نکات تفسیری جزء 30 / سوره: بروج، آیات مبارکه:10ـ1

«بروج» جمع «برج» به معناى امر ظاهر و آشکار است، چنانکه «تبرج» به معناى آشکار ساختن زینت است. اگر به عمارت‏هاى بلند و مرتفع، برج گفته مى‏شود، از آن جهت است که در میان دیگر ساختمان‏ها آشکارتر است. مراد از «بروج» در این آیات، ستارگان آسمان است که همچون برجى بلند، از دور آشکار و درخشان است.براى آیه «شاهِدٍ وَ مَشْهُودٍ» حدود 30 مصداق گفته شده است، از جمله این‌که شاهد، خداوند و مشهود، ماسوى اللّه است؛ یعنى سوگند به خالق و به کلّ هستى. امام حسن علیه‌السلام مى‏فرمایند: مراد از شاهد، پیامبر است به دلیل آیه إِنَّا أَرْسَلْناکَ شاهِداً... (احزاب‌/‌ 45) و مراد از مشهود، قیامت است، به دلیل آیه «ذلِکَ یَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ یَوْمٌ مَشْهُودٌ»( هود‌/‌ 103)

ارتکاب گناه یک مسأله است، ولى سنگدلى و نظاره‏گرى و رضایت بر آن، مسأله دیگر. ستمگرانى که شاهد بر شکنجه مؤمنانند، بدانند که خدا شاهد بر آنان و کار آنهاست. تفکّر ظلم ستیزى و ظالم‏کوبى ارزش است، گرچه ظالم وجود نداشته باشد. اصحاب اخدود امروز حضور ندارند، چنانکه ابولهب امروز نیست، اما روحیه تنفّر از آنان باید همچنان زنده باشد.

پایدارى بر ایمان، تاوان دارد. «وَ ما نَقَمُوا مِنْهُمْ إِلَّا أَنْ یُؤْمِنُوا». جمله «یُؤْمِنُوا» به جاى «آمنوا» رمز آن است که کفّار از پایدارى مؤمنان ناراحت بودند و اگر دست بر مى‏داشتند، شکنجه‏اى در کار نبود. نزد کفّار، ایمان بزرگ‏ترین جرم است و جز با دست برداشتن از ایمان به چیز دیگرى راضى نمى‏شوند.

«فتنه» در اصل به معناى قرار دادن طلا در آتش، براى به دست آوردن میزان خلوص آن است و در اصطلاح، به معناى عذاب و شکنجه یا آزمایش‏هاى سخت نیز به کار مى‏رود. امّا در آیه مورد بحث به معناى عذاب و آزار است(تفسیر نمونه). چنان‌که در آیه‏اى دیگر مى‏فرماید: «یَوْمَ هُمْ عَلَى النَّارِ یُفْتَنُونَ ذُوقُوا فِتْنَتَکُمْ هذَا الَّذِی کُنْتُمْ بِهِ تَسْتَعْجِلُونَ» (ذاریات‌/‌ 13 و 14)

در حوادث تلخ و سخت تاریخ، همواره زنان و مردان مؤمن در کنار یکدیگر بوده‏اند و نقش زنان در حرکت‏هاى اصلاحى و انقلابى فراموش نشدنى است. لذا ستمگران جنایتکار نیز، آنان را همچون مردان مورد آزار و شکنجه قرار مى‏دادند. راه توبه همواره باز است و براى هیچ کس بن‏بست وجود ندارد و لذا یأس از رحمت خدا ممنوع است. آرى، خداوند حتّى شکنجه‏گرانى که مؤمنان را مى‏سوزاندند، دعوت به توبه کرده است.