گفتگو با دکتر مهدی گلستانی ، مدیر اجرایی بانک اعضای پیوندی ایران

مشکلات موجود در زمینه اهدای اعضا به برخوردهای سلیقه ای مدیران بهداشتی درمانی کشور با مساله پیوند اعضا بازمی گردد جامعه هنوز با فرهنگ اهدای اعضا بیگانه است

کد خبر: ۴۷۲۰

دکتر گلستانی در ابتدا تاریخچه ای از بانک اعضای پیوندی ایران ارائه کنید بانک نسوج و فرآورده های بافتی به طور عملی در سال 1373 با پروژه تهیه دریچه های هموگرافت انسانی و جایگزینی آن به جای دریچه های مکانیکی فلزی آغاز به کار کرد و در این زمینه با تهیه و فرآوری هموگرافت قلب )آئورت ، میترال ، پولمونر( و اهدای آن به بیماران دچار اختلال های دریچه های قلب ، به طور عملی از یک سو مزیت های بافت انسانی و برتری هایی که نسوج بافت هموگرافت داشتند، اثبات شد و از سوی دیگر از واردات دریچه های مصنوعی قلب جلوگیری و در نتیجه صرفه جویی ارزی را سبب شد.بعدها با گسترش تجهیزات و امکانات و تاسیس آزمایشگاه ها و اتاقهای استریل ، این مرکز در زمینه تهیه و فرآوری استخوان ، مفاصل ، تاندون و پرده آمینویک به فعالیت ادامه داد و تاکنون با اهدای قسمتهایی از استخوان و جایگزینی مفاصل و ارائه سایر نسوج و بافتها، عملا موفق شده است از معلولیت و بیماری گروه زیادی از دردمندان جلوگیری کند و آنها را به زندگی طبیعی بازگرداند. بعلاوه طی 3 سال اخیر با تصویب برداشت ارگان های حیاتی از بیماران مرگ مغزی از طرف مجلس شورای اسلامی ، عملیات برداشت ارگان هایی مانند قلب ، کلیه ، کبد، ریه و اهدای این ارگانها به بیماران نیازمند پیوند انجام میشود.این بانک ، اطلاعات موردنیاز خود را در زمینه مرگهای مغزی یا سایر موارد مناسب پیوند و نیز متقاضیان عمل پیوند چگونه کسب میکند؛- به طور کلی دو سیستم به موازات هم و با همکاری و هماهنگی کاملا دقیق با هم مشغول کار هستند و مانند هر کاری که به بعد علمی نیاز دارد، در درجه اول اطلاعات موردنظر را جمع آوری می کنند. یکی سیستم هماهنگ کننده و دهندگان نسج یا ارگان پیوندی است و دیگری سیستم گیرندگان ارگان و نیازمندان پیوند.درخصوص گیرندگان ، روش کار به این صورت است که با هماهنگی با مراکز درمانی و پزشکان مربوطه ، بیماران نیازمند به مرکز معرفی می شوند و در لیست انتظار قرار می گیرند. این لیست انتظار با موارد اهداکننده از نظر گروه خوبی و کراس مچ تطبیق داده می شود و بیمار گیرنده از نظر آزمایش ها و معاینه های طبی کامل ، از جمله قلبی و کلیوی و ریوی و حتی دندانپزشکی و روانپزشکی - که تمام اینها باید نزدیک به زمان عمل پیوند صورت گیرد- تحت بررسی قرار میگیرد و آماده عمل پیوند میشود.از سوی دیگر سخت ترین قسمت قضیه ، هماهنگ کردن دهندگان ارگان و نسج است ؛ چرا که این افراد موارد مغزی یا قلبی را تشکیل می دهند و هیچ گونه مراجعه حضوری صورت نمی گیرد. بر این اساس ، باید سیستم های هماهنگی با بیمارستان ها و مراکز درمان و دخیل کردن این مراکز در امر پیوند صورت گیرد که به دنبال آن ، مراکز مختلف با اطلاع رسانی دقیق ، مرتب و شبانه روزی )هر24 ساعت یک بار( موارد مرگ مغزی و مرگ قلبی شان را اعلام می کنند و به این ترتیب ، مناسب بودن مورد گزارش شده از نظر اهداکنندگی ارگان یا نسج تحت بررسی قرار میگیرد و تایید یا رد میشود.البته این سیستم در حال حاضر تنها در تهران راه اندازی شده است ؛ لیکن در آینده سراسری خواهد شد.