پلیس‌هایی که همیشه آماده‌باش هستند

چه کسی مسئول برخورد با گروگانگیری است؟

ابتدا بهتر است تفکیکی میان دو جرم گروگانگیری و آدم‌ربایی به عمل آید. هرگاه سخن از گروگانگیری به میان می‌آوریم با شخص یا گروهی مواجه هستیم که در یک محل و مکان معین اقدام به گروگان ‌گرفتن افرادی کرده تا در ازای آزادی آنها مطالبات خود را برآورده کند. انگیزه این افراد می‌تواند تسویه حساب مالی یا انتقام و در برخی موارد اقدامی تروریستی باشد. در مقابل، هنگامی که از آدم‌ربایی صحبت به میان می‌آید وارد گستره‌ای از سناریوها می‌شویم که وجه اشتراک آنها مخفی بودن محل ربوده‌شدگان است. به عبارت دیگر پروسه لازم برای حل موضوع یک آدم‌ربایی مربوط به اداره آگاهی و پروسه لازم برای حل موضوع یک گروگانگیری مربوط به واحد رهایی گروگان(نوپو) است که هر کدام از این نیروها آموزش‌های خاص خود را دیده و ورزیدگی لازم را در این خصوص به دست آورده‌اند.

نوپو چیست؟

واحد نوپو نیروی انتظامی متشکل از نیروهای زبده و گلچین از نیروهای یگان ویژه پاسداران ناجاست که ضمن فراگیری آموزش‌هایی نظیر دفاع شخصی، سلاح‌کشی، انواع راپل، تیراندازی، چتربازی و... آمادگی لازم برای اجرای ماموریت‌های خاص از قبیل گروگانگیری را فرامی‌گیرند. نوپو یا نیروی ویژه، به صورت شبانه‌روزی آمادگی ورود به موضوعاتی این‌چنینی را داراست.

نکته قابل تامل اینجاست که ورود نیروهای رهایی گروگان به موضوع گروگانگیری به منزله شکست مذاکرات بین فرد مذاکره‌کننده و گروگانگیر است که در نهایت با توسل به عملیاتی مهندسی شده و با برنامه، غائله فیصله می‌یابد. گاهی گروگانگیر خود به تنهایی قربانی ماجرا می‌شود و گاهی به همراه خود گروگان‌ها را هم قربانی خشونت خود می‌کند. اینجاست که هنر مذاکره و اقناع به کمک پلیس می‌آید تا خشونت برآمده از یک مطالبه را به منطق وصول مطالبات گروگانگیر تبدیل کند.

به گفته کارشناسان در ایران افرادی که تحت‌عنوان مذاکره‌کننده و به عنوان نماینده پلیس وارد پروسه مذاکره با گروگانگیر می‌شوند به صورت رسمی آموزش‌های لازم را نمی‌بینند. دانشگاه پلیس یکی از محل‌هایی است که باید محل تربیت چنین نیروهایی باشد؛ حال آن که چنین موضوعی تا امروز به صورت تخصصی در روند آموزش دانشجویان تعریف نشده است.

از سوی دیگر فرد مذاکره‌کننده با توجه به جایگاه مهمی که دارد، باید دارای اختیارات کافی برای چانه‌زنی بر سر مطالبات گروگانگیر باشد. مثلا در هفته گذشته این شخص رئیس پلیس تهران بود که برای چنین کاری وارد محل گروگانگیری شد. البته همین موضوع مورد انتقاد برخی هم قرار گرفت و برخی گفتند چرا چنین فردی در این سطح ریسک بالایی کرده و خود وارد اتاق گروگانگیر شده در حالی که نیروهای آموزش‌دیده و مخصوص در محل حضور داشتند.

آرایش پلیس هنگام گروگانگیری

در این مواقع معمولا با توجه به شرایط و انگیزه‌های فرد گروگانگیر، تیم‌های تخصصی پلیس آرایش گرفته و برای هرگونه اقدامی خود را آماده می‌کنند. یک تیم برای تامین محل، تیم دیگر برای هجوم و یک فرمانده که ریز به ریز دستورات را صادر می‌کند. فردی که مذاکره را شروع می‌کند نقش اول هر ماجرای گروگانگیری است. اصولا این فرد باید بر مهارت‌های روان‌شناسی تسلط کامل داشته باشد تا بتواند فرد مقابل خود را ـ که جان عده‌ای را در اختیار گرفته تا به مطالبات خودش برسد ـ قانع کند. ملاقات خانواده فرد گروگانگیر و تلاش برای خاتمه دادن موضوع از جمله شگردهای پلیس برای فرونشاندن خشونت گروگانگیر و ارائه یک راه‌حل عاقلانه به وی است. (اما هفته گذشته بهرام حتی گوش شنوایی برای شنیدن حرف‌های برادر خود هم نداشت)

وقتی مذاکره شکست خورد

در ماجرای هفته گذشته، بعد از هشت ساعت، مذاکره به شکست می‌انجامد و راهی نمی‌ماند بجز ورود نیروهای نوپو برای فیصله دادن به این غائله. پشت بام ساختمان‌های اطراف توسط تک‌تیراندازها پوشش داده شده است. به گفته یک منبع آگاه این نخستین به اصطلاح گروگانگیری در طول چهار سال اخیر است که در تهران انجام شده است. در برخی خبرها از او به عنوان فردی مسلح یاد شده است ولی رئیس شرکت واحد گفت سلاحی ندیده است. سرانجام هنگامی که سردار ساجدی‌نیا در حال مذاکره با بهرام است نیروهای ویژه رهایی گروگان که با پوشش مستندساز در محل حضور دارد از غفلت گروگانگیر استفاده کرده و با پرتاب گاز اشک‌آور و به همراه سردار ساجدی‌نیا به سمت بهرام حمله‌ور شده و وی را دستگیر می‌کنند.

2 درس از ماجرای شرکت واحد

از نظر انتظامی سه درس در این گروگانگیری برای پلیس وجود دارد؛ نخست این‌ که از لحظه بروز این حادثه هیچ مقام انتظامی یا قضایی برای روشن کردن افکار عمومی، اطلاع‌رسانی نکرد تا آنجا که بازار شایعه در بین خبرنگاران بسیار داغ شد و هر لحظه خبری از این رویداد مخابره می‌شد. وظیفه حرفه‌ای دستگاه‌هایی که مسئول پیگیری موضوعاتی این‌چنینی هستند ایجاب می‌کند به صورت رسمی اقدام به مصاحبه و شرح واقعه‌ای کنند که مردم نسبت به آن حساس بوده و پیگیر لحظه‌ای جریان هستند.

نکته دوم این‌که جریان گروگانگیری شرکت اتوبوسرانی می‌توانست با تدبیر بموقع یک مدیر، اتفاق نیفتد. اینجاست که نقش اتحادیه‌ها و سندیکاها در بیان با برنامه اعتراضات و حقوق افراد نمایش داده می‌شود و در نهایت از اقدامات خشونت‌آمیز این‌چنینی با هدف احقاق حق افراد به شکل غیراصولی جلوگیری می‌شود.