دشت‌های ​آفریقا در ​انتظار غزال تیزپای ایرانی

خودروی خورشیدی غزال ایرانی‌ ‌3 برای حضور در مسابقه‌های خودروهای خورشیدی آفریقای جنوبی در تابستان سال آینده و رالی بزرگ استرالیا در زمستان همان سال آماده می‌شود.

این خودرو به وسیله تیم دانشجویی خودرو خورشیدی پردیس فنی دانشگاه تهران در حال ساخت است که تجربه‌ موفق طراحی و ساخت نخستین خودروی خورشیدی خاورمیانه و نسل دوم این خودرو را در کارنامه خود دارد.

از آغاز پروژه‌ خودرو خورشیدی دانشگاه تهران حدود 9 سال می‌گذرد و بیشتر دانشجویانی که در ساخت غزال ایرانی 1 و غزال ایرانی 2 مشارکت داشتند با پایان تحصیلاتشان تیم را ترک کرده‌اند و امروز دانشجویانی تازه نفس، با امید و اراده‌ای مضاعف بر پایه‌ تجربه‌ افتخارآمیز گروه‌های پیشین، طرح خودروی خورشیدی غزال را پی گرفته‌اند. تیم جدید در حال حاضر به‌رغم کاستی‌ها، مشکلات و وقفه‌های گاه و بیگاهی که در تامین منابع مالی و امکانات مورد نیاز طرح با آن مواجه‌اند، خودروی غزال ایرانی 3 را با بهینه‌سازی و رفع نواقص خودروی قبلی طراحی کرده‌اند و اگرچه به دلیل بدقولی‌ها و عدم حمایت‌ها نتوانسته‌اند مراحل ساخت آن را به پایان برسانند و بخت حضور در رالی بزرگ امسال خودروهای خورشیدی استرالیا را از دست داده‌اند، ولی امیدوارند بتوانند خودرو را برای مسابقه جهانی خودروهای خورشیدی که سال آینده در آفریقا برگزار می‌شود، آماده کنند.

تولد غزال

دکتر کارن ابری‌نیا، عضو هیات علمی دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه تهران و مدیر پروژه خودروی خورشیدی که مدیر طرح‌‌های ساخت خودروهای خورشیدی غزال ایرانی 1 و 2 و 3 بوده است، درباره روند شکل‌گیری این پروژه گفت: ایده ساخت خودروی خورشیدی از سال‌ها قبل مطرح بود و حتی سال 81 پیشنهادی به وزارت صنایع دادیم که گفتند ساخت چنین خودرویی در اولویت نیست؛ در حالی که با توجه به این که کشور ما همیشه با مساله انرژی مواجه بوده و منابع نفتی ما به هر حال تمام شدنی است و از سوی دیگر کشوری هستیم که ساعات آفتابی خیلی زیادی داریم باید از این منبع نامحدود انرژی استفاده ‌کنیم. بر همین اساس در سال 83 این پروژه را با تعدادی از دانشجویان که علاقه‌مند به کارهای خارج از کلاس بودند مطرح کرده و خوشبختانه دانشجوها با انگیزه زیادی که داشتند بدون این که بودجه‌ای جذب شود پروژه را آغاز کردند.

وی افزود: اوایل سال 1384، علی‌رغم بدبینی‌ها و سوال‌هایی که در آن زمان نسبت به عملی‌‌بودن چنین پروژه‌ای مطرح می‌شد، اجرای این طرح را با حمایت شرکت ایران خودرو آغاز کردیم. ساخت بخش‌های مختلف خودرو از قبیل شاسی، ترمز، سیستم تعلیق، فرمان، توپی چرخ‌ها و... تا شهریور 84 به انجام رسید، با این حال به دلیل مشکلاتی که در انتقال خودرو پیش آمد به مسابقه‌های رالی استرالیا نرسیدیم و بعد از آن در بهار 85 یک تور داخلی از تهران تا اصفهان برگزار کردیم و شهریور آن سال در مسابقه‌های بین‌المللی خودروهای خورشیدی در تایوان شرکت کردیم.

