنیده بودم مدیران رسانه ملی چندان تمایلی با حضور این قالب در سیما ندارند. به هر حال امیدوارم «بلندی‌های زیرپا» آغازی برای تله‌تئاترسازی دوباره در صداوسیما باشد.

وی در پاسخ به این که به کار بستن متون نمایشی ایرانی یا خارجی بهتر می‌تواند به رونق این جریان کمک کند، بیان می‌کند: هر شبکه تلویزیونی گروه‌های مختلف برنامه‌سازی دارد که هرکدام بسته به مخاطبان خاص خود برنامه‌هایی را تدارک می‌بینند. بدیهی است که هر برنامه یا اثر نمی‌تواند انتظار همه مخاطبان از هر گروه و سنی را برآورده کند. از طرفی تله تئاترها در گذشته فقط و فقط از متن‌های خارجی استفاده نمی‌کردند؛ بلکه تئاترهای تلویزیونی زیادی در سال‌های قبل از انقلاب هم با متن‌های ایرانی ساخته شد که بسیاری از آنها ماندگار شد و بعد از انقلاب نیز این جریان ادامه یافت. اما شاید تلاش‌ها برای کیفیت و کمیت تولید تله‌تئاتر در تلویزیون زیربنایی نبود. بنابراین متن‌های ایرانی و خارجی به شرط داشتن برنامه‌ریزی برای تولید و رونق تله‌تئاتر می‌تواند مورد توجه مخاطبان قرار بگیرد.

امینی‌خواه: «بلندی‌های زیرپا» داستان روز اجتماعی است

مهدی امینی‌خواه، بازیگر تله‌تئاتر سریالی «بلندی‌های زیرپا» با اشاره به آغاز جریان تولید تله‌تئاتر در تلویزیون با این اثر نیز می‌گوید: یکی از بخش‌هایی که در صنعت فیلمسازی جهان همواره مورد استقبال قرار گرفته و می‌گیرد، تله‌تئاتر یا همان قالب ترکیبی است که تئاتر را به تلویزیون می‌آورد و البته تفاوت‌های زیادی با تئاتر صحنه‌ای دارد. وی می‌افزاید: در گذشته تله‌تئاترهای زیادی در تلویزیون ساخته و پخش می‌شد؛ اما متاسفانه این جریان چند سالی بود که به دست فراموشی سپرده شده، در حالی که پرتوان ظاهر شده بود. اکنون خوشحالم که تله‌تئاتر سریالی «بلندی‌های زیرپا» باعث شد تا فرصت دوباره‌ای برای بازگشت به تله‌تئاتر آن هم در قالب موضوعی روزآمد فراهم شود؛ زیرا تله‌تئاتر‌ها معمولا در متن از داستان‌ها و نمایشنامه‌های کلاسیک و قدیمی استفاده می‌کنند.

این بازیگر درباره نقش خود در این اثر نمایشی ـ تلویزیونی توضیح می‌دهد:‌ «بلندی‌های زیرپا» به‌طور کلی درباره مورد مدافعان حرم و مجاهدانی است که به سوریه اعزام شده‌اند. من هم نقش یکی از افسران ارتش را که با سردار همدانی و دیگر مدافعان حرم به سوریه می‌روند،
ایفا می‌کنم.

امینی‌خواه در پاسخ به این‌که «بلندی‌های زیرپا» چقدر در جذب مخاطبان موفق خواهد بود، نیز می‌گوید: به هر حال شبکه چهار سیما بینندگان خاص خود را دارد؛ هما‌ن‌طور که هر شبکه‌ای تعریف مشخصی دارد. به نظرم کسی که به تله‌تئاتر علاقه‌مند است، این کار را دنبال خواهد کرد. زیرا قصه رئال اجتماعی دارد و بحث داغ و روز جامعه است؛ نه این‌که صرفا از داستان‌ها و نمایشنامه‌هایی که ممکن است بینندگان بارها و بارها خوانده باشند، استفاده کند.

رکسانا قهقهرانی