شهر الکترونیک و اضمحلال شهروندی

دستاوردهای علمی و تکنولوژیک بشر در قرن بیست و یکم نیازمند تربیت نوع جدیدی از شهروند بوده است. ارتباطاتی که نه بر پایه حضور و به روشی عینی، بلکه در فضایی مجازی و از طریق شبکه‌های اجتماعی شکل می‌گیرد در کنار ظهور و بروز امری به نام دولت الکترونیک به نمود یافتن شهروند الکترونیک منجر شده است. شهروند الکترونیک خود با مفاهیم و ابزارهای تکنولوژیک مأنوس است و توان کار با آن را دارد. او می‌تواند خدمات مورد نیاز خود را با سرعت و سهولت از این طریق دریافت کند.

مهم‌ترین هدف دولت الکترونیک خدمت رسانی صحیح به شهروندان و کسب رضایت آنهاست، اما این نوع از خدمت نیاز به فعالیت و آگاهی خود شهروند دارد. کیفیت خدمات دولت الکترونیک و تمام نهادهای خدماتی خصوصی چون بانک و فروشگاه وابسته به میزان توانایی و مهارت مصرف‌کننده یا کاربران دارد. کاربران فضای الکترونیک، شهروندان آن محسوب می‌شوند که جهان مجازی را به مانند فضایی واقعی به عنوان مکانی چون شهر مصرف می‌کنند و نیازهای خود را با کمترین تحرک و صرف اندیشه خلاق به دست می‌آورند، اما همین شهروندی الکترونیک در قالبی که امروز رشد یافته ضمن تسهیل و بالا بردن کیفیت مصرف برای مصرف‌کنندگان برای اصل و ریشه‌های شهروندی هم مشکلاتی را پدید آورده است. شهروندی از زمان ارسطو تا به حال نوعی فعالیت در سه جنبه سیاسی، اجتماعی و حقوقی بوده است. این تأثیر علاوه بر فضای مجازی نیاز به حضور و از آن خودسازی فضای شهری هم دارد. نمی توان در خانه نشست و در عین حال مطالبات را پیگیری کرد. به همین دلیل بخشی از الزامات شهروندی زیر سایه مسأله خدمات مجازی و ارتباطات آن تقلیل پیدا می‌کند. بخش مهم دیگر ناآزمودگی اخلاق جمعی و رفتار اجتماعی از سوی شهروندان رو به افزایش الکترونیک است. آدم‌هایی ناتوان که از الفبای رعایت دیگری و ارتباطات جمعی عاجز می‌مانند و بنابراین در درازمدت طبیعی خواهد بود که شهروندی الکترونیک باعث تخریب اصول و اهداف اولیه شهروندی حقیقی شود.

شهروندی امری تعاملی و مبتنی بر ارتباط است. شهروندی محصول قراردادهای ارتباطی در جامعه است. جامعه‌پذیری در روابط بین اجتماعی شکل می‌گیرد، آدم‌ها به‌هم مربوط می‌شوند و اخلاق در این نوع ارتباط شکل می‌گیرد. از این جهت با افول امری به نام ارتباط رودررو اشکال شهروندی تغییر ماهیت می‌دهد و عواطف در تعلیق بودن با دیگری و نبودن با او مغشوش و معوج می‌گردد.