انیمیشن‌های اقتباسی کجا رفته است؟

تصاویر رنگارنگ انیمیشن‌های عمدتا ژاپنی همراه داستان‌های جذاب آنها باعث قهرمان‌پروری و الگو گرفتن بسیاری از بچه‌ها از شخصیت‌های آنها می‌شد. یک عده پسر شجاع را قهرمان خود می‌دانستند و عده‌ای دیگر سندباد را. بسیاری از این انیمیشن‌ها از روی کتاب‌هایی ساخته شده‌اند که خود، جزو پرخواننده‌ترین کتاب‌ها هستند. سال‌ها بعد و زمانی که رفته‌رفته دوره این انیمیشن‌ها به پایان می‌رسید و برنامه بستنی‌ها، قدم به تلویزیون می‌گذاشت، پدر و مادرهای بسیاری راهی کتابفروشی‌ها می‌شدند تا کتاب‌هایی را که این کارتون‌ها از روی داستان آنها ساخته شده بودند، تهیه کنند و کودکان را با لذت خواندن داستان این کتاب‌ها آشنا کنند.

خیلی‌ها از خود می‌پرسند چرا دیگر دوره پخش این انیمیشن‌های اقتباسی خارجی به سر رسیده و چرا تلویزیون کمتر دست به ساخت این‌گونه آثار می‌زند. ادبیات ایران پر از داستان‌هایی تخیل‌محور است که در صورت کار روی قصه آنها می‌توانند به آثاری درخشان تبدیل شوند. حتی بین داستان‌های تاریخی نیز هنوز داستان‌هایی دست نخورده و بکر وجود دارند که هم می‌توانند مخاطب را جذب خود کنند و هم او را با تاریخ و ادبیات آشنا کنند. اما کمتر کسی ترجیح می‌دهد سراغ این ادبیات برود و در سوی دیگر مخاطبان خردسال و نوجوان، هری پاتر و ارباب حلقه‌ها و تولیدات دیسنی و پیکسار را به نمونه‌های داخلی ترجیح می‌دهند. ساخت یک انیمیشن تلویزیونی استاندارد نیاز به یک پیش‌تولید نسبتا طولانی و مدیریت زمان هنگام ساخت دارد که اغلب همین دو دلیل باعث می‌شود تولیدات این حوزه کم باشد. کارهای موفقی مثل شکرستان، قصه‌های بازار و طوطی و بقال نشان می‌دهد انیمیشن‌سازان داخلی در صورت صرف وقت و هزینه بیشتر می‌توانند کارهای با کیفیت‌تری بسازند. استقبال از انیمیشن‌هایی مثل لذت دانایی، رستوران جنگل و اریو پهلوان کوچک که از شبکه تازه تاسیس پویا پخش شدند، نشان می‌دهد که هنوز هم با ساخت کارهای قوی می‌توان مخاطبان را به انیمیشن‌های داخلی امیدوار کرد. در اینجا نگاهی داریم به چند کارتون که با اقتباس از داستان‌های خارجی ساخته و از شبکه‌های تلویزیون پخش شدند و داستان بسیاری از آنها به فارسی هم ترجمه شده است. این کارتون‌ها در دهه هفتاد با نقش پررنگ و تاثیرگذار خود، توانستند محبوب قلب‌های بسیاری از مخاطبان شوند به طوری که نمی‌توان صحبت از این کارتون‌ها کرد و نگفت یادش بخیر.

مجموعه انیمیشن‌هایی مثل سندباد، پینوکیو و گالیور متکی بر منابع اقتباسی محکم است که بیشتر آنها ریشه در افسانه‌های قدیمی یا مجموعه داستان‌های پرمخاطب آن زمان داشتند. سفرهای گالیور که از روی آن اقتباس‌های سینمایی و تلویزیونی بسیاری صورت گرفته،داستانی تخیلی، نوشته جاناتان سویفت نویسنده انگلیسی است و خود کتاب مثل مجموعه‌ای که از روی آن ساخته شده در چهار بخش نوشته شده ‌است و به صورت سفرنامه دریانوردی به نام ناخدا لموئل گالیور و از زبان خود او روایت می‌شود. هنوز هم قصه یک آدم عادی یا درواقع غول سرزمین لی‌لی پوت در کنار دشمن همیشگی به نام کاپیتان لیچ برای مخاطب جذابیت دارد.

ماجراجویی‌های سندباد

«سندباد» هم که قصه سفر ماجراجویانه این دریانورد ـ تاجر که در مجموعه داستان‌های هزار و یک شب جای دارد یکی دیگر از داستان‌هایی است که تا امروز به شیوه‌های مختلف بازخوانی و بازنمایی تصویری شده است. در این انیمیشن، سندباد با همراهی پیرمردی به نام علاءالدین، جوانی به نام علی بابا و یک مرغ مینا به نام شیلا، مسیری از واقعیت و تخیل را به گونه‌ای دراماتیک طی می‌کرد. او با هوش، صبر و خوش‌شانسی از دست غول‌های شنی تا لاشخورها نجات پیدا می‌کرد و موفق می‌شد بر همه موانع غلبه کند و به مقصد برسد.

شخصیت محبوب کودکان

یوهان داوید ویس، نویسنده سوئیسی، با الهام از داستان رابینسون کروزئه، کتابی به نام خانواده سوئیسی رابینسون نوشت که در ایران به اسم خانواده دکتر ارنست معروف شد. دکتر ارنست یکی از شخصیت‌های محبوب دوران کودکی بسیاری از ماست، دکتری که در پایان، همراه دیگران جزیره را ترک کرد، تا در استرالیا به طبابت بپردازد. هدف داوید ویس از نوشتن این کتاب آموزش زندگی به فرزندانش بود. اما این کتاب که در سال ۱۸۱۲ نوشته شده بود، بسیار معروف شد، به شکلی که از سال ۱۹۹۰ تا امروز هشت فیلم سینمایی، هفت تله‌فیلم، پنج سریال تلویزیونی و یک کارتون از روی آن ساخته شده است.

یک کارتون خانواده‌محور

داستان آنت دختر دوازده ساله‌ای که با خانواده‌اش در یک دهکده کوچک در کوه‌های آلپ زندگی می‌کرد نیز علاقه‌مندان خاص خود را داشت. در «بچه‌های کوه آلپ» هرچند خانواده محوریت داشت، اما مرگ مادر فضای کلی حاکم بر مجموعه را غمناک کرده بود و در این میان، حضور پدر در کنار دختر و پسر کوچکش تصویری متفاوت را از خانواده ثبت کرد. در این فضا، رفاقت آنت و لوسین و مجموعه مسائلی که به نوعی سنگ محک عمق دوستی آنها بود، باعث جذابیت بیشتر مجموعه می‌شد. مجموعه کارتونی «داستان‌های کوه آلپ: آنت من» براساس رمان گنج‌های برف از یک نویسنده انگلیسی به نام پاتریشیا سن جان ساخته شد و توانست دل خیلی‌ها را به‌دست آورد. در این بین آلیس در سرزمین عجایب، تام سایر و بابا لنگ دراز از دیگر کارتون‌هایی بودند که براساس رمان‌های پرطرفدار ساخته شدند.

سحر مظفری