مخترعان و نخبگان؛ گنج‌های پنهان اقتصاد

بنابراین در مسیر تکوین علم اقتصاد، ظهور اقتصادهای مبتنی بر دانش به عنوان یکی از شاخصه‌های مهم توسعه اقتصادی در هر کشوری مطرح می‌شود. نظام اقتصادی را که در آن، تولید و کاربرد دانش منشا اصلی ایجاد ثروت باشد، اقتصاد دانش‌بنیان می‌گویند.

در اقتصاد دانش‌بنیان باید فرآیند ایجاد و تاسیس کسب و کار مبتنی بر دانش به وجود آید. در فرآیند مذکور، اختراع به عنوان یکی از مواد اولیه که قابلیت تبدیل شدن به ثروت مبتنی بر دانش را دارد، شناخته می‌شود.

به عبارت دیگر، راه ورود یک اختراع به بازار و تبدیل آن به ثروت ـ به عنوان یک مصداق از اقتصاد دانش‌بنیان ـ از مسیری به نام کارآفرینی می‌گذرد. کارآفرینی، موتور محرکه توسعه اقتصاد در کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته است، بنابراین برای دستیابی به محصولی دانش‌بنیان نمی‌توان از نقش کارآفرینی چشم پوشید.

ایجاد اشتغال و توسعه پایدار اقتصاد مبنی بر دانش، به عنوان دو خروجی مهم فرآیند کارآفرینی می‌تواند سهم بسزایی در حفظ و نگهداری منابع انسانی دارای استعداد و دانش برتر داشته باشد. به عبارتی، چنانچه بتوان​ با برنامه‌ریزی صحیح به حمایت همه‌جانبه از فرآیند کارآفرینی به منظور تبدیل اختراع به محصولی دانش‌بنیان برای ارائه به بازارهای هدف پرداخت، آنگاه می‌توان به طور ضمنی از هدر رفتن استعدادهای موجود جلوگیری کرد.

در این راستا، یکی از وظایف دستگاه‌ها و نهادهای مرتبط، تسهیل مسیر کارآفرینی با هدف تولید ثروت از دانش و کمک به افراد حقیقی و حقوقی است که در این مسیر گام می‌گذارند. بنیاد ملی نخبگان با هدف شناسایی و حمایت از اختراع‌ها و ایجاد مسیر کارآفرینی، آیین‌نامه‌ای با عنوان «آیین‌نامه شناسایی و پشتیبانی از اختراع‌های برگزیده» را به تصویب رسانده است.

به موجب این آیین‌نامه، مسیر توانمندسازی اختراع‌ها با برگزیده شدن در رویدادهای مورد تائید بنیاد از قبیل جشنواره جوان خوارزمی و جشنواره شیخ بهایی شروع می‌شود و شامل سه ایستگاه است.

ازجمله رویدادهای شناسایی اختراع‌های برگزیده، جشنواره‌های منطقه‌ای رویش است که هر ساله در هشت منطقه کشور با مسئولیت بنیادهای نخبگان استانی برگزار می‌شو​د. پس از شناسایی اختراع‌های برگزیده، فرآیند توانمندسازی آنها از طریق بنیادهای استانی و معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری با همکاری نهادهای توانمندساز از قبیل پارک علم و فناوری، مراکز رشد و جهاد دانشگاهی به منظور رسیدن به محصولی دانش‌بنیان، ایجاد بازار برای آنها و تکمیل چرخه ملی نوآوری و تبدیل دارایی‌های فکری به ثروت آغاز می‌شود.

مسیر توانمند سازی از 3 ایستگاه

ایستگاه اول مسیر توانمندسازی و تبدیل اختراع به محصولی دانش‌بنیان زمانی آغاز می‌شود که یک اختراع از میان اختراع‌های ثبت شده در مراجع رسمی و از مسیر رویدادهای مختلف (نظیر جشنواره‌های منطقه‌ای، ملی، خوارزمی، شیخ بهایی، رازی)‌ و براساس معیارهای موجود در شیوه نامه «آیین‌نامه شناسایی و پشتیبانی از اختراع‌های برگزیده»، حائز شرایط حمایت شناخته می‌شود و عنوان اختراع سطح 3 را به خود می‌گیرد.

