این انیمیشن کمدی و خانوادگی محصول کشور یوگسلاوی سابق است، کشوری که در دوران حکومت کمونیستها و پس از آن هیچ وقت صاحب یک صنعت قوی سینمایی یا تلویزیونی نبوده است، اما بالتازار این کشور شهرتی بینالمللی دارد و در دهههای گذشته در بیش از 60 کشور جهان به نمایش درآمده است.
نوع واکنش تماشاگران تلویزیونی در سراسر جهان به این مجموعه یکسان بوده است و عموم تماشاگران (از کودک و نوجوان گرفته تا بزرگسال) از دیدن آن لذت برده و با ماجراجوییهای کاراکترهای اصلی آن همراه شدهاند. خالق این مجموعه زلاتکو گرگیک است که طرح اصلی شخصیتهای مجموعه را خلق کرد. در کنار او بوریس کولار و آنته زانینوویچ کارگردانان اپیزودهای مختلف آن هستند. موسیقی متن بالتازار را تومیکا سیموویچ ساخته که شهرت بسیار زیادی دارد و بخش مهمی از موفقیت مجموعه مرهون این موسیقی است. بالتازار زمانی تولید شد که کشور یوگسلاوی یکپارچه و تحت حاکمیت دولتمردان چپگرا بود، اما منشأ اصلی تولید مجموعه، مکانی است که اکنون در نقشه جغرافیایی و سیاسی جهان با عنوان کرواسی شناخته میشود.
اولین فصل مجموعه انیمیشنی پروفسور بالتازار سال 1967 تولید و پخش شد. استقبال تماشاگران از ماجراجوییهای شخصیتهای اصلی آن باعث تولید فصلهای بعدی آن شد. تا سال 1978 سه فصل دیگر بالتازار ساخته شد و تماشاگران خود را سرگرم کرد. هر قسمت مجموعه در یک فاصله زمانی پنج تا ده دقیقهای قصه خود را تعریف میکند. در اپیزودهای مختلف چهارفصل مجموعه پروفسور بالتازار، تماشاگران با ماجراجوییهای پروفسور پیری به همین نام روبهرو میشوند که یک مخترع است و دست به کارهای عجیب و غریبی میزند. در کل 59 اپیزود بالتازار تولید شد و هر یک از اپیزودهای آن، بالتازار را در موقعیتهای سخت متنوع و گوناگونی قرار داد. او در این موقعیتهای متنوع با یکسری چهرههای جدید آشنا میشود و تلاش میکند به کمک آنها، مشکلاتی را که به وجود آمده حل کند. هر یک از اپیزودهای مجموعه، قصه مستقلی داشته و در پایان هر قسمت، ماجراجوییهای مربوط به آن به پایان میرسد و در قسمتهای بعدی، شخصیتهای اصلی قصه با یک ماجرای تازه روبهرو میشوند.
مجموعه پروفسور بالتازار، ابتدا در کشورهای اروپای شرقی و شوروی سابق روی آنتن رفت. موفقیت فراوان مجموعه در بین تماشاگران تلویزیونی کشورهای بلوک شرق، توجه بقیه کشورهای جهان و شبکههای تلویزیونی آنان را به خود جلب کرد.
پس از کشورهای اروپای غربی، اسکاندیناوی و دو قاره آسیا و آفریقا، نوبت به آمریکا رسید. تماشاگران تلویزیونی در آمریکا اواسط دهه 80 میلادی بود که موفق به دیدار شخصیتهای جذاب و بانمک بالتازار شدند. جالب این که کودکان و نوجوانان آمریکایی با وجود تبلیغات شدید ضدکمونیستی حکومتی، استقبال بالایی از این مجموعه کردند. این استقبال باعث شد چهار فصل بالتازار چند بار از شبکههای مختلف تلویزیونی آمریکا بازپخش شود.
