بایدها و نبایدها در ساماندهی بیماران روانی مزمن

روز یکشنبه 18 فروردین ماه در صفحه 13 روزنامه جام جم خبری به چاپ رسید که در آن دکتر ملکوتی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی با انتقاد از تصمیم مجلس در سپردن مسوولیت طرح ساماندهی بیماران مزمن روانی به سازمان بهزیستی

کد خبر: ۷۴۲۵

این تصمیم را اشتباه خوانده بود متعاقب آن روابطعمومی سازمان بهزیستی و ستاد ساماندهی و توانبخشی بیماران روانی مزمن ، پاسخهای خود را به اظهارات این استاد دانشگاه به دفتر روزنامه فرستادند.پاسخ روابط عمومی سازمان بهزیستی یک روز بعد در شماره روز دوشنبه روزنامه به چاپ رسید. در مطلب زیر پاسخ ستاد ساماندهی و توانبخشی بیماران روانی مزمن را که مخاطب اصلی انتقادات این استاد دانشگاه است، می خوانید:تاکنون در نقد ساماندهی بیماران روانی مزمن و موضوع جزء5 بند الف ماده صدونودودو قانون برنامه سوم توسعه اجتماعی ، اقتصادی و فرهنگی کشور، برخی مطالب از سوی بعضی از اعضای هیات علمی یکی از دانشگاه های علوم پزشکی ، اعلام و در جراید مختلف کشور درج شده است ؛ اما به دلیل آن که سازمان بهزیستی و ارکان وابسته به آن از جمله دبیرخانه ستاد ساماندهی و توانبخشی بیماران روانی مزمن و مجریان طرح مذکور، خود را ملزم به پرهیز از ایجاد هرگونه تنش می دانستند، از این رو تاکنون به هیچیک از این گزارشها پاسخی داده نشده است از آنجا که این روند همچنان ادامه دارد و نمونه آن مطلب مندرج در شماره 548 روزنامه جام جم با عنوان "ساماندهی بیماران روانی نباید به بهزیستی واگذار شود"، ناگزیر و به منظور تنویر افکارعمومی و با تشکر از حساسیت و توجهی که آن روزنامه ، جناب آقای دکتر ملکوتی و برخی دیگر از همکاران در این زمینه نشان داده اند، به نکات زیر اشاره می شود:الف( جامعه متحول امروز ما، جامعه ای چندصدایی و نیازمند تضارب و تکثر آراء و نظرهاست.در چنین جامعه ای و در بین مردم فرهیخته آن ، بایدها و نبایدها را در زمینه های مختلف ، درخواست مردم ، آرای عمومی قوانین مصوب نمایندگان مردم که به تایید شورای نگهبان رسیده است ، قوه قضاییه و مصوبات هیات دولت و دیگر مراجع قانونی تعیین می کنند نه اشخاص ! از این رو این قوانین و مصوبات نیز مستلزم رعایت برخی نکات اصولی از جمله وقوف کامل به پیشینه ، بررسی گردش کار و توجه به کار کارشناسی انجام شده و توانمندی ها و نیازهای واقعی جامعه است همین جا لازم است به این نکته اشاره شود که بیماری های روانی به دلیل ماهیت پیچیده ای که دارند و دخالت عوامل متعدد زیستی روانی و اجتماعی در پیدایش ، تشدید و یا عود و یا در مواردی بروز معلولیت ناشی از آنها، استفاده از تمامی امکانات موجود و یا فراهم سازی موقعیت ها و امکانات خاص را با توجه به نیازهای بیماران ، ضروری می کند وسعت این نیازها، برنامه ریزی دقیق ، تقسیم کار و واگذاری مسولیت تامین امکانات و رفع نیازها و نظارت بر اجرا را برحسب مورد به بخشی از کارگزاران دولتی یا ملی ضروری می کند. در این خصوص نیز سازمان بهزیستی کشور به عنوان سازمانی وابسته به وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و به استناد قوانین مملکتی و به منظور کمک هر چه بیشتر به این بیماران و تقویت نظام شبکه بهداشتی، عهده دار مسوولیت ساماندهی و توانبخشی بیماران روانی مزمن شده است ب(همان گونه که جناب آقای دکتر ملکوتی اشراف دارند و این موضوع در تحقیق ایشان با عنوان تعیین میزان فشار مراقبان بیماران مزمن روانی و تعیین نیاز آنان به خدمات مراقبتی و روانی بخوبی مشخص است ، نیازهای بیماران روانی و خانواده های آنان ، محدود به نیازهای پزشکی نیست و سایر خدمات مانند توانبخشی حرفه ای ، روانی ، اجتماعی ، اشتغال ، سکونت و مراقبت طولانی مدت را نیز دربر می گیرد که تامین امکانات لازم در این زمینه وفق قانون به سازمان بهزیستی محول شده است با توجه به آنچه که ذکر شد، معلوم می شود که نه تنها هیچ نوع عدم توازنی در این خصوص در برنامه سوم توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی کشور نبوده است ؛ بلکه جزء5 بند الف ماده 192 قانون برنامه سوم توسعه )ساماندهی و توانبخشی بیماران روانی مزمن ( و ماده 193 )الزام دانشگاه های علوم پزشکی به تامین امکانات لازم بستری برای بیماران روانی حاد( نقطه عطفی در تاریخ روانپزشکی کشور و نشاندهنده عزم جدی ارکان حکومتی در رفع تبعیض ها و نابرابری هایی است که تاکنون نسبت به بیماران روانی اعمال می شده است در همین جا و با یادآوری این که جناب آقای دکتر ملکوتی در مراحل مختلف بررسی طرح ساماندهی حضور داشته اند، این پرسش پیش می آید که منظور ایشان از جمله "حتی خود اعضای هیات علمی دانشگاه بهزیستی نیز آن را قبول ندارند" چه بوده است ؛ اگر منظور ایشان اندک بودن میزان بودجه طرح است که این موضوع مورد پذیرش همگان از جمله طراحان و مجریان طرح است ؛ اما اگر منظور ایشان عدم باور به طرح است ، ادعای ایشان نه تنها با شواهد و مدارک ناهمخوان است ؛ بلکه سوابق موجود نشان می دهد که علاوه بر دانشگاه علوم بهزیستی ، بسیاری از اعضای هیات علمی سایر دانشگاه های علوم پزشکی کشور نیز با طرح و مصوبات کمیته تخصصی موافقت دارند )جالب آن که خود ایشان در مواردی که در جلسات حضور داشته اند، موافقت خود را با مسائل مطرح شده اعلام کرده اند که سوابق آن موجود است).پ( امکانات سازمان بهزیستی کشور محدود به بیمارستان روانپزشکی رازی با ظرفیت اسمی 1375 تخت ، )بیمارستان بیش از1200 تخت فعال دارد( نیست ؛ بلکه مراکز شبانه روزی و سرپایی توانبخشی در سطح تهران و در استان های دیگر، مراکز مشاوره ای ، مراکز حرفه آموزی را نیز شامل می شود. علاوه بر آن ، در طول یک سال گذشته و به مدد همان قوانین و آیین نامه هایی که گاه مورد انتقاد بوده است و با بهره گیری از مشارکت فعال بخشهای خصوصی و تعاونی ، بیش از40 مرکز شبانه روزی درمان و توانبخشی بیماران روانی مزمن با ظرفیتی بیش از2000 تخت توسط سازمان بهزیستی و با یارانه این سازمان دایر شده است علاوه بر این ، تقاضاهای بسیار دیگری نیز از سوی روانپزشکان و پزشکان به دبیرخانه ستاد واصل شده است که بعد از کارشناسی درخصوص اعطای مجوزهای لازم اقدام خواهد شد.لازم است به این نکته اشاره شود که افزون بر این اقدامات به منظور حمایت از خانواده های بیماران روانی ، راه اندازی مراکز توانبخشی حرفه ای ، خانه های نیمه راهی و فراهم کردن امکان اشتغال و سکونت بیماران موردنظر طرحهای دیگری نیز در دست اقدام است که همه از برکات قانون برنامه سوم توسعه و طرح ساماندهی بیماران روانی مزمن توسط سازمان بهزیستی کشور است در اینجا ذکر این نکته شایان اهمیت است که واحدهای مختلف خدمت رسانی پیش بینی شده در طرح منطبق بر اصول علمی ، کتابهای مرجع و منابع معتبر است.ج(مساله نبود مرکز ملی سلامت روان ، به عنوان یک مشکل ، برای نخستین بار از طریق طرح ساماندهی مطرح شد؛ اما حتی در غیاب این انستیتوی ملی نیز، تقسیم کار، حسب قانون و با توجه به سیاست های وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی صورت گرفته است و فعالیت های مربوط به خدمات توانبخشی و از جمله خدمات مرتبط با بیماران روانی مزمن ، طبق قانون مصوب مجلس شورای اسلامی که در تاریخ بیست وهشت فروردین هشتاد به تایید شورای محترم نگهبان نیز رسیده است به سازمان بهزیستی کشور محول شده است . اضافه می شود که این قانون از تاریخ 1/1/81 لازم الاجراست.