هنر 2.5 میلیون دلاری ایران

دو میلیون و ٤١٨ هزار دلار برای ٢٦ نقاشی، نقاشیخط و مجسمه هم در جای خود عدد قابل توجهی است. در شب سال تحویل ایرانی، در رقابت هنر اعراب، ایرانی‌ها و ترک ها، آثار دو هنرمند مصری فقید رتبه‌های اول و دوم را به خود اختصاص دادند و سقف فروش آثار ایران در ٣٤٠ هزار دلار متوقف ماند. اما خواندنی‌های این حراج که مثل همیشه نگاه‌ها را متوجه دبی کرد، بیش از این خلاصه است.

کریستیز سر سفره هفت‌سین

کریستیز در همه هفت سال گذشته حراج بهاره هنر خاورمیانه‌اش را اردیبهشت ماه بر پا می‌کرد اما گویا مطالعات دامنه‌دار مدیران دفتر دبی این حراجخانه، آنان را بر آن داشت این زمان را یک ماه جلوتر بکشند و در ابتدای بهار، ٢٨ اسفند آن را دایر کنند تا از فرصت طلایی حضور «آرت فیر دبی» بهره‌مند شوند. آرت فیر بین‌المللی با حضور بیش از ٨٠ گالری از اروپا و آمریکا هفت سالی است قد علم کرده و همین موضوع باعث می‌شود انبوهی از مجموعه‌داران و خریداران متمول آثار هنری از اقصی نقاط دنیا به دبی بیایند. روز برگزاری حراج، سالن گودفین هتل مجلل امارات تاورز لبریز از جمعیت شد؛ جمعیتی که تا به حال به خود ندیده بود و بارها مدیران برگزاری حراج به ردیف‌ صندلی‌ حاضران اضافه کردند تا انبوه استقبال‌کنندگان در تنها حراج دائمی و مستمر خاورمیانه سرپا نایستند. این نشان می‌داد ارزیابی کریستیز دبی از انتخاب زمان تازه صحیح بوده اما این تغییر هوشمندانه در کنار حسن‌هایش، زیان‌هایی هم داشت.

حراج 4 ساعته

تغییر زمان سبب شد مدیران حراج ریسک نکنند و حراج را برخلاف رویه این چند سال ـ که در دو شب برگزار می‌شدـ فقط یک شب بر پا کنند. غافل از این‌که ارائه آن همه آثار در یک شب از حوصله خریداران متمول خارج است. مضاف بر این، بر اساس کاتالوگ حراج و نیز وبسایت کریستیز قرار بود ١١٥ اثر روی میز حراج برود اما به طور ناگهانی چند روز قبل از حراج مقرر شد یک کلکسیون از آثار مدرنیستی عرب هم در آغاز حراج روی میز برود که شمار آثار را به حدود ٢٠٠ رساند و چکش‌خوردن این همه اثر چهار ساعت تمام طول کشید و جمعیت مشتاق ساعت هفت بعدازظهر، دو سه ساعت پس از آغاز حراج، سالن گودفین را ترک کردند و ساعت پایانی شمار حاضران بشدت کاهش یافت.

گلایه ایرانی‌ها

بنا بر کاتالوگ، ٥٨ اثر عرب باید روی میز حراج می رفت تا اولین اثر ایرانی، نقاشیخط چشمنواز سبزرنگ سیدمحمد احصایی عرضه شود، اما اضافه شدن ٤٠ اثر دیگر موجب شد ارائه کارهای ایرانی با تاخیری بی‌سابقه روبه‌رو شود. شاید قریب دو ساعت پس از آغاز حراج، اولین آثار هنرمندانمان روی میز رفت که سالن گودفین رو به خلوتی گذاشته بود. این تاخیر را برخی ایرانیان حاضر در این حراجی به چیدمان اشتباه و برخی بی‌مهری به هنر ایران تلقی کردند. هر چند با وجود این اتفاق فقط چهار اثر هنرمندانمان به فروش نرسید که خود گویای جایگاه تثبیت شده بازار هنر کشورمان است.

در شانزدهمین حراج کریستیز درباره استادان هنر کشورمان مانور اساسی داده شد. عرضه دو اثر از احصایی، چهار مجسمه پرویز تناولی، سه اثر متفاوت از فرهاد مشیری، دو اثر مسعود عربشاهی و دو اثر حسین زنده‌رودی موید این نکته است.

