ضرورت حمایت از برنامه‌سازان برتر

مسابقه یکی از برنامه‌های اصلی تلویزیون است و حتی در دنیا شبکه‌هایی داریم که در شبانه‌روز مسابقه پخش می‌کنند، چرا که یکی از برنامه‌های جذاب تلویزیون محسوب می‌شود و این‌گونه برنامه‌ها، تلویزیون را از رسانه‌های دیگری مانند سینما و شبکه‌های خانگی جدا می‌کند. این ژانر در تلویزیون برای به کارگیری خلاقیت جای بسیاری دارد. کشورهای زیادی بر اساس ساختار فرهنگی، قومیت، جغرافیا، اجتماع و سیاست مسابقه‌های مختلف را تولید می‌کنند. معتقدم ما نیز به دلایل مختلف مانند این که جامعه جوان و رو به توسعه‌ای داریم، می‌توانیم در عرصه مسابقه‌ها انرژی و خلاقیت بسیاری صرف کنیم. بنابراین عنصر اصلی در داوری برنامه‌هایی از این دست در جشنواره تلویزیونی جام‌جم باید خلاقیت و نوآوری باشد.

درواقع به طور عملی آثار برتر را مردم انتخاب می‌کنند، هرچند گروهی به عنوان داور در راس این انتخاب قرار گرفته‌اند. شبکه‌های مختلف مسابقه‌های متعدد تلویزیونی پخش می‌کنند، اما مدیران شبکه‌ها با توجه به میزان استقبال عموم مخاطبان از این مسابقه‌ها، برخی از آنها را که با اقبال عمومی روبه‌رو شده است به جشنواره معرفی می‌کنند، بنابراین داورها ناخودآگاه تحت تاثیر بازخوردهای مخاطبان نسبت به یک اثر هستند.

حذف داوری تخصصی غیرعلمی است

وظیفه‌ اصلی مسابقه تلویزیونی جذب مخاطب است و اگر یک مسابقه تلویزیونی نتوانسته باشد با مخاطب خود ارتباط برقرار کند ارزشی نخواهد داشت و نمی‌تواند به جشنواره راه پیدا کند، اما این که عده‌ای می‌گویند اصلا داوری وجود نداشته باشد و مردم خودشان مستقیم برترین‌ها را انتخاب کنند کمی غیرعملی و غیرعلمی است. مثلا در جشنواره‌ فیلم فجر بخش انتخاب مردمی داریم و افرادی به سینما می‌آیند و یک فیلم را به‌عنوان بهترین انتخاب می‌کنند، اما واقعیت این است مخاطبانی که فیلم‌های فجر را می‌بینند جامعه آماری کاملی را تشکیل نمی‌دهند و عموما فیلم‌هایی که منتخب تماشاگران می‌شوند در گیشه موفقیت چندانی به‌دست نمی‌آورند. شاید به این دلیل که مخاطبان فیلم‌های جشنواره افرادی به اصطلاح فیلم بین، علاقه‌مند و دانشجویان این رشته یا کسانی هستند که شناخت نسبی به سینما ندارند، بنابراین عموما انتخاب‌ها خاص بوده و نمی‌توان آن را به کل جامعه تسری داد. پس ساز‌وکاری علمی وجود ندارد که مثلا بگوییم مردم از این ساز و کار برای انتخاب یک مسابقه یا اثر در تلویزیون استفاده کرده‌اند. ضمن آن که براساس نظرسنجی‌ها​یی که شبکه‌ها و مرکز تحقیقات صدا و سیما انجام می‌دهد به طور طبیعی مسابقه‌های پرمخاطب برای حضور در جشنواره از سوی مدیران شبکه‌ها انتخاب می‌شوند. در ضمن داوران تحت تاثیر بازخورد و میزان استقبال یک اثر از سوی مخاطبان به انتخاب برترین‌ها اقدام می‌کنند. به همین دلیل وقتی یک مسابقه یا برنامه تلویزیونی پخش می‌شود اگر نتواند مخاطب را با خود همراه کند خیلی زود جای خود را به آثار پرمخاطب می‌دهد.

گردانندگان شبکه‌های مختلف به این نکته توجه دارند. یعنی اگر فیلمی، مستند یا داستانی مورد توجه قرار گرفته باشد، بازپخشی خوب به آن می‌دهند و وقتی خوب دیده شود در اختیار شبکه‌های دیگر برای پخش مجدد قرار می‌گیرد. مثلا «سرزمین دانایی» که ما عنوان ژانر «مستند مسابقه» را به آن داده‌ایم نخستین بار در یک ساعت مناسب از شبکه پنج و در ادامه به دلیل آن که با استقبال خوب مخاطب روبه‌رو شد از شبکه جام‌جم 1 و 2 پخش و دوباره از این شبکه‌ها بازپخش شد و در شبکه آموزش نیز به نمایش گذاشته و اکنون در نوبت پخش شبکه مستند قرار دارد. این اتفاق افتاد، چون «سرزمین‌دانایی» مورد توجه مخاطب قرار گرفته است.

تلویزیون یک رسانه تعاملی است

تلویزیون یک رسانه تعاملی و دو​طرفه است و کسانی که رسانه ملی را اداره می‌کنند به این نکته توجه دارند. به همین دلیل برنامه‌هایی که مورد استقبال مخاطب قرار گرفته‌ با برنامه‌هایی که نتوانسته ​​در این امر توفیقی به دست آورد از هم جدا می‌شوند.

اما در مورد جشنواره جام‌جم باید بگویم اصولا با جوایز نفیس موافق نیستم. معتقدم اگر جوایز تکثر بیشتری داشته باشد و در بخش‌های متعددی به افرادی بیشتری داده شود بهتر از این است که تعداد برترین‌ها کاهش پیدا کند، اما در مقابل جوایز نفیس‌تر شوند، چون ارزش معنوی این جشنواره‌ها بیشتر از کارکردهای مادی آنهاست و باعث افزایش اعتماد به نفس برنامه‌سازها و هنرمندان می‌شود.از آنجا که من در این جشنواره، هم داور بودم و هم به‌عنوان برنامه‌ساز جایزه گرفته‌ام به این نکته کاملا واقف هستم برنامه‌هایی که در جشنواره جایزه می‌گیرند متاسفانه ممکن است در آینده مورد حمایت قرار نگیرند. متاسفم از این که بگویم «سرزمین دانایی» مورد حمایت قرار نگرفت و ما نتوانستیم ادامه آن را تولید کنیم. معتقدم برنامه‌ساز بیش از آن که به جایزه نیاز داشته باشد به حمایت نیاز دارد. حمایت باید اصلی‌ترین امتیازی باشد که مدیران سیما به برنامه‌های برتر می‌دهند، البته با حفظ خلاقیت و عنصر توسعه و پیشرفت.

سعید ابوطالب / تهیه‌کننده و برنامه‌ساز