تـماشایی از جنس برهوت

امروز از مردم این استان کویری درباره کویرنوردی و جذابیت‌های گشت و گذار در کویر پرسیده‌ایم و در کمال شگفتی متوجه شدیم که بیشتر پاسخگویان یا کویر را ندیده‌اند و یا تنها یک بار به صورت تفریحی به کویر رفته‌اند. ماجرا وقتی عجیب‌تر می‌شد که از آنها خواستیم درباره ویژگی‌های کویرهای استانشان صحبت کنند و متوجه شدیم هم‌صحبتان مزاحم تلفنی اطلاعاتی درباره کویرهای زیبای استان‌شان هم ندارند.

کویر لوت در استان کرمان، مجموعه‌ای از شگفت‌انگیزترین زیبایی‌ها را پدید آورده و گردشگران زیادی را به خود جذب کرده است. کویر شهداد با کلوت‌ها و سازه‌های عظیم شنی که همچنان دانشمندان نتوانسته‌اند دلیل ایجاد آن را دریابند، یکی از این جاذبه‌هاست. تپه جهنمی که گرم‌ترین نقطه جهان است، دیگر جاذبه مهم منطقه است. در این تپه دمای هوای 63 درجه هم ثبت شده است و به گفته محلی‌ها، در منطقه گندم بریان، دمای هوا 70 درجه هم شده و به همین دلیل به عنوان گرم‌ترین نقطه جهان شناخته می‌شود. وجود رودخانه آب شور در این منطقه و عمیق‌ترین چاله فلات ایران هم از زیبایی‌های دیگر گردشگری است. در این دشت مرکزی یک کوه آتشفشانی به نام کوه ملک محمد وجود دارد و همچنین بر اثر فرسایش آبی و بادی شدید، زمین‌های قسمت‌هایی از لوت چنان شسته شده که به صورت پله‌پله درآمده و از دور شبیه شهری است با ساختمان‌های چندین طبقه که به این مناظر شهرهای بیابانی می‌گویند.

حالا این منطقه جذاب و بی‌نظیر را در نظر بگیرید و گردشگران ایرانی و خارجی زیادی که هر سال در آرزوی دیدن این مناطق جذاب به این استان سفر می‎‌کنند را در برابر مردمی قرار دهید که خودشان تمایل و شناخت چندانی نسبت به این زیبایی‌های طبیعی ندارند. آیا حق چنین اعتراضی را به مزاحم تلفنی خواهید داد؟

ما از آنها پرسیدیم «کویر چه جذابیت‌هایی دارد و چرا مردم باید کویر را ببینند؟» سپس خواستیم اطلاعات مفیدی را در اختیارمان بگذارند و بگویند بهترین مواقع برای سفر به این کویرها چه زمانی است؟» در آخر هم پرسیدیم از نظر آنها کدام کویر از همه زیباتر است و چرا؟

این بار مزاحم تلفنی به شهر پسته رفته است؛ شهری مهم در استان کرمان که بزرگ‌ترین تولیدکننده پسته در جهان است. مطمئنا شنیدن نظراتشان و دلایل ارجح ندانستن گشت و گذار در کویر از زبان هم‌صحبتان مزاحم تلفنی برایتان جذاب خواهد بود.

343---43:

«کویرهای استان کرمان را نرفته‌ام، اما در سفر تفریحی که به یزد داشتیم، از کویر آنجا دیدن کرده‌ام.» با تعجب می‌پرسم: چرا کویرهای کرمان را ندیده‌اید؟ جواب قانع‌کننده‌ای ندارد: «نمی‌دانم شاید چون هر وقت اسم سفر می‌آید، دوست داشتیم به شهرهای دورتر برویم و از زیبایی‌های اطرافمان غافل شده‌ایم.» می‌خواهم جذابیت‌های کویر را از نظر خودش بیان کند: «به زیبایی مکان‌های سرسبز نیست اما بالاخره هرجایی زیبایی خاص خودش را دارد.»