تقریبا نیمی از آثار این دوره نظیر آثار شیرازی، تناولی و احصایی از سوی مجموعه‌داران اروپایی و آمریکایی به حراج شانزدهم ارائه شد که نشانگر گستردگی بازار هنر ایران است. از ٢١ هنرمند ایرانی، ٣٠ اثر در این حراج به معرض فروش گذاشته شد که ٢٦ اثر در مجموع به قیمت دومیلیون و ٤١٨ هزار دلار به فروش رسید. گران‌ترین اثر ایرانی ـ همچنان که گفته شد ـ به هنرمند نقاش سی و هشت ساله مقیم نیویورک تعلق گرفت که ٣٤٠ هزار دلار چکش خورد. اثری از مجموعه خط‌های فرهاد مشیری با ٢٠٨ هزار دلار و نقاشیخط آبی‌رنگ سیدمحمد احصایی با ١٧٢ هزار دلار در جایگاه‌های دوم و سوم ایستادند. در این حراج نقاشیخط سبزرنگ احصایی ١٦٠ هزار دلار، نقاشی دیگری از مشیری ١٤٨ هزار دلار، نقاشی انتزاعی سهراب سپهری ١٣٦ هزار دلار، اثر حسین زنده‌رودی ١٣٦ هزار دلار، نقاشیخط مواج نصرالله افجه‌ای ١٣٦ هزار دلار، مجسمه شاعر ایستاده پرویز تناولی ١١٢ هزار دلار، نقاشی زیبایی از فریده لاشایی ١٠٦ هزار دلار، اثر دیگری از زنده‌رودی ١٠٠ هزار دلار، تابلوی چهار قطعه‌ای «الله» از احصایی ٨٨ هزار دلار و آثاری از رضا درخشانی ٨٨ هزار دلار، حسین قندریز ٦٣ هزار دلار، حائری‌زاده ٦٣ هزار دلار، کورش شیشه‌گران ٥٣ هزار دلار، رضا مافی ٤٤ هزار دلار، منوچهر یکتایی ٣٨ هزار دلار، جعفر روحبخش ٣٨ هزار دلار، عکسی از مجموعه درختان عباس کیارستمی ٣٨ هزار دلار، اثری از مسعود عربشاهی ٣٥ هزار دلار، مجسمه هیچ و صندلی برنزی پرویز تناولی ٢٨ هزار دلار، اثر دیگری از عربشاهی ٢٤ هزار دلار، اثری از رضا آرامش ٢٣ هزار دلار، نقاشیخط «نیایش سبز» علی شیرازی که از آمریکا عرضه شد ١٨ هزار دلار و نقاشی مهرداد محب علی ١٨ هزار دلار به فروش رسیدند.

گران‌ترین آثار به فروش رسیده در این شب به دو هنرمند فقید مصری عبدالهادی الغاذار به قیمت یک میلیون و ٢٤ هزار دلار و محمد سعید ٦٦٤ هزار دلاراختصاص یافت.

این 4 اثر

در این حراج دو مجسمه «هیچ» پرویز تناولی که گفته می‌شود از کانادا ارائه شده بود و نیز یک اثر از فرهاد مشیری و همچنین اثری از زنده‌یاد صادق تیرافکن به فروش نرفت. در این میان فروش نرفتن «هیچ» مجسمه دو متری تناولی از جنس فایبرگلاس زرد‌رنگ قابل پیش‌بینی بود زیرا برآورد اولیه آن ٢٥٠ تا ٣٥٠ هزار دلار تعیین شده بود که با توجه به متریالش بسیار گران ارزیابی می‌شود. اشتباه تخمین کارشناسان حراج، مهم‌ترین دلیل بداقبالی به آثار رکورددار کریستیز بود و البته همین ماجرا یعنی رکورددار بودن تناولی در این حراج، قیمت‌گذاران را دچار اشتباه در تخمین قیمت اولیه کرد.

ایرانیان حاضر در حراج

حضور چهره‌های تجسمی ایران در این دوره پرفروغ‌تر از همیشه بود. شاید همزمانی این دوره با آرت دبی و تعطیلات نوروزی سبب این حضور پررنگ بود. مجید ملانوروزی، مدیرکل هنرهای تجسمی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مدیران نگارخانه‌های اثر، بوم، دامون‌فر، گلستان، مژده، پردیس ملت، والی، خاک، شیرین، اعتماد و ماه و حتی هنرمندانی نظیر مانی حقیقی، شهره مهران و طاهره صمدی طاری از حاضران کریستیز شانزدهم خاورمیانه بودند. این دقت نظر در رصد تحولات هنری منطقه ـ که به طور حتم تاثیری مستقیم بر بازار داخلی هنر دارد ـ مثبت است و امیدواری به همت بلندتر برای ارتقای هنر کشورمان در آوردگاه‌های بین‌المللی را افزایش داده است.

به سبب همزمانی آرت دبی در مدینه الجمیرا و کریستیز، اغلب گالری‌های دبی در دو مجموعه DIFC و القوز افتتاحیه‌های پرشماری داشتند که در آنها نیز آثار متنوعی از هنرمندان کشورمان ارائه شد. از جمله گالری بین‌المللی اپرا که در میان آثار هنرمندان چند ملیتی‌اش مجسمه‌های انتزاعی مسعود اخوان جم با اقبال بسیاری روبه‌رو بود و نیز در بنیاد فرجام نمایشگاه انفرادی نقاشی‌های آیدین آغداشلو خودنمایی می‌کرد