جام جم آنلاین: تغییر کنداکتور سریالهای تلویزیونی در ماههای اخیر، فقط جابهجایی چند عنوان در جدول پخش نیست؛ این تغییر میتواند بهمعنای بازنگری در یکی از مهمترین حلقههای زنجیره سریالسازی باشد؛ فرصتی که یک اثر برای دیدهشدن، معرفی و پیدا کردن مخاطب در اختیار دارد. تلویزیون در سالهای گذشته گاهی با وضعیتی روبهرو بود که سریالی تازه به آنتن میآمد و پیش از آنکه مخاطب فرصت کافی برای شناخت شخصیتها و همراهی با قصه پیدا کند، جای خود را به مجموعه دیگری میداد. حالا سیاست تازه سیمافیلم میخواهد این معادله را تغییر دهد؛ هم تعداد انتخابهای نمایشی را افزایش دهد و هم به هر مجموعه فرصت بیشتری برای ارتباط با بیننده بدهد.
این رویکرد حالا از مرحله اعلام برنامه عبور کرده و در جدول پخش شبکههای اصلی تلویزیون شکل اجراییتری به خود گرفته است. شبکههای یک و سه با اعلام روزها و ساعتهای پخش مجموعههای نمایشی، برنامه مشخصتری برای تماشای سریالها پیش روی مخاطبان گذاشتهاند و شبکه دو نیز با پخش «زیر درختان شهر» به ترکیب آثار نمایشی این روزهای تلویزیون افزوده است. این تغییرات در شرایطی اهمیت دارد که رقابت برای جلب توجه مخاطب، دیگر محدود به شبکههای تلویزیونی نیست. شبکه نمایش خانگی، پلتفرمها، شبکههای اجتماعی و انبوه محتوای داخلی و خارجی، انتخابهای متعددی پیش روی بیننده قرار دادهاند. در چنین فضایی، تلویزیون برای حفظ و گسترش مخاطبان خود، تنها به تولید سریالهای تازه نیاز ندارد؛ بلکه باید برای معرفی، زمانبندی و استمرار پخش آنها نیز برنامه داشته باشد.
مسأله فقط تعداد سریالها نیست؛ فرصت دیده شدن مهم است
یکی از ویژگیهای قابلتوجه جدول تازه، تلاش برای ایجاد نظم مشخص در پخش مجموعههای نمایشی است. براساس جدول اعلامشده، شبکه سه مجموعه «مرد سههزار چهره» را جمعهها پخش میکند و «دیوار دفاعی» و «نسخه آزمایشی» نیز به ترتیب در روزهای یکشنبه، سهشنبه و پنجشنبه و شنبه، دوشنبه و چهارشنبه روی آنتن میروند. پخش سریالهای این شبکه ساعت ۲۰:۳۰ آغاز میشود و بازپخش آنها روز بعد در ساعتهای ۱۰ و ۱۶:۱۵ درنظر گرفته شده است.
در شبکه یک نیز «کارآگاه علوی» جمعهها پخش میشود، «امیدوارها» در روزهای یکشنبه، سهشنبه و پنجشنبه و فصل دوم «روشنایی شب» در روزهای شنبه، دوشنبه و چهارشنبه روی آنتن میروند. ساعت پخش مجموعههای این شبکه ۲۲:۱۵ است و مخاطبان میتوانند روز بعد در ساعتهای ۱:۳۰ و ۱۵:۱۵ بازپخش آنها را تماشا کنند.
در کنار این دو شبکه، شبکه دو نیز با پخش زیر درختان شهر به ترکیب مجموعههای نمایشی روزهای اخیر افزوده است. کنار هم قرار گرفتن این آثار با فضاها و موضوعات متفاوت، نشان میدهد که برنامهریزی تازه صرفا به یک عنوان یا یک گونه نمایشی محدود نیست.
اما اهمیت این تغییر را نباید فقط در تعداد آثار یا ساعت پخش خلاصه کرد. مسأله مهمتر، ایجاد نظمی است که در آن مخاطب با برنامهای قابلپیشبینیتر روبهرو میشود و میتواند برای دنبال کردن سریال مورد علاقهاش برنامهریزی کند. وقتی مجموعهای در روزهای مشخص و با استمرار مناسب روی آنتن باشد، فرصت بیشتری برای معرفی شخصیتها، شکلگیری ارتباط مخاطب با قصه و گفتوگو درباره آن فراهم میشود.
در واقع، یک سریال برای موفقیت صرفا به پخش شدن نیاز ندارد؛ باید دیده شود. دیده شدن نیز به زمان، اطلاعرسانی، تبلیغات و استمرار نیاز دارد. اگر اثری بدون فرصت کافی برای معرفی و جلب توجه مخاطب از جدول پخش خارج شود، حتی برخورداری از عوامل حرفهای و قصه مناسب هم لزوما نمیتواند به معنای ارتباط مؤثر با بیننده باشد.