ابری‌نیا گفت: خودروی خورشیدی غزال در این مسابقه‌ها رتبه هشتم را کسب کرد، اما تجربه بسیار خوبی پیدا کردیم و در مقایسه با سایر خودروها متوجه شدیم وزن 350 کیلوگرمی خودرو، زیاد است و موتور خودرو ضعیف و بازده سلول‌های خورشیدی کم است. این بود که تصمیم گرفتیم خودروی دیگری بسازیم که وزن آن حدود صدکیلوگرم کمتر بوده و به موتور و باتری با فناوری جدید و سلول‌های خورشید با بازده بالاتر مجهز باشد.

سرپرست تیم غزال ایرانی همچنین درخصوص ویژگی‌ها و مزایای غزال ایرانی 2 نسبت به نمونه قبلی آن تصریح کرد: طراحی و ساخت بدنه با فناوری پیشرفته، طراحی پیشرفته آیرودینامیک، وزن 250 کیلوگرمی، توانایی حرکت با سرعت صدکیلومتر در ساعت که قابلیت افزایش تا 120 کیلومتر را دارد، افزایش بازده سلول‌های خورشیدی، استفاده از موتور برقی جریان مستقیم، استفاده از کنترلر قابل برنامه‌ریزی، طراحی و ساخت ام پی‌پی‌تی توسط اعضای تیم و بهینه‌سازی مواد‌، طراحی و روش ساخت در بخش‌های بدنه، شاسی، تعلیق، فرمان، مدارها و سیستم‌های برقی از ویژگی‌های خودروی خورشیدی غزال ایرانی 2 نسبت به نمونه قبلی آن بود.

سرپرست تیم طراحی و ساخت خودروی خورشیدی غزال ایرانی با بیان این که خودروهای خورشیدی غزال ایرانی 1 و 2 بالغ بر 2000 کیلومتر مسافت را طی کرده‌اند که برای چنین خودروهایی رکورد خوبی محسوب می‌شود، گفت: قصد داریم نسل سوم غزال ایرانی را با توجه به شرایط روز به مدل‌های تجاری نزدیک‌تر کنیم. در این خصوص غزال نسل 3 برخلاف نمونه‌های تک سرنشین و سه چرخه قبلی چهار چرخ، دو سرنشین و سرعتی بالغ بر صدکیلومتر در ساعت خواهد داشت. ​

فناوری های نوین در غزال 3

ابری‌نیا در خصوص جنس بدنه‌ خودروی خورشیدی غزال ایرانی نسل 3 گفت: برای خودروی نسل 3 در تلاش هستیم از آلیاژ‌های آلومینیومی با مقاومت بالا و فیبر کربن استفاده کنیم. در حالی که در غزال نسل 1 و 2 از فیبر کربن، رزین و فیبر شیشه استفاده شده، غزال نسل 3 دارای شاسی‌ آلومینیومی خواهد بود.

در طراحی و ساخت خودروهای خورشیدی غزال ایرانی تاکنون 30 دانشجو و سه استاد از دانشکده‌های برق، مکانیک و هنر دانشگاه تهران حضور داشته‌اند. احسان وزوایی، دانشجوی مهندسی مکانیک دانشگاه تهران و عضو تیم خودروی خورشیدی غزال ایرانی 3 که در ساخت غزال 2 نیز مشارکت داشته است درباره‌ مشخصات این خودروی خورشیدی گفت: حرکت خودرو از طریق موتور الکتریکی نصب شده در چرخ‌های عقب انجام می‌شود. هماهنگی چرخ‌ها با توجه به نبود دیفرانسیل از طریق کنترلر الکترونیکی صورت می‌گیرد. موتور، انرژی خودرو را از باتری‌های لیتیوم ‌ـ ‌یون به وزن 30 کیلوگرم و توان 4000 وات دریافت می‌کند. این باتری‌ها توسط انرژی خورشید از طریق سلول‌های خورشیدی به مساحت تقریبی هشت مترمربع و بازده 18 درصد روی سطح خودرو شارژ می‌شود. ضریب درگ هوا برای خودرو در سرعت صد حدود 0.2 و ضریب لیفت حدود صفر است.

