از خط فقر علمی عبور کردیم

در این زمینه تنها در بخش ترویج علم شیمی و برگزاری سمینارهای علمی موفق بودیم؛ به طوری که 11 سمینار ملی و یک کنگره بزرگ شیمی در دانشگاه‌های کشور برگزار شد، ولی در بخش‌های دیگر که نیاز به توجه خاص مدیران اجرایی کشور و تشکیل ستاد عالی بود، توفیق چندانی پیدا نکردیم. اما در مجموع، فعالیت‌های انجمن شیمی در این سال نسبت به سال‌های قبل بسیار گسترده‌تر بود.

به نظرم دلیل اصلی این نامگذاری، نقش موثر این علم در زندگی و رفاه بشر است؛ علم شیمی در نقش‌آفرینی برای تکامل جامعه انسانی و در خدمت به آسایش انسان‌ها، بسیار تواناست.

می‌توان گفت هر صنعتی که با ماده و جسم، سر و کار دارد، یقینا علم شیمی در آن نقش دارد. چراکه شیمی یعنی همه چیز و همه چیز یعنی شیمی. حتی تفکر و تعقل ما نتیجه انجام واکنش‌های شیمیایی است. علم پزشکی و سلامت انسان‌ها بدون توجه به پدیده‌های میکروسکوپی یعنی توجه به ماهیت مولکول‌های دیگر، نمی‌تواند سلامت بشر را تضمین کند. امروزه تولید ثروت و فراهم کردن امنیت بشری نیز بدون بهره‌گیری از پتانسیل علم شیمی، مقدور و میسور نیست. به همین دلایل است که سلامت، قدرت، ثروت و امنیت هر جامعه به علم شیمی وابسته است.

بله، طی این مدت در بسیاری از کشور‌های پیشرفته به صورت جدی و موفق در زمینه ترویج علم شیمی گام برداشتند، با ترویج این علم، نخبگان بیشتری جذب این رشته سرنوشت‌ساز خواهند شد.

بدیهی است که آیین‌نامه‌های ارتقا، سیستم‌های انگیزش و سنجش، قوانین تشویقی و مهم‌تر از همه انگیزه‌های علمی که هر محقق می‌خواهد نتیجه اندیشه و فکر و پژوهش خویش را منتشر کند و به نام خویش ثبت و ضبط کند، ازجمله این عوامل است، زیرا اگر در دنیای علم، کسی تالیف سند علمی نظیر: مقاله، کتاب و... نداشته باشد، از جایگاه شایسته‌ای برخوردار نخواهد بود. دانشمند، اندیشمند و پژوهشگر را با خروجی یافته‌های علمی منتشر شده‌اش می‌شناسند، چراکه با نوشتن و گزارش کردن، دانش جدید هر فرد به دانش اجتماعی و بشری تبدیل می‌شود.

بله از سال 1389 از خط فقر علمی عبور کردیم. یعنی به نسبت جمعیت کشورمان از جمعیت کل دنیا در تولید علم جهانی باید سهم داشته باشیم. آمار تولید ثروت از دانش را در حال حاضر ندارم. در سال 2011 سهم تولید علم ایران براساس اسناد نمایه شده در بزرگ‌ترین پایگاه نمایه‌سازی دنیا (اسکاپوس) به 1.55 افزایش یافته و خوشبختانه در منطقه رتبه اول را کسب کردیم و ترکیه را پشت‌سر گذاشتیم که در همین جا این افتخار ملی را به تمامی هموطنان عزیز تبریک می‌گویم و به استادان، دانشمندان، پژوهشگران، دانشجویان کارشناسی ارشد و بویژه دکتری، دست مریزاد و خسته نباشید عرض می‌کنم.

همیشه علوم بنیادی، پیشتاز تولید فناوری هستند و خوشبختانه در کشور این اقدام مبارک صورت پذیرفته است. البته بی‌انصافی است که بگوییم برای تحقیقات کاربردی در کشور اقداماتی صورت نپذیرفته است، چراکه قدرت، ثروت، امنیت و سلامت که در کشور وجود دارد و همچنین افزایش سطح رفاه اجتماعی و امید به زندگی، قابل مقایسه با دهه‌های قبل نیست. توسعه دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، مراکز رشد، پارک‌های علم و فناوری و صنایع مختلف، بیانگر این است که از یک حالت گذر در حال عبور هستیم. امروزه تولید علم کشور نقش خود را در عرصه‌های پزشکی، سلامت، امنیت، نظامی، هوافضا، هسته‌ای و صنایع مختلف بخوبی نشان داده است. تولید علم کشور رابطه مستقیم با رتبه‌های ورزشی، میزان درآمد سرانه ملی، تولید خالص ملی و... دارد. در این واقعیت نباید شک کرد.

