زینک و فواید مصرف آن

زینک به عنوان یکی از اجزای سلول زنده در بدن، دارای اعمال تنظیمی متنوعی است که از آن جمله می‌توان به نقش ضروری در سنتز DNA و نسخه‌برداری RNA، دخالت در متابولیسم پروتئین‌ها، لیپیدها و کربوهیدرات‌ها، نقش ضروری و حیاتی در سلامت و یکپارچگی غشای سلول، کنترل عمل انسولین و غلظت گلوکز خون، کمک به تجمع مواد معدنی در استخوان‌ها و دندان‌ها، بهبود زخم‌ها، خاصیت ضدالتهابی و در نهایت حفظ و نگهداری دستگاه عصبی مرکزی اشاره کرد. بنابراین کمبود این ماده می‌تواند به بروز مشکلات عدیده‌ای در بدن منجر شود.

رشد و تکامل ناکافی، کاهش اشتها، درماتیت (التهاب پوست)، هیپوگنادیسم (ضعف عملکرد غدد جنسی)، کاهش حس چشایی، تاخیر در بهبود زخم، اختلال در تولید مثل و عملکرد سیستم ایمنی از علائم کمبود این عنصر حیاتی است. در طرف مقابل وجود مقادیر کافی آن در بدن می‌تواند توانایی مغز را به صورت چشمگیری افزایش دهد.

مطالعات اخیر نشان می‌دهد اضافه کردن زینک به رژیم غذایی کودک موجب بالارفتن توان کودک در یادگیری و انجام تکالیف مدرسه می‌شود. علاوه بر این وجود زینک می‌تواند در رشد و نمو بدنی کودک نیز بسیار موثر باشد. چیزی که بیشتر قابل توجه است تاثیر زینک در افراد با سن بالاست به طوری که مصرف آن به میزان دوبرابر مصرف عادی روزانه می‌تواند عملکرد مغز را در این گروه سنی بهبود بخشد.

کمبود متوسط تا شدید ویتامین A و کمبود زینک حتی کمبود متوسط یا خفیف آن در کاهش رشد قدی کودکان نقش دارد. آهن، کلسیم و ید نیز در تاخیر رشد کودکان نقش شناخته شده‌ای دارند.

در اوایل قرن بیستم، کمبود شدید روی به عنوان وضعیتی تعریف شد که وجوه مشخصه آن عبارتند از: کوتاهی قد، رشد ناکافی غدد بدن بویژه غدد جنسی، اختلال عملکرد ایمنی، اختلالات پوستی، نقص عملکرد شناختی و بی‌اشتهایی. کمبود زینک حدود یک‌سوم از جمعیت دنیا را مبتلا کرده و مسئول 16 درصد از عفونت‌های دستگاه تنفسی تحتانی، 18 درصد ابتلا به مالاریا و 10 درصد بیماری‌های اسهالی است و در مجموع 1/4 درصد (800 هزار مورد) و 28 میلیون از موارد تاخیر رشد کودکان در دنیا مربوط به کمبود این عنصر است.

البته کمبود شدید زینک نادر بوده و در اغلب موارد خفیف و متوسط است. منابع مهم زینک عبارتند از: گوشت‌ها، حبوبات، مغزها و غلات.

سوءتغذیه، پایین بودن فراهمی زیستی زینک به دلیل وجود فیبر در برنامه غذایی، افزایش از دست دادن زینک از طریق دستگاه گوارش یا دستگاه ادراری مثلا ابتلا به اسهال‌های مزمن، سندرم‌های سوءجذب چربی، اختلالات کبدی، دیابت، نفروز و مصرف بعضی داروها مثل دیورتیک‌ها، جراحی و سوختگی‌ها از علل اصلی کمبود زینک هستند.

باید توجه کرد مصرف مقادیر زیاد روی (2 گرم) به تحریک معده و استفراغ منجر می‌شود. در بزرگسالان مصرف طولانی‌مدت مکمل زینک به مقدار بیش از 15 میلی‌گرم در روز توصیه نمی‌شود.

میزان مصرف روزانه زینک در خانم‌های بالای 11 سال 12 میلی‌گرم، در آقایان بالای 11 سال 15 میلی‌گرم، در کودکان بین یک تا 10 سال 10 میلی‌گرم و در نوزادان تا یک سال 5 میلی‌گرم روزانه به صورت خوراکی است.

دکتر کاوه سالارمند

داروساز