ورزشی‌که ماندگار شد

معمولا منشا ورزش باستانی ایران را در آغاز دوره اسلامی می‌جویند، ولی این خطایی بزرگ است که سنت ورزش باستانی را به زمانی تاریخی چنین نزدیک نسبت دهیم. ریشه و بنیان هیچ امر سنتی را نباید در دوران تاریخی تمدن ملل جستجو کرد؛ زیرا معمولا آنچه به عنوان سنت به مردمان اعصار جدیدتر رسیده است، همه به روزگاری مربوط می‌شود که هنوز خط و کتابتی در میان نبوده است؛ یعنی اعصار پیش از تاریخ! در مورد ورزش باستانی ایرانی نیز باید به چنین دوره‌ای رجوع کرد و برای شناختن ریشه‌های این سنت، به شناخت اعتقادات و آیین‌های کهن ایرانی پرداخت. مطالعه اساطیر ایرانی که در نوشته‌های اوستایی، پهلوی، فارسی و جز آنها بازمانده است، ما را متقاعد می‌سازد‌ سنت پهلوانی امری کهن است و با فرهنگ دوره پیش از تاریخ مردم ما مربوط است.

ورزش باستانی که به ورزش پهلوانی و ورزش زورخانه‌ای نیز شناخته می‌شود، مجموعه‌ای از حرکات ورزشی بااسباب یا بی‌اسباب است که آداب و رسوم خاصی داشته و در محلی به نام زورخانه توسط پهلوانان از گذشته‌ای دور در ایران انجام می‌شده است. آیین پهلوانی و ورزش زورخانه‌ای‌ بیست و پنجم آبان ‌89 در فهرست میراث معنوی جهان در یونسکو به ثبت رسیده است. در دانشنامه بروک هاوس آلمان، ورزش باستانی ایران به‌عنوان قدیمی‌ترین ورزش بدنسازی جهان معرفی شده است. در ایران هفدهم شوال به عنوان «روز فرهنگ پهلوانی و ورزش زورخانه‌ای» در تقویم کشور ثبت شده است. هفده شوال روزی است که حضرت علی با عمروبن عبدود، پهلوان معروف عرب مبارزه کرد و او را شکست داد.

گسترش ورزش باستانی

ورزش باستانی علاوه بر فواید ورزشی، دارای آداب و رسوم خاصی است که گسترش آن در بهبود شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه تاثیرگذار خواهد بود. در آداب زورخانه آمده است که پهلوان باید طاهر، سحرخیز و پاک‌نظر باشد و علاوه بر ادای فرایض و سنن، دارای حسن خلق بوده و در هنگام غلبه بر دشمن (حریف) او را در انظار خفیف نسازد و هرگز از مروت دور نشود.

مسکینان و عاجزان را تا سرحد توانایی اعانت کند و از اخلاق رذیله بپرهیزد. در آیین پهلوانی، ورزش باید بعد از ادای فریضه صبح شروع شود.

مقام اجتماعی و ثروت ارزش خاصی در زورخانه ایجاد نمی‌کند و پهلوانان نیز باید یکدیگر را برادر یا هم‌مسلک بخوانند. در زورخانه همواره و در هر کاری حق تقدم با اشخاص باسابقه و پیشکسوت است.

مهشید ملک