وی افزود: از آنجا که میزان پرتوهای خورشیدی دریافت شده و در نتیجه انرژی تولیدی از مجموعه سلول‌ها در ساعات مختلف شبانه‌روز و در روزهای آفتابی یا ابری یا محل‌های مختلف متفاوت است، در خودروهای خورشیدی، سیستم‌هایی برای مدیریت انرژی الکتریکی تولیدی پیش‌بینی شده تا حسب شرایط، تمام یا بخشی از انرژی الکتریکی تولیدی را برای ذخیره‌سازی به باتری خودرو هدایت کند. این سیستم که مدیریت انرژی الکتریکی خودرو را به عهده دارد، زمان و میزان استفاده از انرژی تولیدی در سلول‌ها و انرژی انباشت شده در باتری‌ها را کنترل می‌کند.

ایمان وزوایی، دانشجوی مهندسی مکانیک نیز درباره ویژگی‌های سیستم تعلیق در خودروی غزال ایرانی 3 گفت: در طراحی این خودرو همانند غزال ایرانی 2 از سیستم تعلیق دو جناقی استفاده کرده‌ایم که نسبت به خودروهای عادی بهینه است. همچنین برای بالا بردن مقاومت خودرو، شاسی را از بدنه جدا و در شاسی از تکنولوژی لوله استفاده کردیم که با تست‌های مختلف بهینه شده است. وی افزود: رویکرد اصلی ما در طراحی غزال ایرانی ‌3، نزدیک شدن هر چه بیشتر به استانداردهای خودروهای تجاری بود که به این منظور و با توجه به مقررات جدید اعلام شده از سوی فدراسیون خودروهای خورشیدی، نحوه استقرار راننده از حالت تقریبا درازکش در خودروی غزال ایرانی 1 و وضعیتی با زاویه 27 درجه در غزال ایرانی 2 به حالتی مشابه خودروهای معمولی تغییر کرده که البته این مساله، مشکلاتی را از نظر آیرودینامیک و ضخامت بدنه خودرو به ما تحمیل می‌کرد که توانستیم این ضعف را جبران کنیم.

مشکلات مالی ما را خلاق‌تر ​کرد

وزوایی تصریح کرد: ما به خاطر مسائل مالی، کار طراحی شاسی و بدنه و تعلیق را که دیگران معمولا با آزمون و خطا انجام می‌دهند، از روش شبیه‌سازی انجام دادیم که یک گام به جلو بود و کیفیت طراحی ما را افزایش داد.

علی ربانی، دانشجوی مکانیک که در طراحی ترمز و فرمان خودرو همکاری داشته هم درباره ویژگی‌های سیستم ترمز خودرو گفت: روی این خودرو ، دو سیستم ترمز کاملا مستقل نصب شده ‌است تا در صورت از کار افتادن یکی از آنها، سیستم دیگر به کار گرفته ‌شود. ترمزها از نوع هیدرولیکی دیسکی هستند. علاوه بر این به منظور نزدیک‌تر‌کردن این خودرو به خودروهای شهری یک ترمزدستی هم در خودروی غزال ایرانی 3 تعبیه کرده‌ایم. سیستم فرمان خودرو هم مشابه خودروی غزال ایرانی 2 است که در آن از سیستم رک و پینیون که نسبت به بقیه کم‌حجم‌تر، سبک‌تر و ساده‌تر است، استفاده کرده‌ایم.

