جام جم آنلاین: امام سیدمجتبی خامنهای، رهبر معظم انقلاب اسلامی، جنگ اخیر را در یک هندسه سهضلعی ترسیم کردند که یک ضلع آن حوزه نظامی و عرصه نظامی جنگ است، ضلع دیگر آن بُعد فناورانه جنگ و قاعده این هندسه نیز نبرد و جنگ فرهنگی ــ اجتماعی است. در عرصه فرهنگی ــ اجتماعی، جنگ شناختی مطرح است و با توجه به مفهوم و تعریف جنگ شناختی، نخستین لایه درگیری در این عرصه، جنگ روایتهاست؛ روایت از واقعیتهای صحنه و واقعیتهای میدان.
همانطور که شاهد بودیم، در دفاع مقدس سوم، همزمان با وقایع و تهاجم دشمن آمریکایی ــ صهیونیستی، حمله به بیت مقام معظم رهبری و به شهادت رسیدن ایشان و فرماندهان و سایر اتفاقات در روز نخست، شنبه ۹ اسفند، دشمن از طریق ایران اینترنشنال و رسانههای دیگر، عملیات رسانهای جنگی خود را با شدت تمام آغاز کرد. اگر آن بُعد شناختی مردم نسبت به مفاهیم بنیادین انقلاب اسلامی وجود نداشت، چهبسا دشمن با توجه به اینکه صحنه نظامی را مطابق تفکر و محاسبات خودش آماده کرده بود، میتوانست با یک تهاجم و شبیخون غافلگیرانه، شرایط را بر ما مستولی کند.
اما بُعد شناختی مردم به کمک آمد؛ مردمی که در شهرهای مختلف، از نخستین روزهای دفاع مقدس سوم، ایستادگی و در کوچهپسکوچههای شهرها مقاومت کردند. این روایت مقاومت و ایستادگی باید به دیگران نیز منتقل میشد. باید روایت میکردیم که مردم در فلان محله ایستادند، در فلان نقطه به این شکل مقاومت کردند و در نقطهای که مورد تهاجم دشمن قرار گرفته و ساختمانی بمباران شده بود، چگونه جانفشانی کردند؛ مجروحان و شهدا را چگونه از صحنه خارج کردند، در بخشهای دیگر چگونه ایستبازرسی برپا و امنیت را کنترل کردند و آنها چگونه به دیگران خدمات ارائه دادند.
خدماترسانی به دیگران متوقف نشد و اتفاقات بسیار دیگری نیز رخ داد. همه بخشهای مختلف جامعه همچنان فعالیت خود را حفظ کردند. این روایت ایستادگی و مقاومت باید منتقل میشد. در اینجا بود که نقشه راویان صحنه و جریان نهضت روایتنویسی و روایتگویی در فضای مجازی و همچنین در بستر خیابانها شکل گرفت؛ جریانی که بعدا، در همان دهه نخست و حوالی اواخر اسفندماه، در میدانها و اجتماعات شبانه برخی نقاط نیز آثار آن دیده شد.
مجموعه ما از همان ابتدای موضوع و با توجه به درسآموختههایی که از دفاع مقدس اول داشتیم، این کار را آغاز کرد. در دفاع مقدس اول چهبسا حواسمان به این موضوع نبود، یا به هر حال شاید تخصص لازم را نداشته و البته ابزار و توانمندهای امروزی را در اختیار نداشتیم. به همین دلیل، این بار کار روایتنویسی آغاز شد تا همه آنچه را مردم مشاهده میکنند، ثبت و ضبط کنیم و بهعنوان الگوهای موفق ایستادگی و مقاومت به دیگران انتقال دهیم.
در همان مقطع جنگ، مجموعه سازمان ما، به ۱۸ استان سفر کردیم. در بحبوحه دفاعمقدس به شهرهایی میرفتیم که زیر بمباران بودند و نقاط مختلف آنها مورد تهاجم دشمن قرار میگرفت. صحنههای مختلفی را مشاهده کردیم. همین حالا که شما این موضوعات را مطرح میکنید، خاطرات زیادی در ذهنم نقش میبندد؛ از تهاجمات هوایی دشمن به شهر خمین، اصفهان و مناطقی که در مقاطعی مورد بمباران قرار گرفتند، تا روایتهای مردم از کمک به بچههای سپاه و کمک به برقراری امنیت.
الگوهای بسیار خوبی در صحنه مشاهده شد. این الگوها را بهسرعت به یکدیگر منتقل میکردیم تا جریانی در استانهای مختلف و سراسر کشور شکل بگیرد و این الگوها و مدلها برای مردم بازگو شود. برای مثال در یکی از شهرها حین بازدید متوجه شدیم فردی که صاحب یک کارخانه غیرنظامی بود و حتی سابقه بسیج هم نداشت، خودجوش از زمان آغاز جنگ داوطلبانه ماشینآلات کارخانهاش را در اختیار برادران سپاه قرار داد و با اینکه بهطور معمول به جز کار مدیریتی، کار دیگری انجام نمیداد، بهرغم خطرات بمباران، خودش هم در میدان حضور مؤثر داشت.
