نفت گران می‌شود

برخی کارشناسان حوزه انرژی معتقدند بحران شدید اقتصادی، مالی و زیان روزانه حدود 225 میلیون دلار ناشی از سقوط آزاد قیمت جهانی نفت خام، بالاخره عربستان سعودی را به میز مذاکرات بازگرداند تا این کشور پس از نزدیک به سه سال از مسابقه افزایش عرضه نفت در بازار دست بکشد، اما دکتر محمدصادق معماریان، کارشناس ارشد انرژی می‌گوید: فریز نفتی برخلاف آنچه تصور می‌شد به نفع ایران تمام شد و اوپک فهمید باید مدیریت بازار نفت را دوباره به عهده بگیرد. وی افزود: ایران در حوزه نفت نباید وارد مسائل سیاسی شود و عربستان اکنون متوجه شد و فعالیت خود را در زمینه اقتصادی ادامه می‌دهد و بزودی شاهد افزایش قیمت نفت در بازار هستیم. عربستان سعودی در نشست فوق‌العاده اعضای اوپک در الجزیره نه‌تنها به میز مذاکره بازگشت و حاضر به گفت‌وگو با سایر کشورهای اوپک به منظور فریزسقف تولید خود شد که حتی برای مستثنا شدن ایران از اجرای این طرح نفتی هم چراغ سبز نشان داد. گفت‌وگوی ما را با این کارشناس نفتی بخوانید.

اوپک در هفته گذشته یک تصمیم جدی برای بازار نفت گرفت، به نظر شما سود اصلی آن برای ایران چیست؟ ایران در این زمینه چه اقداماتی باید انجام دهد که بیشترین بهره را ببرد؟

در حال حاضر در رسانه‌های غربی می‌گویند هنوز تکلیف سهمیه‌بندی معلوم نیست کشوری که قرار است میزان تولید نفت خود را کاهش دهد به چه میزان باید این کار را کند و چقدر روی تعهد خود پایبند باشد و قیمت‌ها کاهش خواهد یافت،‌اما من چنین نظری ندارم. فریز سیاستی بود که اکنون مشاهده می‌کنیم به بهترین شکل پاسخ داده است. در بحث فریز نفتی اوپکی‌ها و غیراوپکی‌ها همه در یک فضا جمع شدند و منافع مشترکشان را که قبلا با غربی‌ها هماهنگ می‌کردند اکنون با هم دور یک میز نشستند و منافع مشترک خود را مطرح کردند. به نظر من افزایش قیمت نفت پیامی بود که از طرح فریز نفتی به غربی‌ها رسید و باعث این اتفاق شد.

شما می‌گویید فریز نفتی برای ایران هم مثبت بود؟

بله. وعده مثبت فریز نفتی افزایش قیمت و انسجامی بود که به دست آمد. دومین بحث، کاهش تولیدی است که اکنون در نظر گرفتند و به احتمال زیاد ایران از آن مستثناست. رقم کاهش فعلا مهم نیست و بحث قابل توجه روح این سیاست است که ایران توانست تولید خود را افزایش دهد و اوپک به سیاست اصلی خود که مدیریت بازار است، بازگشت. البته این کار را با احتیاط کامل انجام می‌دهند و قرار است یک میلیون بشکه نفت کاهش یابد که 700 تا 750 هزار بشکه توسط اوپک و بقیه توسط غیر اوپکی‌ها کاهش خواهد یافت.

چرا باید در این زمینه با احتیاط عمل کنند؟

به این دلیل که هنوز واکنش تولیدکنندگان نفت شل‌ها را نمی‌دانند. این بزرگ‌ترین ضعف تولیدکنندگان اوپک است و هنوز نمی‌دانند واکنش شل‌ها در قیمت 50 تا 60 دلار چه خواهد بود. به همین دلیل هم می‌خواهند بحث قیمت، تولید شل و مسائلی از این قبیل را تست کنند و هم می‌خواهند فضا را برای همکاری زیر نظر داشته باشند. در طول سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های نفتی بشدت افت کرده و حدود 200 میلیارد دلار به تعویق افتاده و ممکن است دامنه آن تا سال 2017 هم برسد.

ایران در زمینه کاهش تولید عربستان چه واکنشی باید انجام دهد که بهترین نتیجه را کسب کند؟

اتفاقی که افتاده دارای دو مرحله است؛ مرحله اول این بود که انسجام اوپک می‌تواند قیمت نفت را تا 20 دلار افزایش دهد و اکنون قیمت فعلی نفت نشان می‌دهد 20 دلار افزایش یافته و از حدود 27 دلار به نزدیک 48 دلار رسیده است. هنوز کاهش یک میلیونی صورت نگرفته و همچنان بازار نمی‌تواند ارزیابی کند و به ماه نوامبر (آبان ماه امسال) موکول شده است. اکنون اوپکی‌ها و غیراوپکی‌ها روی خط درستی حرکت می‌کنند، ولی آنها مختصات را دقیق نمی‌دانند و نمی‌توانند حرکت‌های منسجمی انجام دهند. به نوعی اوپک اکنون در حال آزمون و خطاست که واکنش بازار و شل‌ها را در بازار ببیند. وزارت نفت ما هم در این زمینه باید از لحاظ تیم‌های کارشناسی، بهتر و قوی‌تر ورود کند تا بهترین نتیجه را به دست آورد. روابط آمریکا و عربستان اکنون کمی متشنج شده و ایران باید در این بخش بهترین بهره را ببرد.

عربستان در طول سال‌های اخیر، ایران را از فضاهای مختلف تحت فشار گذاشته است. چرا در نشست اوپک حاضر شد و قبول کرد سهم ایران افزایش داشته باشد و تولید خود را کاهش دهد؟

عربستان در بخش نفت در سه مقطع، سیاسی عمل کرد. سال 1973 تحریم علیه رژیم غاصب صهیونیست و آمریکا را راه انداخت. در مقطع دوم، اواخر دهه 80 میلادی و در زمان جنگ ایران و عراق برابری تولید ایران و عراق را که همیشه تولید عراق از ایران کمتر بود را مطرح کرد. در آن زمان عربستان، امارات و کویت از سهم خود کاستند و به عراق دادند. سومین حرکتی که عربستان کرده این بود مقابل ایران ایستاد و اعلام کرد تولید ایران نباید از 2/3 میلیون بشکه در روز عبور کند. من فکر می‌کنم این موضوع بیشتر شبیه لجبازی سیاسی بود تا یک استراتژی سیاسی. نگاه‌های قبلی یک نگاه سیاسی همراه با استراتژی بود؛ اما موضوع آخر بیشتر شبیه یک لجبازی به نظر می‌رسید. عربستان آن طور که برخی کارشناسان می‌گویند در بخش نفت برای ایران کار سیاسی انجام نمی‌دهد و سعی کرده این حوزه را خنثی نگه دارد و از مسائل سیاسی جدا کند. به این دلیل که حیات نفتی این کشور به تصمیماتش بستگی دارد. مقامات ایران هم باید اوپک را غیرسیاسی کنند تا بهترین نتیجه را ‌بگیریم. چرخش عربستان (همانند روس‌ها) در این قضیه چنین بود که زود متوجه بحران پیش رو در بازار نفت شدند و در نتیجه خواستند دوباره مدیریت خود را بر بازار نفت حاکم کند.

محمدحسین علی‌اکبری - اقتصاد