روی مرز خودزنی

این اختلال در دختران بیشتر از پسران دیده می‌شود و با اختلال در جنبه‌های مختلف عملکرد فرد بویژه در روابط بین فردی همراه است.

اختلال شخصیت مرزی چیست؟

افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی کسانی هستند که از دوران نوجوانی با ویژگی‌های مختلفی خود را از همسالان و افراد معمول جامعه متمایز می‌کنند. یکی از ویژگی‌های اصلی شخصیت آنها رفتارهای ناگهانی و بدون تفکر است. این افراد ناگهان عاشق یک نفر می‌شوند و ناگهان و با یک رفتار، همان فرد از چشمشان می‌افتد.

ایشان نمی‌توانند بپذیرند که هر فردی می‌تواند ویژگی‌های خوب و بد داشته باشد و افراد را یا خوب مطلق می‌بینند یا بد مطلق. احساس پوچی مزمن و ناامیدی ازجمله ویژگی‌های دیگر این افراد است. این افراد همچنین در شرایط پراسترس دچار حالت‌هایی از توهم و هذیان می‌شوند و به‌طور مثال صداهایی می‌شنوند که دیگران نمی‌شنوند و باورهایی پیدا می‌کنند که واقعی نیست.

شخصیت مرزی از چه چیز ناشی می‌شود؟

این سوال، جواب یک کلمه‌ای و یک جمله‌ای ندارد. عوامل مختلفی ازجمله عوامل اجتماعی، روانشناختی و جسمی در ایجاد این اختلال نقش دارند. بحران‌های اجتماعی ازجمله تغییرات در ارزش‌های اجتماعی و اختلاف نسل‌ها و روابط نامناسب والدین و فرزند می‌تواند از عوامل مهم ایجاد این اختلال باشد. از دیگرسو متزلزل شدن روابط خانوادگی و افزایش طلاق نیز می‌تواند از عوامل ایجاد این اختلال باشد. یکی دیگر از عوامل ایجاد این اختلال سابقه ناملایمات و آزارهای تاثیرگذار در دوران کودکی برای فرد است. البته باید توجه کرد که این یک اشتباه است اگر انتظار داشته باشیم این اختلال در فردی ایجاد شود که همه این عوامل در موردش صدق کند. همچنین بسیار شاهدیم که در یک خانواده، یک خواهر بدون اختلال می‌شود و یک خواهر دچار اختلال شخصیت مرزی. در کنار همه این عوامل، اثر عوامل ارثی و تغییرات مواد مختلف در مغز نیز می‌تواند در این اختلال دیده شود.

نحوه تعامل خانواده‌ها

همان‌طور که ذکر شد مشکل در روابط با والدین معمولا یکی از مشکلات بنیادین این افراد است که در طول زندگی ادامه دارد و می‌تواند روز‌به‌روز آزارنده‌تر باشد. در چنین شرایطی بسیاری از خانواده‌ها گمان می‌کنند با مراقبت و نظارت سختگیرانه بر این افراد می‌توانند به ایشان کمک کنند. این در حالی است که چنین رفتارهای سختگیرانه‌ای می‌تواند به افزایش رفتارهای خودزنی و مشکلات این بیماران منجر شود. توصیه ما به خانواده‌ها این است که سعی کنند در فضایی همراه با گرمی و صمیمیت و احترام به حق تصمیم‌گیری فرزندان خود، به حمایت همراه با نظارت بر ایشان بپردازند و بدانند که مشکلات این افراد با محدودیت و تعقیب و کنترل کمتر که نمی‌شود، بیشتر هم می‌شود. از طرف دیگر در زمان اقدام به خودکشی، خانواده‌ها باید فورا بیمار را جهت ارزیابی به اولین مرکز درمانی منتقل کنند و تا آنجا که می‌توانند اجازه ندهند این احساس که فرد مانند بارهای گذشته زنده می‌ماند سبب شود که در درمان وی تاخیر ایجاد شود.

امید بهبودی

درباره ویژگی‌های آزارنده این اختلال برای بیمار و خانواده‌ها صحبت کردیم، اما برای افرادی که یکی از بستگان ایشان مبتلا به اختلال شخصیت مرزی است، دو خبر خوب داریم. نخست آن که برای کنترل علائم آزارنده این اختلال روش‌های مختلفی ازجمله دارویی و غیردارویی وجود دارد که اکثرا در کشور ما نیز قابل انجام و ارائه هستند، اما نیاز است خانواده‌ها انتظار درمان معجزه بار از روانپزشکان و روان‌شناسان در کنترل این مشکل نداشته باشند و باید بدانند که این درمان‌ها پس از ماه‌ها و جلسه‌های منظم می‌تواند اثرات نسبی بر رفتار و افکار فرد داشته باشد.

و اما خبر خوب دیگر این است که این افراد با افزایش سن و اندوختن تجربه، بهتر و بهتر می‌شوند و می‌توانند تا حد زیادی رفتارهای ناگهانی و خودزنی‌های خود را کنترل کنند و حتی بسیاری از آنها می‌توانند زندگی موفق و روابط پایا و ارزشمندی داشته باشند و از روزهای پر آشوب جوانی خود فاصله بگیرند. هر چند اگر در جوانی در پی درمان بر می‌آمدند شاید می‌توانستند از جوانی خود لذت ببرند.

خودکشی و خودزنی

یکی از نشانه‌های اصلی و بسیار دردسرساز اختلال شخصیت مرزی اقدام مکرر به خودکشی و خودزنی‌های مکرر است. ویژگی‌های اختلال شخصیت مرزی به گونه‌ای است که در هر زمان و متعاقب مشکلات ممکن است اقدام به خودکشی ناگهانی کنند. این اقدام‌ها معمولا در ابتدا به واسطه مداخله بموقع خانواده و پزشکان کشف و خنثی شوند، ولی با گذشت زمان و تکرار این اتفاق، معمولا خانواده‌ها هم از دست این افراد خسته می‌شوند و دیگر اقدام به خودکشی ایشان را جدی نمی‌گیرند. این در حالی است که با گذشت زمان و تکرار اقدامات این افراد، احتمال این که یکی از این اقدام‌ها منجر به مرگ شود بیشتر و بیشتر می‌شود و این باور بسیار اشتباهی است که خانواده‌ها گمان می‌کنند تکرار اقدام به خودکشی نشان دهنده غیر جدی و غیر خطرناک بودن این اقدامات است.

یکی دیگر از ویژگی‌های اختلال شخصیت مرزی خودزنی‌های مکرر بویژه با اجسام تیز و برنده است. به گونه‌ای که معمولا مچ دست این افراد پر است از اثر بریدگی. این افراد معمولا گمان می‌کنند که این کار باعث کم کردن تنش می‌شود. این در حالی است که این کار به تشدید مشکلات این افراد منجر می‌شود.

دکتر محمدرضا شالبافان - روانپزشک وعضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران