پولدارها یارانه‌ نگیرند رشد اقتصادی تداوم‌ می یابد

سال 93 را از نظر اقتصادی چگونه ارزیابی می‌کنید؟ در کدام بخش‌ها دولت با ضعف‌ روبه‌رو بوده و در کدام قسمت بهترین عملکرد را از خود ارائه داده است؟

در دوره دوم و سه سال پایانی ریاست جمهوری محمود احمدی‌نژاد رشد اقتصادی کشور منفی شد. از سوی دیگر نرخ بیکاری بالا بود و تورمی که توسط بانک مرکزی اعلام می‌شد حدود 40 درصد بود. زمانی که حسن روحانی به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شد و دولت را تحویل گرفت وضعیت اقتصادی کشور بسیار آشفته بود. به طوری که تیم اقتصادی نمی‌دانستند برای بهبود وضع از کجا شروع کنند. اگر مثالی در این مورد بخواهم بزنم می‌توانم به یک خانه کلنگی اشاره کنم که تحویل دولت یازدهم شد. وضعیت اقتصادی کشور آن‌قدر به‌هم ریخته و نامنظم بود که با گذشت تقریبا دو سال از عمر دولت یازدهم هنوز شاهد تکانه‌های جدی اقتصادی نیستیم، اما از طرف دیگر فعالیت سیاسی دولت آن‌قدر قوی بود که توانست اقتصاد را تا حدودی حرکت دهد. این‌که آقای ظریف (وزیر امور خارجه) با وزرای کشورهای 1+5 و اتحادیه اروپا می‌تواند دیدار و در خصوص مشکلات هسته‌ای و رفع تحریم‌ها مذاکره کند و به توافق برسند بسیار تاثیرگذار و مفید است و ماحصل آن سست‌شدن تحریم‌ها علیه کشور ایران خواهد بود. از طرف دیگر بخشی از پول‌های بلوکه شده ایران را آزاد کردند و همین امر باعث شد حجم دلارهای ایران اضافه شود. این دلارها که به ایران داده شد مقداری اقتصاد ایران جان گرفت و از آن حالت رکود و کرختی خارج شد. وقتی نرخ رشد اقتصادی مثبت می‌شود تولید رشد داشته و به همان نسبت بیکاری هم روند نزولی را طی خواهد کرد. از سوی دیگر تورم هم به زیر 20 درصد رسید. آماری که اکنون در خصوص نرخ تورم می‌دهند 15.5 درصد است بنابراین می‌توان گفت حسن روحانی (رئیس‌جمهور) با آن کار سیاسی توانست چرخ اقتصاد را در جهت بهبود حرکت دهد، اما در میانه راه دولت با یک مشکل روبه‌رو شد. آن هم قیمت نفت بود که از حدود صد دلار به 55 دلار کاهش یافت. در واقع توان دولت برای این‌که بتواند در کوتاه‌مدت وضع اقتصادی را سر و سامان دهد با کاهش قیمت نفت کمی کاهش می‌یابد. حالا راه‌هایی که کارشناسان و اقتصاددانان به دولت پیشنهاد کردند این بود که مالیات از فعالان اقتصادی دریافت کند دولت هم این موضوع را جدی گرفت و آن را عملی کرد. در حال حاضر تعدادی از شرکت‌هایی که دارای فعالیت اقتصادی هستند و وابسته به نهادها، بنیادها و... هستند در ازای تولیدی که دارند و میزان فعالیت بازرگانی‌شان مالیات دریافت شود. اگر دولت این کار را با همین جدیت دنبال کند و مالیات را منظم دریافت کند و دیگر پول‌های بلوکه شده ایران آزاد شود رشد اقتصادی سریع‌ترپیش خواهد رفت و تدام خواهد داشت.

اقتصاد ایران را در سال جاری چگونه پیش‌بینی می‌کنید؟ به نظر شما همه طرح‌های دولت امسال عملی خواهد شد؟ آینده اقتصاد ایران روشن، تاریک یا مبهم است؟

اگر به عنوان مثال پول‌های بلوکه شده ایران آزاد شود و حجم موجودی دلار در کشور افزایش یابد وضع اقتصادی بهبود خواهد یافت. البته باز هم تاکید می‌کنم همه چیز به رفع تحریم‌ها بستگی دارد. البته نه این‌که اقتصاد کشور معطل بماند تا تحریم‌ها برداشته شود بلکه اگر برداشته شود روند بهبود سرعت می‌گیرد. از طرف دیگر اگر قیمت نفت دوباره افزایش داشته باشد و به حدود 90 دلار برسد رشد مثبت امسال ادامه پیدا می‌کند و در این صورت شاهد اتفاقات خوب اقتصادی خواهیم بود. از این جهت که چقدر پول‌های بلوکه شده وارد ایران می‌شود. در مرحله بعد باید دید تحریم‌ها در چه مدت زمانی کنار گذاشته می‌شود؟ همه اینها وابسته به مسائل سیاسی است. و دولت و تیم هسته‌ای همه تلاش خود را برای به نتیجه رساندن این کار انجام دادند وگرنه اقتصاد حرکت خودش را کرده است و آن نرخ رشد در واقع مثبت شده که این موضوع چشم‌انداز آینده را روشن‌تر می‌کند، اما این‌که آینده اقتصاد ایران بهتر می‌شود یا خیر به قیمت نفت هم می‌تواند بستگی داشته باشد.

در مسائل داخلی اقتصاد مقاومتی می‌تواند کارساز باشد؟

اقتصاد مقاومتی باید بدقت تعریف شود. اقتصاد مقاومتی به صورت کلی مطرح شده و هر کسی از دیدگاه خودش جداگانه و مستقل آن را تعریف می‌کند. مثلا ما اقتصاددانان بحث اقتصاد مقاومتی را این گونه تعریف می‌کنیم که بیشتر کار کنید تا تولید افزایش یابد تا بتوانیم در مقابل مشکلات مقاومت کنیم.

حالا نرخ رشد 2 درصدی و تورم 15 درصد شده را داریم. این هنر دولت یازدهم است حالا اگر بتوانند همین هنر را در قالب یک چانه‌زنی خوب و مثبت و به نفع کشور با غرب ادامه دهند و آنها هم تحریم‌ها را یکجا لغو کنند تا رشد اقتصادی بهتر ووضع اقتصادی بهتری را شاهد باشیم. من مقالات زیادی در قالب پیشنهاد به دولت دادم. اکنون دولت اعلام کرده که حدود 20 درصد فرار مالیاتی دارد و 40 درصد هم اصلا مالیات نمی‌دهند، اما دولت مقابل آنها ایستاد و پافشاری کرد که شرکت‌هایی مانند آستان قدس رضوی و قرارگاه‌های سازندگی که کارهای تولیدی انجام می‌دهند باید مالیات بپردازد. اگر این کار را انجام دهد با کمبود منابع روبه‌رو نمی‌شود. البته موضوع تنها دریافت مالیات نیست. دولت باید برنامه‌ریزی جامعی در خصوص هزینه‌ها تدوین کند. اگر دولت بتواند این منابع را در اقتصاد درست هزینه کند نرخ رشد افزایش می‌یابد. بحث اصلی اینجاست که روند رشد از منفی به مثبت با سرعت بیشتری انجام می‌شود، اما زمانی که نرخ رشد مثبت شد سرعت کاهش می‌یابد. به عنوان مثال نرخ رشد کشوری مانند آمریکا همین که یک درصد در سال افزایش دارد شاهکار است. بنابراین اگر رئیس‌جمهور بتواند دلارها را آزاد کند و مالیات را به همان‌گونه که عرض کردم دریافت کند با مشکل منابع روبه‌رو نخواهد شد. تنها مشکلی که اکنون دولت را برای کسری بودجه تهدید می‌کند موجودی منابع است.

نظرتان درباره قیمت نفت در بودجه چیست؟

اگر موافق باشید من نکته‌ای را در این زمینه بیان کنم و بعد پاسخ پرسش شما را بدهم. دولت باید برنامه‌ریزی و بودجه خود را به گونه‌ای تدوین کند که با حداقل وابستگی به نفت روبه‌رو باشد. هرچه دولت وابستگی خود را به نفت کم کند بیشتر به دریافت مالیات ترغیب خواهد شد. دولت باید هرچه می‌تواند منابع دریافتی را در بخش‌های گوناگون اقتصاد سرمایه‌گذاری کند. به نظر من همین قیمت 60 دلار در بودجه هم می‌تواند بخشی از منابع را تامین کند اما نباید خیلی روی آن حساب باز کرد. در صورت کاهش وابستگی، رشد اقتصادی به معنای واقعی اتفاق می‌افتد، مانند همین رشدی که اکنون شاهد آن هستیم.

برخی کارشناسان معتقدند دولت یازدهم کاهش تورم را به رشد اقتصادی ترجیح داده و کشور را گرفتار رکود کرده است. به نظرشما این‌گونه است؟

خیر. این‌که اقتصاد رشد دارد به این معناست که اقتصاد در حال خروج از رکود است. من این نظریه را کاملا رد می‌کنم. زمانی که رشد اقتصادی منفی 6 درصد بود صدایی از کسی به گوش نمی‌رسید، اما اکنون که این رشد مثبت شده همه منتقد دولت شده‌اند. دولت از زمانی که مسئولیت را تحویل گرفته بیش از 10 درصد رشد اقتصادی با ثبات را رقم زده است. وقتی نرخ رشد اقتصاد مثبت است به این معناست که کسب و کار در سال 2 درصد رشد دارد. این چه رکودی است که با رشد اقتصادی همراه است. رکود زمانی است که نرخ رشد اقتصاد کاهش پیدا کند. این اتفاق را سال‌ 91 شاهد بودیم. در آن زمان رشد اقتصاد روبه منفی پیش می‌رفت. من متوجه نمی‌شوم برخی از این کارشناسان که این تحلیل‌ها را ارائه می‌دهند در کدام دانشگاه اقتصاد خوانده‌اند. اگر ما سیکل‌های تجاری را مورد بررسی قرار دهیم متوجه می‌شویم یک سربالایی وجود دارد، بعد از آن به نقطه اوج می‌رسیم و بعد شاهد سراشیبی آن هستیم. وضع اقتصاد کشور هم اکنون این گونه است. ما یک زمانی در سربالایی بودیم و بعد به سراشیبی رسیدیم، اما اکنون دوباره با رشد نرخ اقتصادی فعلی شاهد بالا رفتن میزان تولیدات و قرار گرفتن در همان منحنی سربالایی هستیم. دراین سیکل وقتی شرایط اقتصادی در سربالایی و رشد قرار دارد به هیچ‌وجه با رکود مواجه نمی‌شود.

با این‌که دو سال از عمر دولت یازدهم می‌گذرد هنوز از طرح اشتغالزایی خودش رونمایی نکرده است. نظر شما در این خصوص چیست؟ دولت چه برنامه‌ای برای وضع اشتغال کشور دارد؟

یکی از کارهایی که دولت می‌تواند انجام دهد این است که هزینه‌های عمرانی خودش را افزایش دهد. هزینه عمرانی، اشتغال را بالا می‌برد. از طرف دیگر وقتی صحبت از رشد اقتصادی می‌شود بحث اشتغال نیز به میان می‌آید. در این صورت از ظرفیت خالی‌ بنگاه‌ها برای تامین نیروی انسانی استفاده می‌شود. در زمان ثبات اقتصادی بنگاه‌ها علاقه بیشتری به افزایش تولید نشان می‌دهند و همین امر باعث می‌شود بنگاه‌ها افراد بیشتری را برای کار جذب کنند. بنابراین اگر رشد اقتصادی تداوم داشته باشد شاهد افزایش اشتغال نیز خواهیم بود.

