بوی چسب، زمینگیرم کرد

هدف از ایجاد رشته ای به نام «طب کار» و وجود فارغ التحصیلان این رشته بهبود بهداشت محیط کار و به حداقل رساندن عوامل خطرزای محیط است.
این رشته که از سال 74 در ایران تاسیس شده است به بررسی بیماری های فیزیکی ، شیمیایی ، روانی و بیولوژیک و تاثیرات آن در بدن فرد شاغل می پردازد. اما چرا از وجود متخصصان طب کار در محیطهای کاری بزرگ مثل کارخانه ها استفاده نمی شود؛
مدیر مرکز پژوهش و خدمات بهداشتی جهاد دانشگاهی می گوید: هر ساله 8 نفر در این رشته فارغ التحصیل می شوند و در حال حاضر تعداد متخصصان طب کار در کشور فقط 50 نفر است.
دکتر سوسن صالح پور با بیان این نکته می افزاید: در بعضی از شهرهای صنعتی بزرگ مثل تبریز فقط یک متخصص طب کار داریم و در بسیاری مناطق هیچ متخصصی وجود ندارد.
مهندس فاطمه ملکی هم معتقد است: اگر کارفرمایان تمایل به داشتن متخصصان طب کار داشته باشند، می توانند از این افراد استفاده کنند اما وزارت بهداشت نمی تواند کارخانجات را موظف به استفاده از این متخصصان کند چون تعداد متخصصان طب کار نسبت به تعداد کارخانجات بسیار اندک است.
مسوول اداره عوامل شیمیایی بهداشت محیط وزارت بهداشت و درمان می گوید: تعداد کم متخصصان طب کار در کشور نمی تواند جوابگوی دو میلیون کارخانه و کارگاهی باشد که فقط به صورت آمار رسمی در وزارت کار به ثبت رسیده است.
این در حالی است که مدیر کل دفتر سلامت و محیط کار وزارت بهداشت از وجود یک میلیون و 200 هزار کارگاه کوچک و بزرگ در کشور خبر می دهد که 30 درصد از این کارگاه ها غیر مجاز هستند که دسترسی به آنها وجود ندارد و در زیرزمین ها و کوچه پس کوچه ها بدون مجوز فعالیت می کنند و قابل شناسایی هم نیستند.
در این محیطها برخی شاغلان که هنوز به سن قانونی نرسیده اند، در سخت ترین شرایط کار می کنند. دکتر علی اصغر فرشاد می گوید: شرایط نامساعد این کارگاه های غیرقانونی باعث شده که نیروی آینده ما با مشکل مواجه شده و دچار بیماری های ناشی از کار ثل «آزسبتوزیس»، «سیلیکوزیس» و و مواردی از این دست شود که قابل درمان هم نیست.
او در مورد آلودگی کارگران به بیماری های شغلی می گوید: به تازگی در معایناتی که از طرف اداره طب کار وزارت بهداشت انجام شد، مشخص شد که در یکی از مناطق ملایر، 10 درصد شاغلان کارگاه سنگ کوبی دچار بیماری سیلیکوزیس ، شده اند و یک نفر از آنها هم فوت کرده است.
اگر چه این کارگاه از سوی مرکز بهداشت منطقه و با حکم قوه قضاییه تعطیل شد، اما این نوع کارگاهها در سراسر کشور وجود دارد.

دردی به اندازه یک عمر

«هیچکس به ما نگفته بود که نفس کشیدن هم می تواند آدم را از پا بیندازد. از کجا باید می دانستیم؛ هیچ کس به ما نگفته بود. فقط کار می کردیم، یک بند!
از صبح تا 6 و 7 بعدازظهر، ماهی 120 هزار تومان هم حقوق می گرفتیم. من خودم اهل ملایرم. زن و بچه دارم و سالهاست توی کارگاه ها کار می کنم. همه جورکاری کرده ام. هراسی از کار کردن نداشتم. مدتی بیکار بودم.
بعد شنیدم یک کارگاه سنگ کوبی دنبال کارگر می گردد. آمدم اینجا، چند ماهی گذشت. کم کم موقع کار احساس تنگی نفس می کردم. ضعیف شده بودم. کم کم سرفه های خشک شروع شد و بعد تنگی نفس و سرفه با هم تا صبح نمی گذاشت بخوابم.
بعدها فهمیدم به خاطر نفس کشیدن در هوای کارگاه بوده. فقط من نبودم. هفت ، هشت ، ده نفر بودیم ، همین چند وقت پیش یک نفرمان مرد.
دکترها می گویند دوره درمان طولانی است. تا همین الان کلی خرج دوا و درمان کرده ام البته صاحب کارگاه مجبور شده تمام خرج و مخارج درمان ما را بدهد.
شنیده ام این مرض درمان ندارد. تازه شانس آوردیم وگرنه باید مثل آن یکی می مردیم. آن خدا بیامرز هم شش سر عائله دارد. خانواده اش چطور باید نان بخورند؛ الان هم به خاطر تنگی نفس درمانده ام.
نه می توانم کار کنم ، نه می توانم تا صبح بخوابم. شب و روزهای سختی دارم. خیلی سخت!»
اینها حرفهای مرادعلی احمدی است. او به بیماری «سیلیکوزیس» دچار شده. این بیماری قابل درمان نیست ولی می شود با اتخاذ تدابیری از ایجاد این بیماری پیشگیری کرد.
این بیماری در مشاغلی نظیر سنگبری ، شیشه گری و ریخته گری که در معرض سیلیکات هستند دیده می شود و کافی است چند تدبیر ساده فنی و پزشکی صورت بگیرد تا این بیماری برای همیشه ریشه کن شود.

تدبیر چیست؛

مسوول اداره عوامل شیمیایی بهداشت محیط وزارت بهداشت می گوید مسوولان وزارت بهداشت برای جبران کمبود نیروی متخصص طب کار، به پزشکان عمومی آموزش های لازم را داده اند تا پس از گذراندن این دوره و قبولی در آزمون وارد محیطهای کار نظیر کارگاه ها و کارخانه ها شوند.
مهندس ملکی اضافه می کند: زمانی کارشناس بهداشت حرفه ای در سیستم مورد آموزش قرار می گیرد که بازار کار برای آنها تعریف شده باشد چرا که در غیر این صورت این افراد پس از فارغ التحصیل شدن دچار مشکل می شوند.
به هر حال جایگاه متخصص طب کار در سیستم وزارت بهداشت و درمان تعریف نشده ، چرا که این رشته جزو رشته های تحصیلی جدید در کشور ماست.

و حرف آخر

و حرف آخر این که نیروی کار متراکم شده توی فضای تنگ کارگاه ها، نمی تواند منتظر تربیت نیروی متخصص طب کار بماند، آنچه مهم است همیاری وزارت کار و وزارت بهداشت در پرتو یک برنامه هماهنگ است تا تمام کارفرمایان کارگاههای روی زمینی و زیرزمینی را موظف به حداقل استانداردهای محیط کار کند.
وظیفه بعدی آگاه کردن نیروی کار از وضیعت کار در کارگاه ها و توجه دادن آنها به سلامت بدن خویش است البته متخصصین طب کار هم می توانند در چنین شرایطی به بهبود محیط کار و پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری های ناشی از محیط کار کمک کنند. منتظر تصمیم مسوولانه متولیان وزارت بهداشت می مانیم.

مریم نوابی نژاد