دیالوگ‌های از دست رفته

از دست رفته اولین ساخته بن افلک، بازیگر معروف سینمای آمریکا داستان گم شدن فرزند خردسال زنی لاابالی و پیگیری‌های پاتریک کنزی، کارآگاه خصوصی و انجی همکارش برای پیدا کردن وی است.

این اثر از نظر مضمون و داستان برای نمایش در ایران مشکلی ندارد، اما از نظر تصویری به اصلاحاتی نیاز داشت که در نسخه نمایش خانگی نسبتا مناسب انجام شده است. از دست رفته تاکنون دو بار دوبله شده است؛ نوبت اول با سرپرستی ایرج سنجری برای تلویزیون و نوبت دوم با مدیریت زنده‌یاد امیرهوشنگ قطعه‌ای و با نام «کودک گمشده» برای شبکه نمایش خانگی.

هر دو مدیر دوبلاژ در زمینه انتخاب صداها نسبتا موفق عمل کرده‌اند، اما در زمینه تغییر و تنظیم دیالوگ‌ها برتری از آن مرحوم قطعه‌ای است. سنجری به جای کیسی افلک، بازیگر نقش پاتریک خود گویندگی کرده است. ظاهرا او منوچهر والی‌زاده و افشین زی‌نوری را برای این نقش در نظر گرفته بود، اما حضور آنها بنا به دلایلی ممکن نشده است. صدای افلک نرم و نسبتا ضعیف است و گاهی شبیه ناله می‌شود. سنجری بنا به هر دلیلی که به جای وی گویندگی کرده باشد کار درستی کرده، زیرا جنس صدا و لحن حرف زدنش به صدای افلک نزدیک است و چهره وی را کاملا می‌پوشاند. در دوبله ویدئویی شروین قطعه‌ای به جای افلک صحبت کرده که بعد از سنجری انتخاب مناسبی برای این بازیگر است و هنوز هیچ صدایی برایش تثبیت نشده است.

سنجری برای میشله موناگان، بازیگر نقش انجی، فریبا شاهین‌مقدم و مرحوم قطعه‌ای، افسانه پوستی را انتخاب کرده‌اند، دوبلورهایی که سال‌ها به جای شخصیت‌های کودک و نوجوان گویندگی کرده‌اند وقتی به جای بزرگسالان صحبت می‌کنند، گفته می‌شود صدایشان هنوز کودکانه است.

درباره شاهین مقدم نیز همین گونه است. از نظر نگارنده، جنس صدای او تا حد زیادی با ویژگی‌های صورت انجی‌جور درمی‌آید، اما خود مدیر دوبلاژ معتقد است صدای شاهین مقدم حجم و بعد لازم را برای نقش انجی ندارد. پوستی با این که صدایش کاملا با شاهین مقدم تفاوت دارد، دوبله‌اش خوب از کار درآمده است. علت این که می‌گوییم 2 صدای کاملا متفاوت مناسب انجی است، این که صدا و چهره موناگان، هیچ صدای خاصی را به ذهن متبادر نمی‌کند. هردو مدیر دوبلاژ برای مورگان فریمن، بازیگر نقش جک دویل، حسین عرفانی را برگزیده‌اند که انتخابی کاملا درست است.

عرفانی در چند فیلم، دوبلور فریمن بوده و صدای محکم و جذابش با چهره این بازیگر سیاهپوست کاملا هماهنگ است. نکته جالب این که هر دو مدیر دوبلاژ برای نقش هلین ـ که بازیگرش دست‌کم در ایران شناخته شده نیست ـ شراره حضرتی را انتخاب کرده‌اند.

هلین نقش منفی فیلم است، زنی هرزه و بی‌قید که ادعای مادری و دوست داشتن بچه‌اش را دارد، اما در عمل دنبال کارهای خودش است و به فرزندش توجهی ندارد. جنس صدای حضرتی نسبتا خشن است و لطافت و مهربانی زنانه ندارد و مدیر دوبلاژها ازاو برای نقش‌های منفی زیاد استفاده کرده‌اند و احتمالا به همین دلیل برای نقش هلین برگزیده شده است. سنجری برای زوج میانسال بی (بئاتریس)‌ و لیونل، مریم صفی‌خانی و شایان شام‌بیاتی را انتخاب کرده که مناسب هستند. مرحوم قطعه‌ای، فریده کاکاوند و زنده‌یاد اکبر میرطاهری را انتخاب کرده است. بی بیش از 40 سال دارد و خطوط چهره‌اش نیز این را کاملا نشان می‌دهد، به همین دلیل صدای کاکاوند برای وی مقداری جوان است، اما در عوض صدای میانسال و نسبتا جذاب میرطاهری برای لیونل کاملا مناسب است. برای ادهریس، بازیگر نقش رمی برسانت چه پیش از دوبله از دست رفته و چه پس از آن، صداهای بم و نسبتا بم انتخاب شده است، سنجری، همت مومی‌وند را برگزیده که نسبتا مناسب است و مرحوم قطعه‌ای یا به دلیل کمبود گوینده یا به دلیل تشخیص خودش مبنی بر مناسب بودن صدایش برای ادهریس خود به جای این بازیگر گویندگی کرده است. سایر انتخاب‌های مدیر دوبلاژها نکته خاصی ندارد، ضمن‌ این‌که نقش‌ها بجز چیس و تا حدودی دوین عمدتا بسیار کوتاه و کم دیالوگ هستند.

