حسین کعبی: وقتی فیگو را در جام جهانی زدم....
گفت وگو با محمود شالویی، رئیس موزه هنرهای معاصر تهران
عطش جوانان برای شرکت در دوسالانه نقاشی
اشاره: هشتمین دوسالانه ملی نقاشی ایران از 8 دی در موسسه فرهنگی ـ هنری صبا به دبیری احمد وکیلی برگزار شده است.دراین دوسالانه که با رویکرد به مکتب هرات برگزار شده، 317 اثر از 286 هنرمند به نمایش گذاشته شده است که 131 اثر با تم نگاهی نو به مکتب هرات و موضوع 186 اثر دیگر آزاد است و در بخش مدعوین،
50 اثر از 50 هنرمند پیشکسوت و استاد نقاشی ارائه شده است. به بهانه برگزاری این دوسالانه با محمود شالویی، رئیس دوسالانه هشتم نقاشی به گفتوگو نشستهایم. از آنجا که شالویی مدیریت مرکز هنرهای تجسمی و ریاست موزه هنرهای معاصر تهران را نیز برعهده دارد علاوه برموضوع هشتمین دوسالانه نقاشی، درباره دیگر مباحث مربوط به هنرهای تجسمی هم با او به گفتوگو نشستهایم.
مهمترین تفاوتهای شکلی و محتوایی دوسالانه هشتم با سایر دوسالانههای نقاشی که طی سالهای گذشته برگزار میشده ،چیست؟
دوسالانه نقاشی امسال از جهات متعدد دارای تفاوتهای اساسی با دورههای گذشته است و ویژگیهای منحصر
به خود را داراست. به طوری که در هشتمین دوره از این دوسالانه، تاکنون شاهد حضور پرشور هنرمندان بودهایم. در این دوره نوعی عطش برای شرکت در دوسالانه بین هنرمندان خصوصا جوانان وجود داشت که به رونق آن افزوده است، بهطوری که میتوان اعلام کرد این دوسالانه در مقایسه با دوسالانههای پیشین از استقبال کم نظیری از سوی هنرمندان و همینطور مخاطبان هنرهای تجسمی مواجه شده است.
در این دوره از دوسالانه 6000 اثر به نمایشگاه راه یافته که تعداد قابل توجهی است. در عین حال آمار شرکتکنندگان از منظر داوران و کارشناسان حاضر در دوسالانه هشتم نقاشی رضایتبخش و حاکی از این است که گرایش نسبت به این حیطه طی سالهای اخیر افزایش یافته است.
با توجه به موضوع مکتب هرات که برای دوسالانه هشتم در نظر گرفته شده و با جستاری اجمالی در میان آثار شرکتکنندگان این نتیجه حاصل میشود که علاقه و شور و شوق نسبت به این موضوع درمقایسه با دوسالانه گذشته بیشتر بوده است. از سوی دیگر، امتیاز ویژه دوسالانه هشتم مساله تمرکززدایی است. در حالی که چنین خصیصهای در دوسالانههای گذشته به چشم نمیخورد و برگزاری دوسالانهها در سالهای گذشته تنها به تهران هم محدود میشد، اما در این دوره علاوه براین که دوسالانه در تهران برگزار شده در مشهد و نیشابور نیز این روال ادامه دارد. برپایی کارگاههای تخصصی و آموزشی هم در حاشیه برگزاری دوسالانه هشتم در این دو شهر برپا شده است. به تعبیری، همراهی هنرمندان و همت مسوولان موجب شده است تا دوسالانه پررونق، پرمحتوا و با ارزش برگزار شود. امیدوارم دوسالانه نقاشی با شور و رونق بدون وقفهای برگزار شود. درباره کارگاههایی که در جریان برگزاری هشتمین دوسالانه نقاشی برگزار شده باید بگویم در این کارگاهها حدود 40 هنرمند نقاش به فعالیت مشغول شدهاند و جوانان نیز از رهگذر برپایی این کارگاهها توانستهاند به فراگیری بیشتری در این حوزه بپردازند.
