صداهای مناسب؛ لهجه‌های از دست رفته

رونین را اولین‌بار اکبر منانی برای برنامه سینما یک دوبله کرد که به گفته وی به دلیل بدگویی‌های عده‌ای از دوبلورها از انتخاب خسرو شایگان برای رابرت دنیرو این نسخه هیچ‌گاه پخش نشد. فیلم، دومین بار با سرپرستی ناصر تهماسب برای همان برنامه دوبله شدو سومین بار نیز بهمن هاشمی آن را برای شبکه نمایش خانگی دوبله کرد.

رونین جزو معدود فیلم‌هایی است که می‌توان با حداقل حذفیات و تغییرات در تلویزیون نمایش داد. فیلم، داستان تلاش‌های چند متخصص است که زنی به نام دیردره (Deirdre)‌ آنها را استخدام کرد، تا یک کیف را برای او به دست بیاورند. ناصر تهماسب برای بسیاری از نقش‌های فیلم از دوبلورهای باسابقه استفاده کرده است. او برای رابرت دنیرو، بهرام زند را انتخاب کرده است. ظاهرا رونین اولین گویندگی زند به جای این بازیگر سرشناس است. با این که این گویندگی تداوم یافت و زند بعدها چند بار به جای دنیرو صحبت کرد. نگارنده، صدا و شیوه گویندگی منوچهر اسماعیلی را برای چهره و نوع بازی این بازیگر بیشتر می‌پسندد. در صدای محکم و استوار اسماعیلی انعطافی وجود دارد که به صدای دنیرو نزدیک است و نیز با چهره وی هماهنگی بیشتری دارد تا صدای بهرام زند که چندان منعطف نیست.

انتخاب زهره شکوفنده برای ناتاشا مک‌الهون (دیردره)‌ از جمله بهترین گزینش‌های تهماسب است. سن صدای شکوفنده از سن دیردره بیشتر است، اما جنس صدایش آنقدر با صورت کشیده و دهان بزرگ دیردره هماهنگ شده که تفاوت سن به چشم نمی‌آید. دیگر انتخاب برجسته مدیر دوبلاژ، ناصر مدقالچی برای ژان رنو (ونسان)‌ است. به جای ژان رنو گویندگانی چون حسین عرفانی، منوچهر اسماعیلی و بهرام زند نیز صحبت کرده‌اند؛ اما به نظر نگارنده، جنس صدای دوبلور باید به صدای بازیگر نزدیک باشد و صدای مدقالچی نسبت به ژان رنو این‌گونه است، در ضمن با چهره و شخصیت ونسان نیز تناسب دارد. از بین شخصیت‌های اصلی، انتخاب پرویز ربیعی برای استلان اسکارس گارد (گریگور)‌ گزینش نسبتا خوبی است، اما مدیر دوبلاژ باید در نظر می‌گرفته که خائن بودن گریگور تا اواسط فیلم معلوم نمی‌شود و صدای ربیعی با توجه به این که وی نقش منفی زیاد گفته، ممکن است هویت گریگور را لو دهد. اگر خود تهماسب این نقش را می‌گفت یا مهرزادیان را انتخاب می‌کرد نیز ممکن بود چنین اتفاقی رخ دهد. انتخاب عباس نباتی برای جاناتان پرایس (Seamus)‌ نکته خاصی ندارد.

مدیر دوبلاژ رونین برای 2 نقش فرعی اسپنس و ژان پی‌یر انتخاب‌های خیلی خوبی انجام داده و صدای ناصر نظامی و محمدعلی دیباج بخوبی با این دو نقش کوتاه و چهره بازیگرانشان هماهنگ شده و دوبله‌های خیلی خوبی پدید آورده است، اما انتخاب امیر قطعه‌ای و جواد پزشکیان برای نقش‌های لری و میکی جلب توجه نمی‌کند. منوچهر زنده‌دل که در همین فیلم 2 نقش بسیار کوتاه و بی‌خاصیت گفته و در حدی بوده که بتواند به جای لری صحبت کند و ربیعی ـ اگر برای گریگور انتخاب نشده بود ـ گزینه‌های بهتری بودند.

شخصیت‌های مختلف رونین به 3 زبان انگلیسی (با لهجه‌های مختلف)‌، فرانسه و روسی صحبت می‌کنند. در دوبله معمولا مرسوم نیست لهجه‌ها را رعایت کنند و بجز در اندک مواردی، تمام زبان‌های یک فیلم یا سریال به فارسی تبدیل می‌شود، در حالی که برای کمتر مخدوش شدن اصالت اثر، دوبلورها باید لهجه‌ها را دست‌کم به میزانی که در تماشاگر دافعه ایجاد نکند، ادا کنند و غیر از زبان رایج فیلم، بقیه باید به شکل آثار مستند دوبله شود. در رونین، دیردره انگلیسی را با لهجه ایرلندی صحبت می‌کند و در فیلم نیز به این نکته اشاره می‌شود. ونسان که فرانسوی است، انگلیسی حرف‌زدنش با بقیه کمی فرق دارد و در جاهایی مثل صحبت با ژان‌پی‌یر فرانسوی حرف می‌زند. گریگور نیز روس است و کمی با لهجه صحبت می‌کند، اما هیچ‌کدام از این موارد در دوبله رعایت نشده و فقط 2شخصیت فرعی با لهجه حرف می‌زنند.