343---47:

خانمی تهرانی و شش سال است در کرمان زندگی می‌کند: «فقط یک بار رفته‌ام.» چرا فقط یک بار؟ آیا از دیدن آن لذت نبرده‌اید؟ «نه، دوست دارم بازهم بروم، اما چون بچه کوچک دارم، الان در شرایطی نیستم که بتوانم بازهم به کویر بروم، اما در آینده حتما خواهم رفت.» می‌خواهم کمی از جاذبه‌های کویر بگوید: «آسمان کویر واقعا زیباست. در کویر احساس می‌کنید به آسمان نزدیک هستید؛ آسمانی صاف و بدون آلودگی. من پیش از این ساکن تهران بوده‌ام و از دیدن اینچنین آسمانی بسیار لذت بردم. من در حقیقت قدرت بیان خوبی ندارم و نمی‌دانم چطور می‌توانم چنین فضایی را توصیف کنم، فقط باید بگویم خیلی زیبا بود و پیشنهاد می‌کنم مردم حداقل یک بار به دیدن آن بروند.» از ویژگی‌های آن چیز زیادی به خاطر ندارد: «یادم می‌آید که وزش باد باعث جابه‌جایی شن و ماسه‌ها شده بود و یک تپه شنی بزرگ در نزدیکی رفسنجان بر اثر تجمع شن‌ و ماسه‌ها به وجود آمده است، که زیباست.»

　342---99:

«متاسفانه نتوانسته‌ام بروم. البته یک بار از راه طبس به مشهد رفتیم و توانستیم کویر طبس را ببینیم.» می‌پرسم چرا حتی یک بار هم سفری تفریحی و کوتاه به کویرهای استانش نداشته است: «موقعیتش پیش نیامده است دیگر.» تعجب می‌کنم چطور موقعیت سفری دور تا مشهد پیش آمده است، اما موقعیت کویرنوردی آن هم در فاصله‌ای نزدیک پیش نیامده است؟ می‌خندد و می‌گوید دلیلش را نمی‌داند. می‌خواهم از جذابیت‌های کویر طبس بگوید: «احساس می‌کنم آدم را به خداوند نزدیک می‌کند؛ هیچ گیاهی وجود ندارد و هوا به شدت گرم است. دیدن آن فضا باعث می‌شود آدم به عظمت خداوند پی ببرد.» به این فضا علاقه‌مند شده است: «منتظرم فرزندانم بزرگتر شوند تا بتوانیم با هم به کویرنوردی برویم.»

343---12:

«یک یا دو بار رفته‌ام.» می‌گوید کویرهای استان را دیده است. می‌خواهم از جذابیت‌های کویر بگوید: «نمی‌دانم. برای من گرمای زیاد و خاک نرمش جذاب بود، اما هرکس سلیقه متفاوتی دارد.» می‌پرسم آیا دوست دارید بازهم به دیدن کویر بروید؟ «مطمئنا اگر فرصتش پیش بیاید خواهم رفت.» دوست دارم کمی از ویژگی کویرهای کرمان بگوید، اما متاسفانه اطلاعاتی ندارد و می‌گوید، نمی‌تواند اطلاعات دقیق بدهد.

342---67:

«متاسفانه تاکنون نرفته‌ام.» می‌گویم چطور ساکن کویر هستید و یک‌بار هم تمایل نداشته‌اید به دیدن کویرهای زیبایش بروید؟ «آخر می‌گویند در منطقه شهداد هوا خیلی گرم است.» یعنی به خاطر گرمایش نرفته‌اید؟ «ما ایرانی هستیم دیگر. ایرانی‌ها ممکن است بسیاری از مکان‌های زیبای ایران را ندیده باشند، اما هر سال به کشورهای خارجی می‌روند. مردم این استان هم شهرهای دیگر را دیده‌اند، اما تمایل ندارند مکان‌های زیبای استان را ببینند.» این یعنی به خودتان انتقاد دارید؟ «مطمئنا. من هم دوست دارم ببینم، اما هیچ‌وقت در برنامه‌های تفریحی زندگیم گنجانده نشده است.» می‌پرسم آیا از ویژگی‌های کویرهای این استان اطلاعاتی دارد؟ «فقط یک بار در تلویزیون منطقه گندم بریان را نشان داد. هوای آن منطقه آن‌قدر گرم بود که آن مرد گردشگر توانست یک تخم‌مرغ را روی کوه بپزد.»