در حال حاضر از اهداف موجود در سند چشم‌انداز جلو هستیم، چراکه اختلاف علمی جزئی را با کشور رقیب خویش ترکیه از نظر علمی از شش برابر در سال 1999 به 1.5 برابر در سال 2010 کاهش دادیم و خوشبختانه در سال 2011 رتبه اول علمی را در منطقه کسب کردیم و رقیب ما ترکیه با اختلاف قابل‌توجهی عقب ماند و 14 سال زودتر به هدف سند چشم‌انداز 20 ساله کشور رسیدیم.

این واقعیت نشان می‌دهد دانشمندان کشور بیش از سایر افراد جامعه در جهت عملیاتی کردن منویات رهبر معظم انقلاب کار کردند. البته از دانشمندان انتظار می‌رود در هر زمینه‌ای پیشتاز باشند.

همچنین انتظار می‌رود دولتمردان و مدیران اجرایی کشور به پاس این همت بزرگ و تلاش خستگی‌ناپذیر دانشمندان، استادان، دانشجویان و دانش‌پژوهان دانشگاه‌ها، توجه ویژه‌ای به تامین تجهیزات آزمایشگا‌ه‌ها، کارگاه‌ها و دانشگاه‌ها و موسسات آموزشی و پژوهشی نشان دهند. در این زمینه، انصافا توجه در خور ایشان نشده است.

نخبه کسی است که توانایی خاصی دارد و در تولید علم، هنر، ثروت، قدرت، امنیت، سلامت و رفاه جامعه نقش‌آفرینی می‌کند، بنابراین نخبگان صرفا عالمان و دانشمندان نیستند بلکه تمامی افرادی که توانایی ویژه دارند، نخبه هستند.

انصافا مسوولان زحمات زیادی در چند سال گذشته کشیدند. بویژه دکتر واعظ‌زاده و تیم همراهش در سیستم‌سازی و ساختارسازی موفق بودند و در حال حاضر هم که یکی از مجرب‌ترین نخبگان کشور که سال‌ها بر مسند ریاست دانشگاه درجه اول کشور یعنی دانشگاه صنعتی شریف بوده‌اند، در تیم خانم دکتر سلطانخواه آن را مدیریت می‌کند.

خدمات‌رسانی این بنیاد را به نخبگان به طور سیستماتیک می‌کنند و بسیار منظم و با برنامه به پیش می‌برند. برای همه این عزیزان آرزوی توفیق و سلامت دارم. به نظر اینجانب در طول عمر کوتاه خودش بسیار موفق عمل کرده است و جای بسی تحسین دارد و به همه عزیزانی که در بنیاد ملی نخبگان فعالیت می‌کنند، دست مریزاد و خسته نباشید عرض می‌کنم.

به نظر بنده مهم‌ترین عامل، احساس بی‌تاثیری است. نخبه باید در جای خاص خودش قرار گیرد که حس شیرین و لذت اثربخشی برای ایشان وجود داشته باشد. در صورتی که زمینه رشد علمی و اشتغال افراد مهیا شود، هیچ ایرانی‌ای کشورش را رها نخواهد کرد. البته از نخبگان انتظار می‌رود با استفاده از قدرت نخبگی خویش برای بسترسازی برای جذب و مهاجرت معکوس نخبگان، همت خویش را به کار گیرند.

خروج نخبگان یک واقعیت است، البته آمار دقیق و مستندی ندارم، اما در چند سال گذشته، اوضاع بهتر شده است ولی نکته مهم‌تر، برنامه‌ریزی دقیق‌تر و مدیریت کارآمدتر است.

زمینه‌سازی برای تحصیل در رشته علمی، بسترسازی جهت اشتغال ایشان، قرار گرفتن نخبه در جایگاه خاص خودش تا احساس اثربخشی کند، بسترسازی برای تبدیل ایده‌های نخبگان به محصول و حمایت از ایشان در عرصه تبدیل ایده به عمل، برنامه‌ریزی فرهنگی، اخلاقی و مذهبی برای نخبگان از جمله راهکارهای قابل اعتناست که باید مورد توجه قرار گیرد.