حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
پیرهرات، خواجه عبدالله انصاری دیده به جهان گشود
28اردیبهشت 385ه.ش ابواسماعیل عبدالله بن محمد هروی ، معروف به خواجه عبدالله انصاری ، عارف ،شاعر و خطیب ایرانی در هرات متولد شد.
خواجه عبدالله انصاری از بازماندگان ابوایوب انصاری ، یار و صاحب رحل پیامبر (ص) بود. خواجه عبدالله انصاری در خانواده ای دیده به جهان گشود که اهل معنا و معرفت بودند.
پدر خواجه عبدالله ، عارفی از مریدان ابوالمظفر ترمذی و مادرش نیز از مردم بلخ بود. وی از کودکی که به مکتب می رفت ، علاقه ویژه ای به معارف نشان می داد.
علاوه بر حفظ قرآن ، اشعار بسیار فراوانی از ادبیات فارسی و ادبیات عرب را حفظ کرد. خواجه خیلی زود پدرش را از دست داد و نزد یحیی بن عمار شیبانی و ابواسماعیل احمد معروف به شیخ عمو تربیت یافت و استاد خواجه در حدیث ، قاضی ابومنظور ازدی بود که از دشمن متکلمان و معتزلیان محسوب می شد.
وی در سال 417ه.ق برای شنیدن حدیث ، رهسپار نیشابور شد؛ در ضمن با عارفان آن دیار نیز رابطه برقرار کرد. سال 422ه.ق به هرات بازگشت و در 423ه.ق سفر حج در پیش گرفت ، ولی چون راه حج ناامن بود، مدتی در بغداد ماند و پس از شنیدن حدیث از ابومحمد خلال ، بار دیگر به خراسان بازگشت.
در بازگشت از همین سفر بود که در میانه راه به خرقان رفت و در آنجا با ابوالحسن خرقانی ، عارف مشهور، دیدار کرد. در نیشابور نیز به دیدار ابوسعید ابوالخیر رفت.
بعد از بازگشت به هرات ، چون موسم سفر حج فرا رسید، بار دیگر راه کعبه در پیش گرفت ، ولی چون به ری رسید، شنید که راه حجاز بسیار ناامن است و امکان سفر وجود ندارد. بدین ترتیب ، دومین سفر وی به سوی حجاز نیز سرانجامی نیافت.
خواجه در راه بازگشت به خراسان ، در دامغان بامحمد قصاب دامغانی دیدار کرد و مدتی نیز در نیشابور به سر برد و سپس به هرات بازگشت و در آنجا به تدریس و وعظ مشغول شد. خواجه عبدالله انصاری در باورهای خود بسیار سرسخت بود و با مخالفان فکری اش نرمش نشان نمی داد.
به همین دلیل ، در هرات برایش مشکلات فراوانی پیش آمد و درگیری های متعدد با متکلمان و معتزلیان و اشعریان پیدا کرد. از این نظر، زندگی فکری و فرهنگی و مذهبی و اجتماعی خواجه عبدالله انصاری بسیار پرفراز و فرود و پر تنش بود.
مجالس تدریس و وعظ خواجه عبدالله انصاری بسیار باشکوه بود و افراد بسیاری برای شنیدن سخنانش جمع می شدند. خواجه سالهای پایانی عمرش را در نابینایی به سر برد؛ با این حال ، همچنان با شور و حرارت به برگزاری مجالس و تبلیغ علیه مخالفانش مشغول بود، به طوری که خواجه نظام الملک و بسیاری از کارگزاران دولتی را مشغول خود کرد و آنها نمی دانستند برای آرام کردن خواجه چه سیاستی پیش بگیرند.
از خواجه عبدالله انصاری ، آثاری بر جای مانده است که مهمترین آن ، کتاب منازل السائرین به عربی است. در این کتاب ، خواجه منازل صدگانه ای را برای رسیدن به حق تعریف و توضیح داده است. مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری نیز بسیار مشهور می باشد.
مناجات نامه خواجه عبدالله انصاری به دلیل نثر مسجع و روانی که دارد، مقبولیت عام یافته است. طبقات الصوفیه خواجه عبدالله انصاری که امالی او از طبقات الصوفیه ابوعبدالرحمان سلمی است نیز نزد اهل سلوک جایگاهی دارد. این اثر بعدها مورد توجه دیگران قرار گرفت و جامی نفحات الانس خود را بر اساس آن تالیف کرد.
از خواجه در رد کلام نیز آثاری بر جای مانده است. نام برخی دیگر از آثار خواجه عبدالله انصاری چنین است: نصایح ، زادالعارفین ، کنزالسالکین ، قلندرنامه ، محبت نامه ، هفت حصار، رساله دل و جان ، رساله واردات و الهی نامه.
گفت و گو