با توجه به رقم تصویب شده برای بودجه دولت توسط مجلس، آیا امسال با کسری بودجه مواجه خواهیم بود؟

جایی برای نگرانی کسری بودجه نیست. به این دلیل که دولت راه درست را در پیش گرفته و قصد دارد از فعالان اقتصادی مالیات دریافت کند. البته در این میان راه دیگری نیز وجود دارد. آن هم این است که آقای روحانی به آقای سیف (رئیس کل بانک مرکزی) دستور دهد پول چاپ کند. این کار در اقتصاد به درآمد پولی معروف است. یعنی دولت یک درآمد خالصه دارد که این درآمد متعلق به نفت است. بخشی از درآمدهای دولت هم توسط مالیات‌ها تامین می‌شود که با درآمد مالیاتی شناخته شده است.

درآمد دیگری به نام درآمد استقراضی دارد که اوراق قرضه چاپ و آن را پخش کند و در پایان همه این راه‌ها درآمد پولی باقی می‌ماند. البته این کار با سادگی قابل انجام نیست. دولت در صورت کمبود منابع می‌تواند از اوراق قرضه استفاده کند که تورم افزایش نداشته باشد، اما درآمد پولی تورم را بشدت افزایش می‌دهد.

دولت بارها اعلام کرده امسال قیمت حامل‌های انرژی افزایش پیدا نمی‌کند. آیا ممکن است دولت به دلیل عدم پوشش هزینه‌ها رویه خود را تغییر دهد و قیمت حامل‌های انرژی را افزایش دهد؟

خیر. بعید است که امسال قیمت حامل‌های انرژی افزایش داشته باشد و این کار خوبی است. اگر قیمت حامل‌های انرژی اضافه شود مشکلات زیادی برای تولید به وجود می‌آید. یکی از دلایل رکود تورمی که برای دولت پیشین ایجاد شد افزایش قیمت گاز بود، اما افرادی که در دولت یازدهم فعالیت دارند هم تجربه‌شان بیشتر است و هم بیشتر از تیم اقتصادی دولت قبل بر اقتصاد مسلط هستند. به نظر من آن تورم 40 درصدی برای افزایش قیمت گاز و عدم حمایت صنایع بود. در همان زمان هدفمندی یارانه‌ها اجرا شد و آزادسازی قیمت‌ها صورت گرفت که به طور میانگین 200هزار تومان به هر خانواده داده می‌شد، اما هزینه‌های همان خانواده 500 تا 600 هزار تومان افزایش یافت. به نظر من عملکرد اقتصادی دولت تاکنون قابل قبول بوده است.

اولویت اقتصادی دولت امسال چه چیزی باید باشد؟

البته من پاسخ این پرسش را در بین صحبت‌هایم گفتم، اما بازبه آن اشاره می‌کنم. دولت تا می‌تواند باید هزینه‌های عمرانی خود را افزایش دهد. جاده‌سازی، ایجاد ریل و رشد این قبیل‌ کارها باعث رشد اشتغال می‌شود. همچنین تقاضا برای کالاهایی که در بازار است ایجاد می‌شود. یک ضرب‌المثل انگلیسی در این مورد می‌گوید: وقتی در حالت رکود هستی به یک عده پول بده تا خانه‌ای بسازند و از طرف دیگر پول بده تا آن ساختمان ساخته شده را خراب کنند! یعنی در هر حال یک عده‌ به کار گرفته شوند تا قدرت خریدشان افزایش یابد.

محمدحسین علی‌اکبری‌‌ /‌‌ گروه اقتصاد