به طور کلی نسوج قابل پیوند به چه مواردی تقسیم می شوند؛- نسوج قابل پیوند به موارد ذیل تقسیم می شوند:1 - درچه های قلبی آئورت - پولمونر2 - پرده آمنیون : بافت هایی که برای جراحی چشم استفاده می شود شامل قرنیه و اسکلر که در ناهنجاری های مادرزادی ، عفونت ها، تروما به چشم و سوختگی ها مورد پیوند قرار می گیرد .3 - نسوج اسکلتی شامل استخوان ، توی استخوان اسفنجی تاندون ، مینیسک تهیه ، فرآوری و آماده سازی نهایی نسوج پیوندی چگونه صورت می گیرد؛اولین قدم برای تهیه نسوج ، فراهم سازی شرایط مورد نیاز به منظور آماده سازی نسوج است ، که نسج را در مراحل جداسازی از دهنده ، عملیات شکل دهی اولیه ، بسته بندی و نگهداری در برابر انواع آلودگی های میکربی و قارچی و همچنین ذرات موجود در هوا محافظت می کند. در واقع آماده سازی نسوج شامل مراحل برداشت ، راسیکشن ، استریل سازی ، فریزینگ )انجماد( و سایر مراحل است.انجام آزمایش های میکروبیولوژی و سرولوژی نیز برای پیوند نسج ضروری است . پس از آن برای نگهداری نسوج آماده شده ، مناسب ترین روش - که سردکردن نسج است - اتخاذ می شود که در هر نوع مطابق روش خاص و یا شیب منحنی انجماد خاص با دستگاه انجماد کنترل شده ، عمل انجماد صورت میگیرد.هر نوع نسج بسته به نوع و اندازه و شکل هر بافت با استفاده از روشهای مختلف ، نظیر آنتی بیوتیک ، پرتوها و مواد شیمیایی استریل می شود. پس از آماده سازی نهایی به منظور رد یا قبول نسج آماده شده ، آزمایش های کنترل کیفیت صورت میگیرد.در این قسمت ، آزمایش های بیوشیمی ، کشت سلولی ، بیومکانیک و همچنین آزمایشگاه نگهداری حیوانات برای کنترل و بررسی خواص بیولوژیک مورد نیاز است.ریشه موانع و مشکلات موجود در زمینه اهدای اعضا را باید در ناآگاهی و نداشتن اطلاعات دقیق جامعه از پیوند اعضا جستجو کرد؛ شما چگونه این مساله را تحلیل می کنید؛علت اصلی این مساله را شاید بتوان در نبود قانون مدون تا سال 1379 و نیز نواقص و کاستی های قانون اخیر و نیز برخوردهای سلیقه ای مدیران بهداشتی ، درمانی کشور با مساله پیوند اعضا دانست ؛ به طوری که بسیاری در کشورها داعیه قیمومیت پیوند اعضا را دارند؛ ولی در برداشت گام عملی ، ضعیف و ناچیز عمل می کنندبعلاوه ، در بعد تبلیغات ، برای اهدای اعضا تقریبا هیچ حرکت عمده ای صورت نگرفته است که این نیز دلیل دیگری بر ناآگاهی جامعه از چگونگی عضویت دریافت کارت اهدای اعضا، زمان و چگونگی و سیر اهدای اعضاست.البته امیدواریم با تمرکز سیاستگذاری زیر نظر وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی و توسط مرکز مدیریت پیوند و تخصیص بودجه های لازم مشکلات برطرف شود.اطلاع رسانی و فرهنگ سازی صحیح ، به گونه ای که پیوند اعضا را از سوءاستفاده تجاری افراد سودجو به دور نگه دارد، چگونه باید صورت بگیرد؛فرهنگ اهدای اعضا و پیوند از مرگ مغزی ، تا زمان تصویب قانون آن ، برای جامعه ما تقریبا به طور کامل غریب و نامانوس بود و از آنجایی که این موضوع بیشتر با اعتقادات مذهبی مردم سر و کار دارد، بنابراین اطلاع رسانی و فرهنگ سازی باید کاملا آگاهانه و بصورت درازمدت صورت بگیرد؛ چراکه فرهنگ سازی انفجاری و انقلابی ، همیشه با ویرانی همراه بوده و پس از مدتی کاملا فراموش می شود و وجهه خود را از دست می دهد.فرهنگ سازی مستلزم آن است که از برخورد جامعه و مردم ، بویژه در زمینه عقاید دینی و مذهبی آگاهی کامل داشته باشیم از آنجایی که موضوع پیوند اعضا برای نخستین بار در کشور ما مطرح و به تصویب رسیده ، بنابراین تبلیغات درباره آن ، احتیاط بسیاری را طلب می کند. پس نه تنها باید با تبلیغات هماهنگ بر روی هر دو گروه اهداکننده و گیرنده عضو برای اعتمادبخشی و آگاه ساختن مردم قدم برداشت ؛ بلکه از دخالت افراد سودجو و واسطه گر میان اهداکننده ها و گیرنده ها، که ایجاد جوی مالی و غیرفرهنگی را سبب می شود جلوگیری به عمل آورد.