خود را در آیینه دیدن
امروز افزایش کیفیت آموزش عالی مورد توجه همگان است و از جایگاه بهبود کیفیت آموزش سخن گفته می شود. همزمان با قرن 21 یا قرن دانایی محور، جامعه دانشگاهی ما برای گسترش فناوری های الکترونیکی و دانشهای آموزشی با چالشهای جدیدی رودرروست.
آموزش دانشجومحور، استفاده از فناوری های پیشرفته در آموزش و تحقیق ، آموزش از راه دور و ارائه خدمات تخصصی از چالشهایی است که روبه روی دانشگاه است.
امروزه ، مقوله توسعه کشور را ملازم با توسعه آموزش عالی می دانند. باید گفت توسعه مبتنی بر آموزش در صورتی محقق خواهد شد که کیفیت های مناسبی را در سطح ملی و بین المللی احراز کنیم و این موضوع مگر به ارزیابی صحیح و درست محقق نمی شود.
ارزیابی در حقیقت یک فرآیند ارزشیابی گروهی است که به وسیله اعضای درون سازمانی صورت می گیرد و قطعا منجر می شود به گزارشی که ماحصل آن پرداختن به نواقص و کاستی های موجود است.
در واقع ارزیابی کیفیت دانشگاهی مقدمه ای برای رتبه بندی دانشگاهی است. خبر خوب اینجاست که جامعه دانشگاهی ما به منظور بررسی تمام محصولات و اعضای درونی نظام آموزش عالی اقدام به ارزیابی درونی کیفیت دانشگاهی کرده است و در زمینه بازنگری دروس 70برنامه درسی را بازنگری کرده و به مرحله پایانی رسانده است.
البته بحث کیفیت دانشگاهی بحثی پیچیده است. کیفیت دانشگاهی از دیدگاه های مختلفی همچون دیدگاه مصرف کننده ، هیات علمی ، متخصصان حرفه ای در یک رشته ، کارفرما و بازار کار و نیز کیفیت از دیدگاه معرفت شناختی قابل تعریف است ؛ برای مثال از دیدگاه یک دانشجو کیفیت یک دوره دانشگاهی یعنی این که استاد به من یک نمره خوبی بدهد و خیلی هم گرفتارم نکند؛ ولی آیا تعریف کیفیت این است؛
از نظر هیات علمی ، کیفیت این است که اگر بالاترین سطح دانش اتفاق بیفتد کیفیت اعمال شده و طبیعتا از دیدگاه کارفرما دانشگاهی کیفیت دارد که دانش تولید شده در آن به کار و فرآیند بازار کمک کند.
با توجه به توافق صورت گرفته در سطح بین المللی ، کیفیت را مناسب بودن برای هدف معین تعریف می کنند، اما باید دید هدف چیست و دانشگاه و دوره آموزشی به چه منظور تشکیل شده است تا بتوانیم درباره سنجش کیفیت صحبت کنیم.
در دانشگاه ، ما با نظام دانشگاهی روبه رو هستیم که باید دید درون داد آن یعنی دانشجو و فرآیند رسیدن به هدف یعنی برنامه ریزی درسی و بودجه و غیره چقدر به کار ما می آید و برون داد ما چقدر با هدف مطابقت دارد. با کمال تاسف سیستم پذیرش دانشجوی ما برای بسیاری از اهداف ما نامناسب است.
اگر برون داد دانشگاه ، یعنی دانش آموخته وارد اجتماع شود و بتواند در زمینه ای که آموزش دیده شاغل شود، در این زمینه می توانیم بگوییم کیفیت مناسب بوده است ، ولی اگر برود و در زمینه دیگری کار کند، کیفیت نداریم.
با توجه به تحولات جهانی و الزمات ملی ، ارتقای کیفیت دانشگاهی موضوعی حیاتی است ، یعنی همان قدر که نان شب برای زندگی لازم است ، ارزیابی درونی دانشگاهی هم برای دانشگاه و دانشگاهیان لازم است.
جامعه دانشگاهی ما اگر این کار را انجام ندهد سر را گرسنه بر بالین دانش می گذارد و ممکن است که صبح از خواب بیدار نشود.
دکترعباس بازرگان
استاد دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران 
استاد دانشکده علوم تربیتی دانشگاه تهران
گفت و گو
