قدرت خودترمیمی کرم‌ها از کجاست؟

یکی از موضوعاتی که همیشه ذهن بسیاری از دانشمندان در حوزه جانورشناسی را به خود مشغول کرده، توانایی بازیابی عضو از دست رفته در برخی انواع گونه‌های جانوران است. خوشبختانه سه پژوهش مختلفی که بتازگی منتشر شده به یافته‌های جالبی در این خصوص دست یافته است. برخی از گونه‌های نوعی کرم با نام «کرم پهن» (flatworm) می‌تواند پس از قطعه‌قطعه شدن، عضو از دست رفته خود را بازیابد. جالب اینجاست که برخی از این گونه‌ها می‌توانند در صورت قطع شدن سر، به یک سر جدید و کامل دست یابند، اما برخی دیگر از گونه‌ها فاقد این توانایی هستند. این پژوهشگران موفق شدند با فعال‌کردن یک ژن، توانایی بازیابی سر را در گونه‌هایی که فاقد این توانایی بودند، ایجاد کنند.

کد خبر: ۵۹۱۳۳۱

پژوهش‌های پیشین در این خصوص نشان داده بود در صورت جداشدن سر در گونه‌های دارای توانایی بازیابی سر، سیگنالی به سلول‌های بنیادین بدن کرم ارسال می‌شود و به این ترتیب یک سر جدید برای جانور ایجاد می‌شود. سلول‌های بنیادین توانایی تبدیل شدن به هر نوع سلول و در نهایت هر اندامی در بدن را دارند. پژوهش‌های اخیر نشان داد این ژن عامل بازیابی سر در گونه‌هایی که توان بازیابی سر را ندارند فعال نیست. دانشمندان توانستند با دستکاری این ژن، توانایی بازیابی سر را در این موجودات ایجاد کنند.

البته توانایی بازیابی اندام از دست رفته به شکل ضعیف‌تری در برخی گونه‌های دیگر نیز وجود دارد. برای نمونه برخی ماهی‌ها و نیز گونه‌هایی از سمندر می‌توانند اندامی را که از دست داده‌اند بازیابند. با این که مطالعه اخیر تنها به گونه‌هایی از کرم‌های پهن محدود بود، اما می‌تواند دریچه‌ای نو به روی سازوکار تکاملی جانداران بگشاید. همچنین شاید بتوان امیدوار بود در آینده انسان نیز به قابلیت شگفت‌انگیز بازیابی اندام از دست رفته دست یابد. قابلیت خود ترمیمی در صورت عملی‌شدن یکی از بزرگ‌ترین آرزوهای بشر خواهد بود که تحقق پیدا می‌کند. در حال حاضر تلاش برای استفاده از سلول‌های بنیادی به منظور درمان آرتروز و ترمیم ماهیچه‌های آسیب‌دیده قلب تقریبا تجاری شده و در خیلی از مراکز درمانی پیشرفته به بیماران ثروتمند توصیه می‌شود.