نمونه دیگر مربوط به زمانی است که دشمن با بالگردها و جنگندههای خود وارد بخشهایی از کشور ما شد. هیچوقت یادم نمیرود که در یکی از استانها، تعدادی از آفرودسواران نزد فرمانده سپاه آن منطقه آمده و گفته بودند: «آقا، ما از شما اسلحه نمیخواهیم، ماشین نمیخواهیم، سوخت نمیخواهیم، غذا نمیخواهیم و حتی مهمات و اسلحه هم نمیخواهیم؛ فقط یک منطقه به ما بدهید تا اجازه ندهیم دشمن از آن مسیر وارد شود. ما ۲۰۰ نفر هستیم؛ این منطقه را به ما بدهید تا نگذاریم دشمن از آنجا وارد شود.»
به منطقهای رفتیم که در همان زمان، دشمن با بالگردهای خود به سمت داخل کشور پیشروی میکرد. این افراد بدون هیچگونه هماهنگی با مقامات نظامی با سلاحهایی که در اختیار داشتند، ایستاده بودند و به سمت دشمن شلیک میکردند. صحنه بسیار عجیبی بود و بهرغم خطر مورد هدف قرار گرفتن با جدیت در میدان حاضر بودند.
اینها نمونههایی از خاطرات ماست که به اختصار گفته شد. غرض اینکه شناخت عمیق ملت، که حاصل روایتهای سینهبهسینه مردم از واقعیتهای انقلاب اسلامی و دفاعمقدس و انتقال آنها به یکدیگر است، چگونه چنین مقاومتی را ایجاد میکند. این صحنهها، نمونهای از ایستادگی همراه با نهایت بصیرت این مردم مبعوث است که حاصل همان تربیت در بُعد شناختی است که از طریق روایتهای سینهبهسینه شکل گرفته است. همه ما در این جنگ شناختی مسئول هستیم. همانطور که در صحنه نبرد نظامی، به تعبیر امام سوم انقلاب اسلامی، بخش نظامی مسئولیت عرصه نظامی را برعهده دارد، طبیعتا در بُعد شناختی نیز مجموعههای فرهنگی ازجمله مجموعه حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاعمقدس سپاه و بسیج، باید در کنار مردم و با تسهیلگری، زمینه نقشآفرینی مردم را فراهم کنند.
در همین راستا، مجموعه ما در هفته دفاعمقدس در شهریور، ۴۰ کتاب از روایتهای مردمی تولید کردیم؛ به این ترتیب که از هر استان یک کتاب و از برخی شهرها نیز یک کتاب تهیه شد. این کتابها روایتهای مردمی از ایستادگی و مقاومت مردم آن مناطق را دربر میگرفت. این روایتنویسیها از شهرهای مختلف انجام شد. برای مثال از تهران دو کتاب تولید شد و سایر شهرها نیز به همین ترتیب در این طرح مشارکت داشتند.
اکنون موجی از روایتنویسیها آغاز شده است و همچنان ادامه دارد. برای مثال، روایت پرستاران از مقاومت و ایستادگی در بیمارستانها و روایت کارگران در کارخانههایی که باید چرخه تولید در آنها برقرار میماند و تعطیل نمیشد تا خداینکرده اختلالی در وضعیت مردم بهوجود نیاید، ازجمله این موضوعات است.
این روایتنویسی همچنان ادامه دارد. شبها نیز در اجتماعات، راویان ما، بهویژه راویان پیشکسوت، به روایتگری میپردازند و دفاعمقدس و مقاومت هشت ساله را با دفاعمقدس امروز تطبیق میدهند و یادآوری میکنند که دفاع همچنان باقی است.
این مفهوم که دفاع همچنان باقی است، باید از ابعاد مختلف مورد بررسی قرار بگیرد و مصادیق تاریخی آن بیان شود. الحمدلله پیشکسوتان نیز در این زمینه نقشی بیبدیل دارند. جوانان نیز در صحنهها و اجتماعات به روایتگری میپردازند.
انشاءالله این نهضت روایتگری باید همچنان بهصورت مستمر ادامه پیدا کند و زنده بماند؛ همانطور که جریان دفاع و مقاومت زنده است.
نویسنده: رضا شاهرودیان / جانشین سازمان حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس سپاه و بسیج
با هوشنگ نصیرزاده، وکیل بیرانوند
با تهیهکننده «سفینه نجات» به مناسبت روز جهانی کودک، از ضرورت سرمایهگذاری پایدار در انیمیشن ایران گفتیم