حق آب و گل چه می‌گوید

این حق مسلم عرفی که برای اولین بار سال 1317 با وضع ماده 31 آیین‌نامه قانون ثبت اسناد و املاک به صورت قانونی مورد شناسایی قرار گرفت‌سال‌های 39، 43، 58 و63 نیز مورد تاکید دوباره واقع شده است.

آن گونه که از حق زارعانه برمی‌آید در این حق، امکان انتقال آن هم به صورت ارادی و اختیاری و هم به صورت توقیف و دیگر امتیازات قانونی مربوط به حق مالی وجود دارد، به طوری که صاحب چنین حقی مجاز است هر گونه تصرف قانونی را در زمین زراعی مورد نظر انجام دهد.

به عنوان مثال او می‌تواند براساس تبصره ماده 9 لایحه قانونی، در صورت نپرداختن مبلغ حق زارعانه حداکثر تا سه ماه درخواست توقیف عملیات اجرایی مربوط به متعلق حق زارعانه یعنی زمین یا زمین‌های زراعی را تا زمان پرداخت ارزش کارشناسی شده (ثمن) حق مزبور، از دادگاه محل وقوع ملک مزروعی بخواهد.

پس حق زارعانه به عنوان یکی از حقوق مسلم زارعان مستأجر یا عامل (حسب مورد در عقود اجاره و مزارعه) چه از نظر عرفی و چه از نظر قانونی مورد شناسایی قرار می‌گیرد و قابل مطالبه، انتقال و توقیف است و دادگاه‌ها نیز ملزم به احقاق این حق هستند.

البته احقاق این حق از سوی محاکم قضایی مانند بقیه حقوق مدنی اشخاص براساس ماده 2 قانون آیین‌ دادرسی مدنی انجام می‌شود، زیرا حق زارعانه یک حق مالی است و جنبه کیفری ندارد و به صورت حقوقی دنبال می‌شود.

برای استیفای امور حقوقی نیز باید اقدام حقوقی انجام داد که اولین اقدام حقوقی، تنظیم دادخواست حقوقی روی اوراق چاپی مخصوص و ارائه آن به دادگاه‌های صالحه است.

پس خواهان باید با تنظیم دادخواست و با پیوست ‌مدارک ازجمله اجاره‌نامه رسمی یاعادی در صورت وجود اجاره نامه مکتوب، استعلام و استشهاد محلی دال بر سابقه زراعی و تصرف چند‌ ساله، استعلام از اداره کشاورزی برای احراز نسق زراعی، ارائه سند رسمی مؤجر یا درخواست استعلام آن از اداره ثبت اسناد و املاک محل، درخواست صدور قرار تحقیقات محلی و ارجاع امر به کارشناسی و بیان مواد قانونی و نظرات فقهی و حقوقی مربوط به خواسته خواهان با ارائه آن به دادگاه صالحه (دادگاه محل وقوع ملک)، احقاق حق آب و گل را مطالبه کند.