استقلال مطبوعات در گروی استقلال اقتصادی

برخی هم که به دکه‌ها می‌رسند کم‌کم گاهنامه می‌شوند و در آخر نیز از یاد می‌روند، اما مدیران مسئول مطبوعاتی که چراغ روزنامه‌شان را روشن نگه داشته‌اند حرف‌های زیادی از مشکلات پیش‌رویشان دارند؛ گرانی کاغذ، تیراژ پایین، گرایش پایین مردم به خواندن و تقسیم ناعادلانه آگهی، اما اینها همه مشکلات آنها نیست.

مدیرمسئول روزنامه تهران امروز، از نگاه برخی مدیران مطبوعاتی به فضای مجازی، به عنوان یک مشکل نام می‌برد.

مجید رفیعی با تائید وجود مشکلاتی همچون گرانی کاغذ و کمبود تیراژ ، توضیح این مشکلات را به همکاران دیگرش واگذار می‌کند و می‌گوید: «عموما مدیران مطبوعات چاپی به اینترنت به عنوان یک تهدید نگاه می‌کنند. خوب است که این نگاه اصلاح شود. گاهنامه‌ها و حتی هفته‌نامه‌ها وقت کافی دارند که کارهای گرافیکی‌شان را حتی بهتر از نسخه چاپی دربیاورند، اما باید تاکید کنم که زمانی می‌رسد که اگر دوستان روزنامه‌ای دیر بجنبند از غافله عقب خواهند ماند. اگر نگاهی به مطبوعات خارجی بیندازید، می‌بینید نسخه اینترنتی‌شان به اندازه نسخه چاپی‌ مورد توجه است. امکاناتی که در سایت می‌گذارند به نوعی است که مخاطب را از نسخه چاپی سیر نمی‌کند، اما از نسخه اینترنتی هم بی‌نیاز نیستند. در واقع مخاطب باید هر دو را ببیند، اما اگر نگاه مدیران روزنامه‌های ما به سایت نگاه رفع تکلیف باشد حتما روزنامه‌های کاغذی از دور رقابت خارج می‌شوند. باز تاکید می‌کنم که بحث‌هایی مثل کاغذ یا مثلا جابه‌جایی خط قرمزها هم هست، اما من فکر می‌کنم که این موضوع تهدیدی برای آینده است و اگر این نگاه اصلاح نشود در عالم مطبوعات ریزش خواهیم داشت.»

با این حال بحث سهمیه‌ها و گرانی کاغذ هم جدی است. الیاس حضرتی مدیرمسئول روزنامه اعتماد می‌گوید: اگرچه با تلاش‌های معاونت مطبوعاتی وزارت ارشاد و معاون رئیس‌جمهور دستور حذف حقوق و عوارض گمرکی صادر شد و کاری که درباره سهمیه‌ها انجام شد قابل تقدیر است، اما سهمیه‌ها کم بود. ضمن این که این کار باید استمرار داشته باشد و یک مرحله مشکلی را رفع نمی‌کند و باید مثلا هر ماه این اقدامات تکرار شود. ضمن این که کاغذی که می‌دهند باید به درد روزنامه بخورد. کاغذی که می‌دهند نه از حیث اندازه و نه وزن با کاغذ روزنامه تناسب ندارد؛ البته همین اقدامی هم که انجام شده جای تقدیر و تشکر دارد.»

اما این مشکلات مختص روزنامه‌های سراسری یا روزنامه‌های پایتخت نیست. دبیر تحریریه روزنامه اصفهان زیبا نیز علاوه بر تائید مشکلاتی همچون نبود درآمدهای پایدار و معضل نبود نیروهای انسانی کارآمد را نیز مطرح می‌کند. مهدی سینایی می‌گوید: «دانشگاه‌ها هم نتوانسته‌اند در این زمینه کمکی به ما بکنند. هزینه تحمیلی به روزنامه‌ها بخصوص کاغذ در شهرستان‌ها هم مشکل جدی به حساب می‌آید.»

سینایی همچنین مشکل دیگر شهرستانی‌ها را تقسیم ناعادلانه آگهی‌ها می‌داند: «هزینه‌های ما با مطبوعات تهران یکی است، اما شرایط دریافت آگهی بویژه آگهی‌های دولتی اصلا قابل مقایسه نیست.»

مطمئنا برگزاری هر ساله نمایشگاه مطبوعات از مهم‌ترین اتفاقات است و یکی از دلایل این موضوع امکان ارتباط مستقیم رسانه‌ها با مخاطبان است، اما قطعا بخت دیگر مطبوعات در این نمایشگاه امکان ارتباط مستقیم با مسئولان و طرح مشکلاتشان نیز است و آنچه به نظر می‌رسد اکنون مدیران مسئول بیش از همیشه باید به گوش مسئولان برسانند این است که مطبوعات، وقتى از نظر اقتصادى با خطر قطع انتشار مواجه باشند، به نبود استقلال آنها منتهى مى‌شود و این بویژه از نظر آزادى قلم و انتشار اطلاعات، عاملی تعیین‌کننده خواهد بود.

راستى چنین پیشامدى، چه اندازه به نفع مطبوعات ماست؟ اگر حتی آگهى‌هاى بازرگانى هم به ابزاری سیاسی تبدیل شود و همین آب باریکه را نیز به روى مطبوعات ببندیم، چه اندازه به مطبوعات خدمت کرده‌ایم؟ باید تاکید کرد که خدمت اصلى به مطبوعات تنها در گرو رساندن آنها به استقلال مالى است.

استقلالى که مطبوعات را ـ در چارچوب‌هاى پذیرفته شده قانونى ـ فعال و پویا مى‌کند و آنگاه شاهد اطلاع‌رسانى مناسب‌تر و آزادانه‌ترى خواهیم بود.

مسعود بربر - جام‌جم