یارانه ای که صرف تخریب سلامت می شود

آمارهای منتشر شده از سوی معاونت سلامت وزارت بهداشت نشان می دهد که بیماری های قلبی و عروقی بعد از حوادث رانندگی بیشترین علت مرگ و میر در جامعه است که عمده ترین علل پیدایش این بیماری مصرف روغن های نباتی و حاوی اسیدهای چرب ترانس در کشور است.
از سوی دیگر، دولت هر ساله میلیاردها تومان برای روغن و قند مصرفی جامعه یارانه می پردازد.این یارانه های پرداختی به قند و روغن موجب افزایش بیماری های دیابتی ، چاقی مفرط و چربی خون بین افراد جامعه می شود.
براساس آمار مردم ایران 40درصد بیش از مقدار متوسط، قند و 30درصد بیش از مقدار متوسط روغن و چربی استفاده می کنند. از سوی دیگر، مصرف نوشیدنی های شیرین در ایران 3برابر حد استاندارد دنیا اعلام شده است.
مصرف بیش از حد نوشابه و آبمیوه های بسته بندی شده به دلیل وجود قند و فسفر بالا علاوه بر این که باعث چاقی و افزایش قند خون می شود میزان رفع کلسیم از بدن را هم افزایش می دهد، که با توجه به این که مصرف شیر هنوز در سبد غذایی خانواده ها جا نگرفته بیماری های پوکی استخوان خصوصا بین زنان رو به افزایش است.
شدت این مساله به حدی است که برآورد می شود 90درصد جامعه دچار فقر کلسیم هستند که 40درصد افراد از کمبود شدید کلسیم رنج می برند. در کشور ما عارضه پوکی استخوان هر سال بیش از 90میلیارد تومان هزینه می برد. این بیماری به عنوان قاتل خاموش ، یکی از 4عامل مهم مرگ و میر جامعه بشری شناخته شده است.
در کشورهای توسعه یافته 30درصد کسانی که دچار شکستگی استخوان گردن ران می شوند، 6ماه پس از آن می میرند و 50درصد نیز زمینگیر می شوند و این در حالی است که سن ابتلا به عارضه شکستگی استخوان گردن ران در کشور ما 10تا 12سال جوان تر از توسعه یافته ها است.


پولی که صرف بیماری می شود

طبق آخرین آمار وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی در سال 81، دیابت یکصد هزار ایرانی را به کام مرگ کشاند. هم اینک قریب میلیون بیمار دیابتی شناخته شده در کشور وجود دارد.
این در حالی است که پیش بینی می شود 2میلیون بیمار نیز وجود دارند که از بیماری خود اطلاعی ندارند. با این حساب ، باید گفت 5درصد افراد جامعه ما مبتلا به دیابت هستند. این رقم وقتی نگران کننده تر می شود، که بدانیم در برخی شهرها این میزان بسیار بالاست.
برای مثال در قزوین درصد، در یزد بیش از درصد، در بوشهر بیش از درصد و در تهران بیش از درصد جمعیت افراد بالای سال به دیابت مبتلا هستند. بر اساس برآوردهای وزارت بهداشت ، سالانه نزدیک به میلیون دلار ضرر اقتصادی از ناحیه هزینه های مربوط به این بیماری به کشور وارد می شود.
شاید بد نباشد بدانیم که در حال حاضر، شکر مصرفی سالانه در ایران حدود یک میلیون و هزار تن است که نزدیک به یک میلیون و هزار تن آن در داخل تولید می شود و مابقی وارداتی است و امسال یارانه شکر 2هزار و 880میلیارد ریال است. ذکر این نکته هم خالی از لطف نیست که بدانید تنها در 6ماهه اول سال 1383مبلغ 6میلیارد و 582میلیون و 978هزار و 250ریال صرف خرید انسولین شده است.
لووستاتین که یکی از داروهای پایین آورنده چربی خون است ، در همین زمان فروشی معادل 59میلیارد و 67میلیون ریال داشته است و گلیبن گلامید(داروی خوراکی پایین آورنده قند خون) طی این 6ماه فروشی معادل 8میلیارد و 850میلیون و 810هزار و 925ریال داشته است.