مدیر دوبلاژ رونین در زمینه تنظیم دیالوگ‌ها نسبتا خوب عمل کرده است. داستان فیلم تغییر نکرده و کلمات زیاد عوض نشده‌اند، اما چند مورد کار خوب او را کمی مخدوش کرده است. اوایل فیلم ونسان می‌گوید: «7 سال پربار و 7 سال قحطی» در اصل فیلم، سام در جواب می‌گوید که این در انجیل آمده اما در دوبله گفته می‌شود در تورات ذکر شده است. اوایل فیلم که متخصص‌ها در ماشین هستند، اسپنس درباره این که دیردره برای چه کسی کار می‌کند، می‌گوید: «... انگار این رو باید خودمون بفهمیم.» این جمله در دوبله به این شکل تغییر کرده «... مثل این که ما باید همین قدر بدونیم.» در سکانسی که سام با اسپنس مجادله می‌کند دیردره به او می‌گوید: «وقتی کیف رو تحویل گرفتی پولت رو می‌گیری.» سام می‌پرسد: «دیگران هم همین طور؟» او می‌خواهد مطمئن شود که رو دست نمی‌خورد و دیگران پولشان را زودتر نمی‌گیرند، اما در دوبله این جمله از حالت سوالی درآمده و جمله بعد از آن که دیردره می‌گوید نیز تغییر کرده است. از تغییرات بسیار عجیب دیالوگ‌ها یکی هم به سکانسی مربوط می‌شود که بعد از سکانس نارو زدن گریگور قرار دارد و افراد در هتل هستند. سام از بیرون به داخل می‌آید و ونسان از او می‌پرسد بیرون چه خبر است. در اصل فیلم، سام دو بار می‌گوید: «خیلی گرمه» اما معلوم نیست چرا به جای این جمله، گذاشته شده، «شلوغه». طبق یک دستورالعمل دوبلورها و مدیر دوبلاژها باید به جای واژگان خارجی از معادل‌های فارسی استفاده کنند. به همین دلیل در چند صفحه به جای موبایل گفته می‌شود تلفن همراه (جالب است در این ترکیب هم واژه خارجی تلفن وجود دارد!) اما نکته در اینجاست که به جای پاتیناژ معادل فارسی آن (اسکی روی یخ) به کار نرفته است. یکی از تغییرات بد دیالوگ‌ها نیز به اواخر فیلم مربوط می‌شود. سام از دیردره می‌خواهد منتظر سیموس نشود و برود. او در اصل فیلم و در یکی از دیالوگ‌ها می‌گوید: «من دروغ نمی‌گم.» اما در دوبله به جای این جمله گفته می‌شود: «من بازنشسته نشدم» سام مامور «سیا»ست که برای پیدا کردن سیموس عضو گروه دیردره می‌شود و هویتش تا اواخر فیلم معلوم نمی‌شود و خودش هم هیچ‌گاه نمی‌گوید مامور است، پس چه لزومی داشته در آن صحنه بگوید بازنشسته نشده است. ظاهرا از دیدگاه مترجم و ویراستار و مدیر دوبلاژ جمله «من دروغ نمی‌گم» برای این که دیردره را وادار به رفتن کند، به اندازه کافی موثر نبوده است. درباره تغییرات دیالوگ‌ها چه در رونین و چه در دیگر آثار می‌دانیم بعضی تغییرات لطمه‌ای به داستان فیلم نمی‌زند اما نکته این است که سازندگان فیلم امکان داشته‌اند کلمات و جملات دیگری به کار ببرند و حتما دلیلی داشته جمله‌ای را به صورت سوالی استفاده کرده‌اند یا گفته‌اند «هوا خیلی گرمه». البته در دیالوگ‌ها نکات مثبتی نیز وجود دارد که دقیقا نمی‌دانیم کار مترجم است یا مدیر دوبلاژ؛ مثلا به جای جمله نازیبای «شما باید خسته باشید» و «کجا می‌تونه باشه؟» که ترجمه لفظ به لفظ است گفته شده «شما حتما خسته‌اید» و «کجا ممکنه باشه؟»

حذفیات رونین چندانی به این فیلم جذاب و دیدنی لطمه نزده است. بخصوص که موسیقی زیبای آن تغییر نکرده، اما چند صحنه بی‌دلیل حذف شده، از جمله 2 صحنه کوتاه مربوط به سیگار که در هیچ کدام از آنها سیگار کشیده نمی‌شود و صحنه‌ای که دیردره سوار ماشین می‌شود و می‌بیند سیموس، لری را کشته است نسخه پخش شده رونین حاصل نگاه درست به فیلم‌های خارجی است که امیدواریم تداوم داشته باشد.