در از دست رفته، کودک گمشده، کلمات و جملاتی وجود دارد که برای نمایش فیلم در ایران چاره‌ای جز تغییر آنها نبوده است. فیلم به دلیل وجود همین کلمات و صحنه‌های استعمال موادمخدر در آمریکا برای نمایش در سینماها درجه R گرفته است. البته این کلمات و جملات بی‌دلیل استفاده نشده‌اند و به شخصیت‌پردازی آدم‌ها مربوط می‌شود. هلین (HELEN) که در هر 2 دوبله هلن (HELEN) گفته می‌شود، زنی هرزه و بددهان است که هم روابط نامشروع دارد و هم الکل و کوکائین مصرف می‌کند. این شخصیت در نسخه تلویزیونی بسیار تعدیل شده و بسیاری از کلمات و جملات ناشایستی که می‌گوید و چیزهایی که درباره او می‌گویند، تغییر کرده و بدین ترتیب هم از تاثیرگذاری فیلم کم شده و هم این که تماشاگر چندان درک نمی‌کند چرا لیونل، جک و رمی تصمیم می‌گیرند آماندا را از هلین دور کنند و عواقب بچه‌دزدی را هم بپذیرند. اوایل فیلم بی می‌گوید هلین، هرزه است. کلمه هرزه در هر 2 دوبله تغییر کرده و کلمات جایگزین ـ‌ معتاد بی‌مصرف و عوضی لعنتی ـ به هیچ وجه تاثیر کلمه اصلی را ندارند و شخصیت‌ هلین را معلوم نمی‌‌کنند. اگر امکان استفاده از کلمه هرزه وجود نداشته، مدیر دوبلاژها باید به جایش لاابالی و عیاش می‌گذاشتند. پاتریک و انجی نسبت زناشویی با یکدیگر ندارند، اما در دوبله تلویزیون آنها به زن و شوهر تبدیل شده‌اند. این امکان وجود داشت که آنها نامزد یکدیگر معرفی شوند تا به اصل اثر نزدیک‌تر باشد. تغییر رابطه بر پایان فیلم نیز اثر گذاشته است. فیلمنامه‌نویسان می‌توانسته‌اند پاتریک و انجی را زن و شوهر یا نامزد در نظر بگیرند و قطعا منظور خاصی داشته‌اند که این کار را نکرده‌اند. در دوبله ویدئویی این رابطه تغییر نکرده است، زن و شوهر نبودن این زوج به انجی کمک می‌کند تا در انتهای فیلم، راحت‌تر پاتریک را ترک کند. در دوبله تلویزیون علاوه بر مناسب نبودن جایگزینی بعضی کلمات و جملات، تعدادی از اسم‌ها غلط تلفظ شده است مثلا دوبلورها چیس (Cheese) را چیو و دویل (Doyle) را دویِل (Doyel) گفته‌اند. در دوبله ویدئویی، چیس یکی دو بار چیس (Cheys) گفته می‌شود، اما بعد تا انتهای فیلم درست تلفظ می‌شود. اوایل فیلم، پاتریک روی تصاویر، دیالوگ‌هایی می‌گوید، اما جالب است در هر 2 دوبله اشتباهی رخ داده و دیالوگی که سازندگان فیلم کاملا آگاهانه برای گفته شدن روی تصویر آماندا در نظر گرفته‌اند در جای دیگری گفته می‌شود و دیالوگی که ربطی به آماندا ندارد روی عکس وی بیان می‌شود. پاتریک از قول کشیش می‌گوید: «... در عین حال که مثل مار زیرک هستی، مثل کبوتر معصوم باش.» جمله دوم روی تصویر آماندا گفته می‌شود، اما در هر 2 دوبله جمله اول را روی تصویر وی و جمله دوم را روی تصاویر بعدی می‌گویند.

از دست رفته/ کودک گمشده اثری بسیار دیدنی و تاثیرگذار است. مسوولان تلویزیون یا باید از نمایش این فیلم صرف‌نظر می‌کردند یا سعه‌صدر به خرج می‌دادند تا فیلم اینقدر دچار جرح و تعدیل‌های بی‌مورد نشود. بسیاری از صحنه‌های حذف شده، در نسخه شبکه نمایش خانگی وجود دارند و در این نسخه فقط صحنه‌هایی که به هیچ طریق قابل اصلاح نبوده حذف شده‌اند. در نسخه تلویزیونی، صحنه‌هایی حذف شده که تماشاگر را شگفت‌زده می‌کند، مثل شکلک درآوردن یک مادر برای بچه‌اش یا صحنه‌ای که هنگام مراسم تشییع جنازه نیک، پاتریک از دویل می‌خواهد با هم گپ بزنند. البته و متاسفانه سکانس مهم و تاثیرگذار پایانی فیلم در نسخه تلویزیونی کاملا حذف و در نسخه ویدئویی کوتاه شده است. در این سکانس پاتریک که قبلا به انجی گفته بود هلین ممکن است عوض شود به همین دلیل باید آماندا را برگرداند، به خانه وی می‌رود و می‌بیند او در حال آماده شدن برای رفتن پیش دوست مذکر تازه‌اش است. مشروب خوردن وی را هم می‌بیند و بعد متوجه می‌شود قرار است آماندا در خانه، تنها باشد تا وقتی داتی ـ دوست مشکل‌دار هلین ـ بیاید. در این سکانس، اطلاعاتی هم درباره سرنوشت بعضی شخصیت‌ها داده می‌شود. با کمی سعه‌صدر و کمی اصلاحات می‌شد این سکانس حذف نشود تا سرانجام کاری که پاتریک کرده بر تماشاگر معلوم شود.