تغییر نگرش

از سال 1381بحث دیگری درخصوص تغییر سبد غذایی مورد بررسی قرار گرفت. طبق ماده 197 قانون برنامه سوم ، وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی باید سبد غذایی مطلوب را پیشنهاد می کرد و یارانه ها در چارچوب آن سبد تنظیم می شدند. مطالعات وزارت بهداشت در این ارتباط نشان داد که مصرف روغن ، قند و شکر و...
در کشور بالاتر و مصرف مواد لبنی و سبزی پایین تر از حد نیاز است. همین نکته باعث شد منابع یارانه ای به سمت مواد لبنی رفته و یارانه روغن ، قند، شکر، آرد و گندم کاهش یابد.
این امر در سال 1382موجب شد جامعه به سمت ایجاد شرایط سلامت بهتر حرکت کند. بر اساس آمار ارائه شده از سوی دفتر امور بازرگانی سازمان مدیریت و برنامه ریزی درخصوص حجم یارانه کالاهای اساسی ؛ سال 1382حدود 24هزار میلیارد ریال کالاهای اساسی پرداخت شده که به این مبلغ 3هزار میلیارد دیگر نیز برای انجام تعهدات یارانه ای در سال 1383اضافه شد.
در اجرای ماده 197قانون برنامه سوم توسعه که بحث سبد مطلوب غذایی است کالابرگ های شکر و روغن کاهش داده شد و شیر رایگان مدارس از 84هزار تن برای 6میلیون دانش آموز به 112هزار تن افزایش پیدا کرد.
همچنین یارانه شیر از میلیارد تومان در سال به 123میلیارد تومان درسال رسیده است.


یارانه های کالاهای اساسی هدفمند می شوند

بحث هدفمند شدن یارانه ها چند سالی است رواج دارد و ابعاد مختلفی نیز برای آن مشخص شده است. مجید یارمند، مدیرکل دفتر سلامت و رفاه اجتماعی سازمان مدیریت و برنامه ریزی در این خصوص می گوید: هدفمندی یارانه ها به دو صورت اجرایی می شود.
اولا باید یارانه ها به اقشار نیازمند داده و از دهک بالا به دهک پایین منتقل شود و سپس توزیع کالای اساسی در خصوص اقلام قند، شکر و روغن تغییر یابد.
یارمند ادامه داد: کشور ما بیش از حد مجاز از مواد قندی و روغن استفاده می کند، در حالی که بهتر است این اقلام به شیر و لبنیات تغییر کند.وی در خصوص شناسایی دهک های پایین در آمدی نیز گفت: دهک های پایین که تحت پوشش کمیته امداد و بهزیستی هستند به طور کامل شناسایی شده اند و بیش از درصد جامعه هستند.
وی اظهار کرد: در جلسه ای که سران 3قوه حضور داشتند، با قاطعیت گفتند غیر از نان ، سایر کالاها را هدفمند کنید. البته در بدنه دوم سیاسی یعنی مدیران اجرایی تردید وجود دارد و مشکل اجرا هم همین است.


گذشته ، چراغ راه آینده

با یارانه ای که در 20 سال گذشته به روغن اختصاص دادیم ، میزان مصرف آن را به 2 برابر و بیشتر از میزان نیاز مصرفی بدن رساندیم و این درحالی است که با این یارانه ، هیچ گاه سلامت جسمانی برای مردم به ارمغان نیاورده ایم.
درباره قند و شکر نیز وضعیت به همین شکل است ؛ کاهش سن ابتلا به دیابت حاصل یارانه اختصاص یافته است. از آنچه که گذشته تنها می توان عبرت گرفت. کارشناسان معتقدند می توانیم در یک برنامه کوتاه 10 ساله و با اختصاص یارانه مناسب به شیر و کم کردن یارانه قند و روغن ، مردم را به مصرف شیر ترغیب کنیم و شاهد بهبود وضع سلامت جامعه باشیم.
در نظر داشته باشیم در ژاپن به رغم توان بالای خانواده ها در تامین هزینه ها دولت هنوز شیر رایگان در مدارس توزیع می کند، یا در امریکا قیمت شیر به قدری پایین است که با رایگان بودن تفاوت چندانی ندارد، اما در کشور ما هنوز بسیاری از طبقات جامعه توان خرید حتی شیر و قرار دادن آن در سبد غذایی روزانه را ندارند.
طرح ملی توزیع رایگان شیر در مدارس که پیش بینی شده است در سال 1383حدود 8میلیون دانش آموز را زیر پوشش قرار دهد، ازجمله اقدامات خوب اما ناکافی است.
برای اصلاح وضع تغذیه جامعه نیاز به اقدامی بیش از این است اقدامی که باید همزمان شامل تخصیص یارانه به طور صحیح و توجه به تبلیغات کافی و فرهنگ سازی برای تغذیه ای سالم باشد.