در این حالت به اختراع سطح 3 تسهیلات توانمندسازی با اهدافی نظیر تکمیل اختراع، در اختیار گرفتن مشاوره کارگزاران خدمات فناوری، شرکت در جشنواره‌های داخلی و خارجی و کمک به صاحب آن برای استقرار در پارک علم و فناوری و تاسیس شرکتی نوپا مرتبط با اختراع برگزیده اعطا می‌شود.

در ایستگاه دوم مسیر ورود اختراع به بازار، از میان اختراع‌های سطح 3 که فرآیند توانمندسازی را با موفقیت طی کرده باشند و براساس معیارهای موجود در شیوه‌نامه «آیین‌نامه شناسایی و پشتیبانی از اختراع‌های برگزیده» اختراع‌های سطح 2 انتخاب می‌شوند.

تاسیس یک شرکت نوپا که اختراع سطح 3 را به عنوان محصول خود ارائه دهد، از جمله شرایط لازم برای ارتقا به سطح 2 است این موضوع (تاسیس شرکت نوپا)‌ مفهوم اصلی ایستگاه دوم و همان هدف بنیاد ملی نخبگان است. تسهیلات اعطایی به این سطح با اهدافی نظیر آغاز فرآیند تجاری‌سازی، سرمایه‌گذاری و تولید انبوه و نیز ایجاد شرکت دانش‌بنیان صورت می‌پذیرد.

ایستگاه سوم مسیر ورود اختراع به بازار، انتخاب اختراع‌های سطح یک است. اختراع‌های سطح یک از میان اختراع‌های سطح 2 که فرآیند توانمندسازی را با موفقیت طی کرده باشند و براساس معیارهای موجود در شیوه‌نامه «آیین‌نامه شناسایی و پشتیبانی از اختراع‌های برگزیده»، انتخاب می‌شوند. مفهوم اصلی این ایستگاه تبدیل شرکت نوپای تاسیس شده در ایستگاه دوم به یک شرکت دانش‌بنیان است که این موضوع همان هدف بنیاد ملی نخبگان و ازجمله شرایط لازم برای ارتقا​ به سطح یک است. تسهیلات اعطایی به این سطح به منظور تحقق مواردی نظیر ایجاد کسب و کار دانش‌بنیان، ایجاد بازار و توسعه آن صورت می‌پذیرد.

عبور یک اختراع از سه ایستگاه بالا که نشان‌دهنده همان مسیر کارآفرینی است، یعنی تبدیل یک اختراع به محصولی دانش‌بنیان و این موضوع یکی از اهداف مهم بنیاد ملی نخبگان است. واضح است که ضمن عبور از این مسیر و به واسطه تشکیل شرکت دانش‌بنیان، ایجاد فرصت‌های شغلی مناسب و توسعه پایدار اقتصاد دانش‌بنیان نیز رخ می‌دهد.

با توجه به مواردی که ذکر شد، بنیاد ملی نخبگان تلاش می‌کند با برنامه‌ریزی لازم و اقدام برای بالندگی نخبگان و استعدادهای برتر و افراد تاثیرگذار، این استعدادهای ارزشمند را در جهت منافع کشور سامان دهد و زمینه‌های بهره‌مندی کشور از این ذخایر ارزشمند را فراهم آورد. امید است با تلاش و همدلی تمام دستگاه‌های مرتبط زمینه فعالیت همه افراد تاثیرگذار برای حرکت به سوی اقتصاد مبتنی بر دانش فراهم شود تا دیگر مهاجرت استعدادهای برتر ایران اسلامی به دلیل کمبود زیرساخت‌ها و امکانات به کشورهای توسعه یافته انجام نشود.

محسن شاهرضایی / مدیر اطلاع‌رسانی بنیاد نخبگان