حمایت مالی، ضرورت حرکت های دانشجویی

جوانشیر فولادوند، دانشجوی مکانیک و دیگر عضو تیم که مسئولیت روابط عمومی و جذب اسپانسر برای تیم را به عهده دارد، می‌گوید: برنامه تیم خودروی خورشیدی غزال ایرانی 3 حضور در رالی بزرگ امسال خودروهای خورشیدی در استرالیا بود، ولی به دلیل بدقولی و عدم حمایت مسئولان بخش‌های مختلف دولتی و خصوصی که به وعده‌های خود عمل نکردند موفق به ساخت خودرو و حضور در مسابقه‌ها که تا چند هفته دیگر آغاز می‌شود، نشدیم؛ در حالی که طراحی خودرو اواخر سال گذشته به پایان رسیده و شرایط فنی برای ساخت خودرو در مدت سه ماه تا سه ماه و نیم در صورت تامین اعتبار لازم وجود داشت.وی با اشاره به این که حضور در چنین رقابت‌های بین‌المللی، فرصت خوبی برای ارتقای سطح خودروسازی کشور در کنار برترین‌های دنیاست، ابراز امیدواری کرد با جلب اسپانسر مالی امکان حضور غزال ایرانی 3 در مسابقه‌های خودروهای خورشیدی آفریقای جنوبی در تابستان سال آینده و رالی بزرگ استرالیا در سال 2015 فراهم شود.

فولادوند اظهار کرد: برنامه تیم این است که بعد از ساخت خودروی خورشیدی و پیش از اعزام آن به مسابقه‌ها، تور بزرگی را در فاصله تهران تا کیش با عنوان خلیج‌فارس برگزار کند که قطعا برای حامیان مالی تیم نیز فرصت خوبی برای معرفی و تبلیغات خواهد بود.

ما شاکی هستیم

سرپرست و اعضای تیم خودروی خورشیدی غزال با انتقاد از بی‌توجهی صنایع خودروسازی به طرح‌های خلاقانه و عدم حمایت از تیم‌های دانشجویی گفت:شرکت در مسابقه‌های بزرگ خودروهای خورشیدی صرف نظر از جنبه‌های باارزش فنی و تکنیکی، زمینه بسیار مساعدی برای تبادل فرهنگی و عرض‌اندام صنعت خودروسازی کشور در کنار شرکت‌های بزرگ خارجی و آشنایی آنها با ظرفیت‌های فرهنگی و توانمندی‌های صنعتی ایران است؛ چنان که در سال 1390 رالی بزرگ خودروهای خورشیدی استرالیا به عنوان مهم‌ترین رویداد علمی سال معرفی شد. مشارکت چند هزار استرالیایی در برگزاری این رالی دوسالانه به طول 3000 کیلومتر و بسیج تمامی امکانات آن کشور برای میزبانی پنجاه تیم خارجی نشان از اهمیت و برد بالای تبلیغاتی این مسابقه‌ها دارد.

این عضو تیم‌های غزال خورشیدی 2 و 3 در پایان با تاکید بر ظرفیت‌های بالای موجود در زمینه بهره‌گیری از انرژی خورشیدی با توجه به شرایط خاص جغرافیایی کشور توجه صنایع خودروسازی را به این قبیل خودروها ضروری خواند و خاطرنشان کرد: بیشتر اعضای تیم غزال خورشیدی 1 و 2 برای کار و ادامه تحصیل به خارج رفته‌اند و در شرکت‌های بزرگ خودروسازی فعالیت دارند که برخلاف خودروسازان ایرانی با آغوش باز از نیروهای مستعد جوان استقبال می‌کنند. در حالی که اگر حمایت و زمینه مناسبی برای فعالیت اعضای این تیم‌ها در ایران وجود داشته باشد مطمئنا بسیاری از استعدادهای جوان، ماندن در کشور را ترجیح می‌دهند.

علی موحد / جام جم