سفر به سمت بهار

بالا بودن رقم سفرهای خارجی در ذاتش اتفاق بدی نیست، اما مشروط بر آن‌که بین مسافران ورودی و خروجی تناسب و تعادل وجود داشته باشد. به این معنا که اگر سالانه میلیون‌ها ایرانی به عنوان گردشگر و با هدف گردشگری به خارج از ایران سفر می‌کنند، در نهایت باید ورودی گردشگران خارجی به کشور نیز افزایش یابد تا فهرست ورودی و خروجی به ضرر کشور تمام نشود؛ در حالی‌که سازمان گردشگری آمار دقیقی از ورود گردشگران خارجی اعلام نمی‌کند و تمامی مسافران ورودی را به عنوان گردشگر تلقی می‌کند، اما مغازه‌های صنایع دستی دور میدان امام و ظرفیت به نسبت خالی هتل‌هایی که با مقاصد گردشگران خارجی ساخته شده‌اند و... از جمله قراینی است که نشان می‌دهد این فهرست به نفع صنعت گردشگری کشور شکل نمی‌گیرد.

آغاز سال نو و تعطیلات نوروزی یکی از مهم‌ترین فرصت‌های پیش‌رو به منظور ارتقای گردشگری داخلی محسوب می‌شود، هر چند فصل تابستان به عنوان نقطه اوج مسافرت‌ها شناخته می‌شود، اما در نوروز نیز در یک بازه زمانی کوتاه حجم بالایی از سفر به مقاصد مختلف شکل می‌گیرد که بیشتر آنها به سفرهای خانوادگی اختصاص دارد.

در این شرایط و با توجه به مشکلات موجود یکی از راهکارهای کاهش مسافرت‌های خارجی، فراهم آوردن شرایط مناسب سفر برای خانواده‌ها در تعطیلات نوروز است، چرا که با افزایش بهای سوخت و افزایش هزینه‌های حمل و نقل و اسکان، هم‌اکنون بازارهای داخلی در حال واگذاری سهم خود به رقبای خارجی هستند و چه بسا سرمایه‌گذاران اماکن اقامتی در ترکیه، ارمنستان و... در این سال‌ها سود زیادی نصیب خود ساخته‌اند.

اما در حالی که هزینه سفر به قشم و کیش با سفر به ارمنستان و تقریبا ترکیه برابری می‌کند، برای بازگرداندن و حفظ سهم بازار گردشگری داخلی، ارتقا و افزایش سهم گردشگری خانواده‌ها مهم‌ترین راهکار پیش‌روست و تردیدی نیست که برای تحقق این هدف، بیش از هر چیز باید به کاهش بهای تمام شده سفرهای داخلی فکر کرد، زیرا تا زمانی که قیمت تمام شده سفرهای داخلی در رده‌های برابر یا حتی تا 20 درصد کمتر از سفرهای خارجی به کشورهای منطقه باشد، طبیعی است که مدام باید شاهد واگذاری سهم بازار به رقبای خارجی باشیم و توجه به گردشگری خانواده‌ها از آن جهت حائز اهمیت است که به دلیل قابل‌توجه بودن این سفرها به جهت کمی، می‌تواند مانند خونی دوباره به بدنه صنعت گردشگری تزریق شود.

به صورت طبیعی هنگامی که نوروز فرا می‌رسد، سازمان‌های مرتبط با گردشگری مانند سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، شهرداری‌ها، سازمان‌های بومی، سازمان امداد و نجات هلال‌احمر و... با انتشار بروشورهای گردشگری، استقرار اکیپ‌های امداد و نجات یا سایر اقدامات مشابه، به استقبال مسافران نوروزی می‌روند، اما در شرایط کنونی نمی‌توان به این اقدامات بسنده کرد، خروج از شرایط کنونی نیاز به تمهیدات خاص دارد؛ تمهیداتی که بتواند گردشگران را با ایران چهارفصل که در راس مهم‌ترین کشورهای دارای جاذبه گردشگری قرار دارد، پیوند دهد.

در این ارتباط راهکارهای زیر پیشنهاد می‌شود:

ـ‌ معرفی مراکز جدید گردشگری: چند سال است که سازمان گردشگری و میراث فرهنگی روی مناطق ویژه گردشگری تمرکز ویژه‌ کرده است، هر چند هنوز بسیاری از این مناطق از کمبود امکانات حداقلی رنج می‌برند، اما بسیاری از این مناطق هم‌اکنون قابلیت جذب مسافران را دارند. بر‌همین اساس، پیشنهاد می‌شود برخی از این منابع که از امکانات مناسبی برخوردارند، به عنوان مقاصد خاص گردشگری مدنظر قرار گیرند و گردشگران با برنامه‌ریزی مشخص به سمت این اهداف و مقاصد راهنمایی شوند. اگر این اتفاق رخ بدهد، به دلیل افزایش تعداد مسافران، هم هزینه تمام شده سفر کاهش پیدا می‌کند و هم بر اقتصاد محلی تاثیر زیادی دارد.