منتقدان تلویزیونی در سراسر جهان، نقدهای مثبتی روی مجموعه نوشتند و از آن به عنوان یکی از بهترین انیمیشنهای تلویزیونی 50 سال اخیر صنعت تلویزیون اسم بردند. نکته مهم در این رابطه این است که صنعت انیمیشنسازی در کشورهای اروپای شرقی و شوروی سابق، همیشه یک صنعت قوی بوده و بسیاری از بهترین انیمیشنهای سینمایی و تلویزیونی در کشورهای مختلف این قاره تهیه و تولید شده است.
نکته جالب در ارتباط با این کارهای انیمیشن این است که در کنار سرگرمکنندهبودن، حال و هوای آموزشی هم دارد و فقط با قصد وقتگذرانی تماشاگران (بویژه قشر کودک و نوجوان) ساخته نشده است. مجموعه پروفسور بالتازار هم در همین قالب جای میگیرد و جدای از این تحلیل نیست.
پروفسور بالتازار، شخصیت محوری قصه مجموعه، مخترع پیری است که در هر قسمت از این مجموعه یک اختراع تازه میکند و با این کار باعث شادی آدمهای دور و بر خود میشود. او در دل اختراع تازهای که دارد، یکسری بحثهای آموزشی را هم به صورت غیرمستقیم مطرح میکند و درسهایی را به تماشاگران کوچک خود میدهد. این درسها و سفارشها، شامل مجموعه چیزهایی میشود که بچهها باید آنها را بدانند و پدر و مادرها در خانه دربارهشان با بچههای خود صحبت میکنند. تکنیکی که در نوع ساخت بالتازار به کار رفته، جذاب و بدیع است و باعث میشود بچهها (و حتی بزرگترها) با میل و رغبت بیشتری به تماشای آنها بنشینند.
استودیوی فیلم زاگرب ـ که تهیهکننده اصلی مجموعه است ـ در زمان تولید آن تحت نظارت مسئولان دولتی بود و این مساله، کار سازندگان آن را کمی مشکل میکرد. در آن زمان، هنرمندان اروپای شرقی با مشکل سانسور روبهرو بودند. از اینرو، ژانر کودک و نوجوان به آنها اجازه ابتکار عمل میداد و آنها میتوانستند در این ژانر، کارهایی را انجام دهند که در ژانرهای دیگر و محصولات بزرگسال نمیشد انجام داد. به همین دلیل است که منتقدان تلویزیونی اروپا میگویند در دل قصه اپیزودهای مختلف مجموعه پروفسور بالتازار حرفهایی نهفته است که به درد تماشاگران کوچولوی آن نمیخورد و برای قشر بزرگسالان عنوان شده است. برخی منتقدان هم این ادعا را رد میکنند و میگویند سازندگان و خالقان بالتازار قصد بیان هیچ حرف پنهان سیاسی و اجتماعی را در دل قصه مجموعه خود نداشتهاند. آنها ادعای دیگر منتقدان تلویزیونی را تصورات ذهنی آنان ارزیابی میکنند که ارتباطی با خود مجموعه ندارد.
با وجود تمام این حرف و حدیثها (که درباره تمام کارهای هنری اروپای شرقی در دوران حکومت کمونیستها به زبان آورده میشود) مجموعه پروفسور بالتازار توانست لقب موفقترین طرح دانشکده انیمیشن زاگرب را بگیرد و بهعنوان یکی از بهترین و محبوبترین مجموعههای انیمیشنی تلویزیونی یوگسلاوی سابق شناخته شود. حدود 20 هنرمند و انیماتور در کار تولید 59 اپیزود این مجموعه همکاری و یک دنیای رنگارنگ، خوب و قشنگ خلق کردهاند که در آن خبری از جنگ همیشگی بین دو نیروی خیر و شر نیست. منتقدان یوگسلاو، پروفسور بالتازار را نماد محبت، دوستی، عشق، ایمان به معجزه و برآوردهشدن آن میدانند و میگویند او به تماشاگران خود انرژی مثبت میدهد.
TVguide / مترجم: کیکاووس زیاری