343---29:

«یک بار به کلوت شهداد رفته‌ام.» میان این همه مخاطبی که حتی یک بار هم کویر را ندیده‌اند، از همصحبتی با کسی که هم کویر رفته است و هم می‌داند کدام منطقه است، خوشحال می‌شوم. می‌خواهم از جذابیت‌هایش بگوید: «آرامش عجیبی دارد. به خصوص دم غروب واقعا آرام است. الان امکاناتش هم خوب شده است و امنیت کاملا در منطقه ایجاد شده است و مردم به راحتی می‌توانند خودشان به این مناطق بروند.» او هم همراه خانواده‌اش و آشنایان دیگر برای یک نصف روز به این منطقه رفته است. ادامه می‌دهد: «همیشه درخت و سرسبزی زیبا نیست. گاه در همین زمین خشک و یکدست جذابیتی است که شاید خیلی از آبادی‌ها نداشته باشند.» می‌پرسم آیا این کویر ویژگی خاصی داشته است، اما می‌گوید درمورد آن اطلاعاتی ندارد و فقط برای دیدن طبیعت آن رفته است. به خوانندگان هم سفر به این مکان‌های زیبا را توصیه می‌کند: «فصل بهمن و اسفند خیلی هوای خوبی دارد و اگر صبح بروند و شب برگردند، یک تفریح عالی و بی‌نظیر خواهد شد.»

342---34:

تنها مردی است که همصحبت امروز مزاحم تلفنی شده است. او هم مانند بیشتر همصحبتان مزاحم تلفنی کویر را ندیده است. دلیلش هم مشخص است: «سرم شلوغ است و صبح تا شب در مغازه مشغول کار هستم.» می‌گویم این یعنی اهل سفر نیستید؟ «برای سفر و تفریح بیشتر به روستاهای اطراف می‌روم.» می‌خواهم بدانم درباره کویرها، ویژگی‌ها یا جذابیت‌هایشان اطلاعاتی دارد، اما می‌گوید شناخت ندارد و خیلی هم به این موضوع علاقه‌مند نیست.

342---62:

«زیاد رفته‌ام. کرمان، ماهان، اطراف رفسنجان و بیشتر کویرهای ایران را دیده‌ام.» خوشحالیم دوچندان می‌شود، چراکه شاید بتواند جذاب‌ترین کویر را از نظر خودش به مخاطبان معرفی کند. می‌خواهم از جذابیت کویرها بگوید: «جذابیتش در ویژگی‌های مردم است. هنرهای دستی زیبا و آثار باستانی و تاریخی شهرها.» احساس می‌کنم به اشتباه متوجه منظورم شده است، می‌پرسم آیا مناطق کویری را دیده است یا تنها به شهرهای کویری رفته است؟ حدسم درست است: «چون همیشه کمردرد یا پادرد داشته‌ام، نتوانسته‌ام خیلی تفریح کنم و به همین دلیل هیچ‌گاه کویرنوردی نکرده‌ام.» متاسفانه او هم با ویژگی‌های کویرهای استان کرمان آشنایی ندارد.

342---26:

او هم جواب منفی می‌دهد، هرچند مزاحم تلفنی دیگر از شنیدن چنین جوابی تعجب نمی‌کند. می‌گویم آیا نمی‌دانید یک از مناطق جذاب گردشگری کویرها هستند: «راستش تفریحات زیاد است، اما تاکنون فرصتش پیش نیامده است به خصوص به این دلیل که وسیله نقلیه نداریم و خیلی نمی‌توانیم سفر کنیم.» می‌پرسم آیا چنین تفریحی را دوست دارد: «همه دوست دارند، اما به دلیل نداشتن امکانات تاکنون نتوانسته‌ایم.» می‌پرسم آیا هیچ‌وقت به شهرهای دورتر سفر کرده است؟ همان‌طور که انتظار داشته‌ام جوابش مثبت است. از ویژگی‌های کویر هم شناختی ندارد و نمی‌تواند اطلاعات مفیدی را در اختیار مزاحم تلفنی قرار دهد.

342---82:

می‌گوید علاقه‌ای به دیدن کویر نداشته است و به همین دلیل است که هیچ‌وقت علاقه‌ای به کویر نرفته است. می‌پرسم بیشتر به دیدن چه مکان‌هایی علاقه دارد؟ «مشهد، کربلا و شهرهای زیارتی.» می‌خواهم بدانم برای تفریح هم تنها به همین شهرها می‌رود: «کرمان و بم هم می‌روم و شهرهای نزدیک» حرف تازه‌ای به ذهنش می‌رسد: «شهرهای کنار دریا را هم دوست دارم.» با این تفاسیر گویا فقط به دیدن کویر علاقه ندارد. می‌خواهم بدانم چیزی درباره کویرها می‌داند: «ما خودمان ساکن کویر هستیم. همه این شهرها کویری است. برهوت، باد و خشکی. دیگر نیازی به دیدن کویر نداریم. چرا باید علاقه داشته باشم دوباره برای تفریح هم به کویر بروم.»

آزاده هاشمی منفرد