حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
تولد خواجه نصیرالدین طوسی ، منجی تمدن اسلامی
11 جمادی الاول 597 ه.ق خواجه نصیرالدین طوسی دیده به جهان گشود. خواجه نصیرالدین که به «استادالبشر» نیز شهرت دارد ، دوره کودکی را در طوس گذراند و در محضر پدرش با علوم ادبی و دانش دینی آشنا شد.
وی سپس از محضر برخی اقوامش که اهل فضل بودند ، استفاده کرد و در حلقه درس سایر بزرگان نیز حاضر شد. در همان زمان که خواجه نصیرالدین طوسی در شهر طوس به سر می برد ، برخی از استادانش به پدر خواجه نصیرالدین گفتند: آنچه ما در توان داشتیم به محمد (خواجه نصیرالدین طوسی) آموختیم ولی اکنون وی پرسش هایی مطرح می کند که پاسخ دادن به آنها، در حد توان ما نیست و بهتر است او را به مراکز علمی دیگر بفرستید. بدین ترتیب ، خواجه نصیرالدین رهسپار مرکز علمی نیشابور شد و در مدرسه سراجیه به تحصیل پرداخت . خواجه نصیرالدین پس از مدتی تحصیل در نیشابور و آموختن کتاب های مهم فلسفی و علمی و طبی ، به مرکز علمی شهرری رفت و از آنجا نیز پس از مدتی تحصیل ، عازم اصفهان و قم و سرانجام رهسپار عراق شد. خواجه نصیرالدین در هر یک از این شهرها، مرحله ای از عرصه دانش را فتح کرد و بتدریج در فقه ، دانش دینی ، ریاضیات ، فلسفه و... به بالاترین مراتب دست یافت . دوره حیات خواجه نصیرالدین طوسی از مصیبت بارترین دوره های تاریخ اسلام است ؛ زیرا در این زمان ، جهان اسلام با هجوم بسیار هولناک مغول مواجه شد و فتنه و آشوب ، سراسر جوامع اسلامی را فرا گرفت . در این زمان ، اوضاع به گونه ای بود که گویی هیچ اراده ای برای جلوگیری از تهاجم مغول باقی نمانده بود؛ نه فرمانروایان کوچک و بزرگ قدرت مهار مغول را داشتند و نه خلیفه عباسی قادر به چنین کاری بود. در چنین اوضاع و احوالی که تمدن اسلام و جهان در حال نابودی بود، خواجه نصیرالدین طوسی پس از گذراندن فراز و فرودهای فراوان ، تدبیر و دانش خود را در راه مهار مغولها به کار گرفت و توانست آنها رام و آرام کند و به سیاست مغولها مسیر ویژه ای بدهد. به همین دلیل است که برخی از اهل نظر و برخی از محققان حوزه تاریخ و تمدن معتقدند اگر خواجه نصیرالدین طوسی اقوام وحشی مغول را با تدبیر ویژه خود مهار نمی کرد و به سیاست های آنها جهت نمی داد، نه تنها تمدن اسلامی به طور کلی نابود می شد، بلکه اساسا تمدن بشری از صحنه روزگار حذف می گردید و اقوام مغول ، شرق و غرب جهان را تماما ویران می کردند. به همین دلیل ، برخی معتقدند این بعد از خدمات خواجه نصیرالدین طوسی به جهان اسلام و کل بشریت ، بزرگترین خدمتی است که در آن زمان یک نفر می توانست انجام بدهد. البته خواجه نصیرالدین طوسی خدمات ارزنده دیگری هم دارد که بسیار مهم است . یکی از این خدمات ، تاسیس رصدخانه و مرکز علمی مراغه است . خواجه نصیرالدین طوسی با تاسیس رصدخانه و مرکز علمی مراغه توانست ضمن ایجاد تکاپوی ویژه علمی ، بسیاری از دانشمندان را که در اثر حمله مغول ، در گوشه و کنار جهان اسلام سرگردان و حیران بودند، جمع آوری کند و به احیای تمدن اسلامی همت گمارد. رصدخانه و مرکز علمی مراغه ، بعدها نیز الگویی برای کسان دیگری که مشتاق توسعه دانش بودند، گردید و این الگوسازی تاثیر قابل توجهی بر جای نهاد. یکی دیگر از خدمات ارزنده خواجه نصیرالدین طوسی ، پرورش شاگردان عالم و دانشمند است . برخی از شاگردان خواجه نصیرالدین طوسی عبارتند از: جمال الدین حسن بن یوسف مطهر حلی (علامه حلی) که از دانشمندان بزرگ شیعه محسوب می شود؛ کمال الدین میثم بن علی بن میثم بحرانی که از حکیمان و متکلمان و فقیهان و ریاضیدانان بزرگ است محمود بن مسعودبن مصلح شیرازی (قطب الدین شیرازی) که حکیم و طبیب و دانشمند بزرگ عصر خود بود؛ کمال الدین عبدالرزاق سیدرکن الدین استرآبادی ، مجدالدین مراغی و دانشمندان بسیار دیگر. خواجه نصیرالدین طوسی در عرصه تالیف نیز خدمات ارزنده ای به جهان اسلام ارائه نمود. وی دهها کتاب بسیار مهم در زمینه ریاضیات ، فلسفه ، کلام ، فقه ، اخلاق ، ادبیات و... تالیف کرد که هر یک از آنها اهمیت ویژه ای در تاریخ علم و دانش دارند.
گفت و گو