نگاه سازندگان؛ سریال نباید بیاید و زود برود
این تغییر از منظر تولیدکنندگان نیز قابلتوجه است. سازندگانی که سالها در تلویزیون کار کردهاند، بهخوبی میدانند فاصله میان تولید یک اثر و دیدهشدن آن چقدر اهمیت دارد. محمود معظمی، کارگردان سریال روشنایی شب که این روزها فصل دوم مجموعهاش روی آنتن است، ازجمله سازندگانی است که بر اهمیت چنین فرصتی تأکید دارد. از نگاه او، کنداکتوری که به سریالها مجال بیشتری برای معرفی و دیدهشدن بدهد، کمک میکند مخاطب بهتر در جریان پخش قرار بگیرد و فرصت همراهی با اثر را پیدا کند.
این نکته برای سریالهایی که قصه آنها بهتدریج گسترش پیدا میکند و شخصیتها در طول قسمتها شناخته میشوند، اهمیت بیشتری دارد. مخاطب باید فرصت داشته باشد با جهان داستان آشنا شود، روابط میان شخصیتها را بشناسد و برای ادامه روایت انگیزه پیدا کند. پخش شتابزده و جابهجایی زودهنگام آثار میتواند این مسیر را دشوار کند.
احمد کاوری، کارگردان دیوار دفاعی نیز از زاویه تجربه ساخت و پخش یک مجموعه تلویزیونی، به اهمیت فرصت عرضه اثر نگاه میکند. برای سازندهای که ماهها یا حتی سالها برای شکلگیری یک پروژه وقت گذاشته، مهم است که اثرش در یک برنامهریزی روشن و با فرصت مناسب به مخاطب برسد. این همان حلقهای است که گاهی در بحثهای مربوط به سریالسازی کمتر دیده میشود؛ تلویزیون فقط سفارشدهنده و تولیدکننده اثر نیست؛ نحوه عرضه آن نیز بخشی از سرنوشت نهایی سریال را رقم میزند.
سعید مرادی: کنداکتور تازه، چشمانداز تولید را روشنتر میکند
سعید مرادی، تهیهکننده سینما و تلویزیون نیز تغییر جدید را اتفاقی فراتر از جابهجایی در جدول پخش میداند. او با اشاره به تجربه حضور در تولید آثار تاریخی، کمدی و مجموعههای تلویزیونی و همچنین فعالیت در سینما و نمایش خانگی، معتقد است این سیاست پیام روشنی برای سازندگان دارد: تلویزیون میخواهد تولید و تنوع را جدیتر دنبال کند.
از نگاه مرادی، سالها یکی از بحثهای مطرح درباره تلویزیون، اتکای بیش از اندازه برخی مقاطع به بازپخش و محدود بودن فرصت عرضه آثار تازه بود. البته بازپخش آثار موفق همچنان بخشی از چرخه طبیعی تلویزیون است و شبکههایی مانند آیفیلم نیز مأموریت مشخصی در این زمینه دارند، اما وقتی شبکههای اصلی چند سریال را در روزهای مشخص و با برنامهای منظم روی آنتن میبرند، مخاطب با انتخابهای متنوعتری روبهرو میشود.
مرادی معتقد است، برنامهریزی جدید میتواند برای سریالسازان نیز چشمانداز روشنتری ایجاد کند. وقتی تولیدکننده بداند آثار تازه جای مشخصی در آنتن دارد، با اطمینان بیشتری برای پروژههای بعدی برنامهریزی میکند. این موضوع فقط به سازندگان محدود نمیشود؛ نویسندگان، بازیگران، عوامل فنی، شرکتهای تولیدی و مجموعه بزرگی از نیروهای پشتصحنه نیز از رونق تولید و استمرار سفارشها تأثیر میپذیرند.
او همچنین بر اهمیت کاهش فشار تأمین روزانه آنتن تأکید دارد. به اعتقاد مرادی، وقتی تلویزیون برای پخش آثار آماده و پروژههای در حال تولید برنامهریزی مشخصی داشته باشد، فرصت بیشتری برای انتخاب، کیفیتسنجی و سرمایهگذاری روی آثار بزرگتر، بهویژه مجموعههای تاریخی و الف ویژه، فراهم میشود. تجربه ساخت سریال «بانوی سردار» برای او روشن کرده است که تولید آثار تاریخی به زمان، سرمایه، امکانات و برنامهریزی دقیق نیاز دارد و نمیتوان همه تصمیمها را صرفا با دغدغه پر کردن آنتن گرفت.
از کمدی و پلیسی تا درام اجتماعی و تاریخی
نگاهی به ترکیب فعلی مجموعههای روی آنتن نشان میدهد تلویزیون تلاش کرده مخاطب را با گونههای متفاوت نمایشی روبهرو کند. مرد سههزار چهره با بازگشت مهران مدیری و شخصیت مسعود شصتچی، ظرفیت کمدی و خاطره یک مجموعه شناختهشده را به کار میگیرد. «کارآگاه علوی» نیز با تکیه بر فضای پلیسی و معمایی، مخاطبانی را هدف قرار میدهد که به قصههای مبتنی بر کشف راز و پیگیری پروندهها علاقه دارند.
تنوع زمانی در کنداکتور پخش، به امتیازی واقعی تبدیل میشود که هر مجموعه در گونه خود حرفی برای گفتن داشته باشد و بتواند مخاطب را تا پایان همراه کند؛ بنابراین تغییر جدول پخش باید در کنار کیفیت آثار و تناسب آنها با سلیقه گروههای مختلف مخاطب ارزیابی شود.
فرصت تازه برای تولیدات متنوع
یکی از نکات مهم در کنداکتور فعلی، کنار هم قرار گرفتن مجموعههایی با سابقه و هویت متفاوت است. بازگشت مرد سههزار چهره و کارآگاه علوی میتواند برای مخاطبانی که با این نامها خاطره دارند جذاب باشد، اما ترکیب فعلی فقط بر احیای برندهای قدیمی تکیه ندارد. آثاری مانند روشنایی شب، دیوار دفاعی، نسخه آزمایشی و زیر درختان شهر نیز بخشی از این جدول را شکل داده و نشان میدهند که در کنار استفاده از ظرفیت آثار شناختهشده، امکان عرضه روایتها و مجموعههای متفاوت نیز وجود دارد.
تکمیل زنجیره سریالسازی
تغییر کنداکتور را باید در کنار سیاستهای تولیدی سیمافیلم بررسی کرد. این مجموعه بهعنوان مرکز ساماندهی تولیدات نمایشی تلویزیون، فقط با سفارش و ساخت سریال روبهرو نیست؛ انتخاب آثار، زمانبندی پخش و فراهم کردن امکان معرفی آنها نیز در نتیجه نهایی سرمایهگذاریهای نمایشی اهمیت دارد.
از این منظر، کنداکتور جدید میتواند حلقه اتصال تولید و عرضه را تقویت کند. سریالی که با صرف هزینه و زمان ساخته شده، باید در شرایطی مناسب به مخاطب معرفی شود. اطلاعرسانی منظم، تبلیغات متناسب، زمان پخش قابلپیشبینی و فرصت کافی برای شکلگیری گفتوگو درباره اثر، اجزای همین مسیرند. اگر این مؤلفهها در کنار هم قرار بگیرند، احتمال آنکه یک مجموعه در میان انبوه محتوا دیده شود، افزایش پیدا میکند.
البته این سیاست هنوز در مرحله آزمون و ارزیابی قرار دارد و نمیتوان صرفا با گذشت چند ماه درباره همه نتایج آن حکم قطعی صادر کرد. باید دید مخاطبان تا چه اندازه با جدول تازه همراه میشوند، با کدام ژانرها ارتباط بیشتری برقرار میکنند و شبکهها تا چه اندازه در اطلاعرسانی و حفظ نظم پخش موفق خواهند بود. تعداد سریالها نیز بهتنهایی شاخص کیفیت یا میزان مخاطب نیست؛ کیفیت فیلمنامه، کارگردانی، بازیها و تناسب اثر با نیاز بیننده همچنان تعیینکننده است.
آزمون اصلی؛ فرصت بیشتر برای مخاطب و سازنده
نکته مهم این است که کنداکتور تازه نباید صرفا به معنای فشردهتر شدن آنتن یا افزایش تعداد عنوانها تلقی شود. ارزش واقعی آن زمانی آشکار میشود که هر سریال فرصت پیدا کند بهدرستی معرفی شود، مخاطب از زمان پخش آن مطلع باشد و برای دنبال کردن قصه، زمان کافی در اختیار داشته باشد. در چنین شرایطی، حتی آثاری که در قسمتهای ابتدایی برای جلب توجه مخاطب به زمان بیشتری نیاز دارند، امکان پیدا کردن جای خود را در سبد تماشای خانوادهها خواهند داشت.
برای سازندگان نیز این تغییر میتواند پیام روشنی داشته باشد: اثر نمایشی پس از پایان تولید رها نمیشود و برای عرضه آن هم برنامهریزی صورت میگیرد. این نگاه در بلندمدت میتواند به اعتماد بیشتر تولیدکنندگان، برنامهریزی دقیقتر پروژهها و افزایش انگیزه برای ساخت آثار متنوعتر منجر شود.
تلویزیون همچنان یکی از مهمترین ویترینهای تولیدات تصویری کشور است و ظرفیت آن تنها با تعداد ساعتهای پخش سنجیده نمیشود؛ کیفیت آثاری که به مخاطب عرضه میکند و فرصتی که برای دیده شدن آنها فراهم میآورد نیز اهمیت دارد. کنداکتور جدید سیمافیلم اگر با ثبات، تبلیغات مؤثر، ارزیابی مستمر و توجه همزمان به کیفیت و تنوع ادامه پیدا کند، میتواند فراتر از یک تغییر در جدول پخش، به گامی برای بازتعریف رابطه تلویزیون با سازندگان و مخاطبان تبدیل شود. شاید مهمترین تفاوت این رویکرد همین باشد؛ سریال قرار نیست فقط روی آنتن برود، باید فرصت داشته باشد دیده شود، دربارهاش حرف زده شود و مخاطب بتواند با آن همراه شود. این همان فرصتی است که هم سازنده به آن نیاز دارد و هم بیننده.