ـ‌ متعدد کردن مناطق گردشگری: هم‌اکنون استان‌های خراسان، مازندران، اصفهان و فارس بیشترین تعداد جذب مسافر را به خود اختصاص داده‌اند، ضمن این‌که نباید فراموش کنیم بیشتر جذب مسافر به مناطق خاصی از این استان‌ها صورت می‌گیرد، در صورتی که امکان متعددسازی مقاصد گردشگری یکی از اقداماتی است که می‌تواند به بهبود وضعیت گردشگری داخلی بینجامد، البته این متنوع‌سازی مقاصد باید به صورت هدفمند صورت بگیرد و در نهایت این سیاست باید به گونه‌ای پیاده‌سازی شود که منجر به پراکنده شدن بیش از حد مسافرت‌ها و مسافران نشود.

ـ‌ در نظر گرفتن تسهیلات خاص به تناسب موقعیت شغلی یا اجتماعی افراد: هم‌اکنون حدود 40درصد از جمعیت کشورمان را جوانان تشکیل می‌دهند؛ جوانانی که در موقعیت‌های مختلف اجتماعی مانند دانشجویی، دانش‌آموزی یا مشاغل مختلف قرار دارند، در‌همین‌خصوص پیشنهاد می‌شود در قالب‌های مختلف امکان سفر برای این گروه خاص در نظر گرفته شود.

اهمیت اعطای موقعیت سفر به این گروه در این نکته نهفته است که این گروه از یک سو به دلیل شرایط سنی‌شان مشتاق سفر هستند و از سوی دیگر به دلیل برخی محدودیت‌های مالی توانایی تامین هزینه سفر خارجی را ندارند و به این شکل می‌توان یک بازار بالقوه خاموش را فعال کرد. در کنار این قشر تقسیم بندی مخاطبان براساس جایگاه اجتماعی مانند کارمندان، کارگران و... و در نظر گرفتن تسهیلات متناسب با موقعیت آنها نیز می‌تواند ‌ثمربخش ‌واقع شود.

ـ‌ اعطای تسهیلات برای سفرهای داخلی: طرح اعطای تسهیلات به سفرهای داخلی، طرحی است که به صورت محدود توسط برخی از بانک‌ها اجرا شد، اما به دلیل مشکلات اجرایی که در این زمینه رخ داد در نهایت به سرانجام خوبی نرسید؛ اما نباید فراموش کنیم این طرح در اصل طرحی است که می‌تواند در خدمت رشد گردشگری قرار گیرد و جای دارد که نظام بانکی سازوکارهای مناسبی برای اجرایی شدن آن در نظر بگیرد؛ عقد قرارداد با سازمان‌ها و شرکت‌ها و عقد قرارداد با آژانس‌های معتبر و خوش‌نام از جمله اقداماتی است که در این مسیر می‌تواند موثر واقع شود.

ـ‌ تقویت هدفمند فعالیت‌های صدا و سیما: صدا و سیما به عنوان سرمایه ملی در رونق گردشگری داخلی، جایگاهی یگانه دارد. اغراق نیست اگر بگوییم هیچ سازمانی تا این‌حد نقش ایفا نمی‌کند، اما نکته قابل توجه این است که در فعالیت‌های حوزه گردشگری، صدا و سیما نیز در چمبره عدم برنامه‌ریزی‌های مناسب و سیاست‌های غیرهدفمند حوزه گردشگری گرفتار آمده است و در همین راستا، هدف خاصی را دنبال نمی‌کند و برنامه‌سازی‌های پراکنده بیش از هر چیز گویای همین امر است.

به عنوان مثال معرفی جاذبه‌هایی که امکان دسترسی به آن وجود ندارد، هر چند برای یک قشر خاص یا حتی برای عموم مردم می‌تواند جذابیت داشته باشد، اما اگر به شکل هدفمند به ارتقای موقعیت گردشگری داخلی می‌اندیشیم این تبلیغات و برنامه‌سازی‌ها بیش از هر چیز باید در خدمت اهداف خاص گردشگری قرار گیرد.