غرب و تجدید حیات اسلام

با توجه به این که امروزه مباحث روش‌شناختی در پیوند با مباحث ذهن و زبان و معرفت‌شناسی، خود به یک موضوع علمی تبدیل شده‌اند و پژوهشگران هر حوزه تخصصی، ناگزیر از پرداختن به روش هستند، دغدغه و هدف اصلی نویسنده در پژوهش این بوده است که در جهت تبیین، طراحی و تدوین روش مناسب در موضوع غرب و تجدید حیات اسلام گامی اساسی بردارد.

این کار چون ما در مورد مطالعات سیاسی اسلامی فاقد مکاتب و نظریه‌های روشی هستیم، دشواری‌هایی داشته و نویسنده تلاش کرده است باتوجه به ناگزیری پرداختن به مباحث روش‌شناختی جهت مطالعات سیاسی اسلام، زمینه را برای سر و سامان یافتن این مطالعات به نحوی دقیق، عینی و کاربردی فراهم کند.

در این پژوهش به این نکته اساسی اشاره شده است که تحول در فهم از دین اسلام و چرخش از بعد فردی اسلام به ابعاد فردی ـ اجتماعی به تحول در گفتمان اسلام در قالب گفتمان تجدید حیات اسلام منجر شده است که البته با توجه به فضای جهانی شدن، ارتباطات این تجدید حیات اسلامی در کنار مولفه عام بیداری سیاسی جهانی مطرح می‌شود.

نویسنده با اشاره به خصلت تغییرپذیری به عنوان یکی از ویژگی‌های اساسی گفتمان‌ها از منظر تحلیل گفتمانی، با تاکید بر عقل و اجتهاد به عنوان مبنای معرفتی وجوه سازگاری تحلیل‌های گفتمانی با مطالعات اسلامی که امکان تغییر و دگرگونی در تفکر سیاسی را نهادینه می‌سازند، از زمینه‌ها و ظرفیت‌های تغییر و دگرگونی در نگرش اسلامی و زمینه‌های عقل‌گرایی در تفکر غالب اسلامی سخن گفته که امکان جذب مفاهیم و عناصر جدید را در آن فراهم می‌کند.

حجیت تفکر عقلانی و امکان بازنگری در فهم و تفسیر آموزه‌های دینی براساس مبانی خاص، عناصر ثابت و متغیر در شریعت، باز بودن اجتهاد و نقش زمان و مکان در آن و همچنین امکان جذب مفاهیم جدید توسط آن، احکام ضرورت‌ها و رعایت مصالح عامه و منطقه‌الفراغ و امکان جذب ایده‌های جدید از جمله موارد و زمینه‌هایی است که نویسنده کتاب مورد توجه قرار داده است.

مطالب این کتاب پس از مقدمه در سه فصل با موضوعات امواج گفتمان‌های بیداری در جهان اسلام در فصل اول، تحلیل سیاست‌ها و مصادیق نظری غرب در مواجهه با بیداری اسلامی با گفتارهایی درباب غرب‌شناسی، سیاست‌ها و تقابلات نظری غرب با بیداری اسلامی در فصل دوم و تحلیل استراتژی‌ها و تقابل رسانه‌ای غرب در قالب دو گفتار و در پایان با یک نتیجه‌گیری سامان یافته است.

کتاب غرب و تجدید حیات اسلام، نوشته عباسعلی رهبر، با شمارگان 1000 نسخه، در 220 صفحه و با قیمت 90 هزار ریال توسط انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی منتشر شده است.

تاریخ فرهنگی چیست؟

کتاب «تاریخ فرهنگی چیست؟» اثر پیتر برک با ترجمه نعمت‌الله فاضلی و مرتضی قلیج به همت پژوهشکده تاریخ اسلام در شش فصل منتشر شد.

سنت کبیر، مسائل تاریخ فرهنگی، موعد انسان‌شناسی تاریخی، از بازنمایی به برساخت و فراسوی چرخش فرهنگی از فصول این کتاب به شمار می‌آیند.

رنسانس در ایتالیا در سال 1860 و همچنین انتشار کتاب پاییز قرون وسطی جان هویزنگا، مورخ آلمانی شروع می‌شود. این دو کتاب این ایده را به طور تلویحی مطرح ساختند که مورخ، نقاش چهره زمانه است. این تعبیر در عنوان فرعی کتاب جی.ام یانگ با عنوان «انگلستان عصر ویکتوریا» (1936) آمده که سومین کتاب مهم کلاسیک تاریخ فرهنگی است.

در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم: تاریخ فرهنگی، تجربه یا اکتشاف جدیدی نیست. در آلمان بیش از دو قرن پیش رویه‌ای با عنوان (kulturgeschichte) وجود داشت. قبل از مقطع مذکور نیز تاریخ‌های جسته و گریخته‌ای در مورد فلسفه، نقاشی، ادبیات، شیمی، زبان و نظایر آن نگاشته می‌شد. از دهه 1780 به بعد، ما شاهد ظهور تاریخ‌های فرهنگ انسانی یا فرهنگ مناطق و ملل خاص هستیم.

در قسمت دیگر این کتاب آمده است: بوکهارت در کتابش درباره یونان از اعتبار نسبی یافته‌های مورخان فرهنگی دفاع می‌کند. او مدعی است تاریخ سیاسی یونان باستان مملو از عدم قطعیت‌هاست، زیرا یونانیان بزرگنمایی می‌کرده یا حتی دروغ می‌گفتند. در مقابل، تاریخ فرهنگی دارای درجه‌ای از قطعیت است، چرا که مواد مربوط به این رشته در روشی غیرعامدانه، بیطرفانه یا حتی اجبار از طریق منابع و یادواره‌ها انتخاب و بررسی می​شود.

کتاب تاریخ فرهنگی چیست؟، اثر پیتر برک با ترجمه نعمت‌الله فاضلی و مرتضی قلیج به همت پژوهشکده تاریخ اسلام در شش فصل، 191 صفحه با شمارگان 1500 و قیمت 4500 تومان به همت پژوهشکده تاریخ اسلام منتشر شده است.