هنر امروز در دنیا به سمت بیمعنایی پیش میرود، ولی در مشرق زمین و خاصه در ایران هنرمندان همواره به دنبال هویت گذشته خویش بودهاند و در آثار خود سعی کردهاند رسالتها و پیامهایشان را به مدد تکنیکهای مختلف به مخاطب منتقل سازند
نکته جالب این است که برگزاری این کارگاه موجب تعجب داورانی شده که امسال از کشورهای مختلف، مهمان دوسالانه نقاشی بودهاند. این داوران با وجود آن که در نمایشگاههای متعددی از اقصی نقاط جهان شرکت کردهاند اما از محتوای کارگاههایی که در نیشابور برگزار شده بود ابراز خرسندی میکردند و سطح آنها را حتی بالاتر از کارگاههای سایر کشورها میدانستند.
با توجه به این که موضوع اصلی دوسالانه هشتم رویکرد به مکتب هرات بوده است، گرایش هنرمندان نسبت به این موضوع را چطور میبینید؟ بویژه در جوانانی که ممکن است به دلیل تجربههای اندک، آشنایی چندانی با این مکتب نداشتهباشند؟
در آغاز اینطور احساس میشد که با اقبال چندانی از سوی هنرمندان به مکتب هرات مواجه نشویم اما بتدریج و با ارسال آثار متعدد به دبیرخانه متوجه شدیم که آثار حاکی از آن است که جوانان در عین این که مایل هستند امروز به سمت هنر معاصر گام بردارند و حرکتهای تازه و مدرن در حیطه نقاشی انجام دهند، نسبت به حوزهای چون مکتب هرات نیز آشنایی و گرایش دارند و میکوشند با دستمایه قرار دادن چنین درونمایهای به ارائه آثار درخشان در این دوسالانه بپردازند. به تعبیری دیگر، آثاری که در این دوره از دوسالانه در زمینه مکتب هرات به دست ما رسید، نشانگر عرق ملی جوانان نسبت به هنر ایرانی ـ اسلامی بود. جوانان در هشتمین دوسالانه نقاشی ثابت کردند که الفت و دلبستگی خاصی به ترسیم هنر ایرانی ـ اسلامی دارند.
در لابهلای گفتوگو به برگزاری کارگاههای تخصصی که در نیشابور و همزمان با شروع دوسالانه هشتم آغاز شده بود اشاره کردید. از بازخورد این کارگاهها هم خبر دارید؟
بیتردید برپایی این کارگاههای آموزشی و تخصصی چندان که در سوالهای پیشین نیز اشاره کردم میتواند تاثیر بسزایی در پررنگ کردن دوسالانه نقاشی داشته باشد. نهتنها درباره دوسالانه نقاشی که برگزاری کارگاههایی از این دست هم در دیگر دوسالانهها بیتاثیر نبوده است. در هشتمین دوسالانه نقاشی، کارهای ارزندهای صرف نظر از قالب نمایشگاهی در این کارگاهها ارائه شده است، به طوری که آثار خلق شده توانسته است توجه مخاطبان و داوران خارجی را برانگیزد. این مساله مهمی است و به نظرم نباید آن را دستکم گرفت. حضور جوانان در کنار هنرمندان پیشکسوت و آشنا شدن آنها با تکنیکها و تجارب هنرمندان کهن و همچنین شناسایی استعدادهای جوان را میتوان از مهمترین مولفههای این کارگاهها قلمداد کرد. بویژه این که در بطن ارائه کارهای کارگاهی، زیباییهای مکتب هرات نیز نهفته و هر هنرمند به فراخور زاویه دید منحصر به خود این زیباییها را ترسیم کرده است. در یک جمله باید گفت دوسالانه نقاشی، گامهای زیادی رو به جلو برداشته و پیشرفت آن در مقایسه با سالهای گذشته تحسینبرانگیز است. ضمن این که هنرمندان در این دوره از دوسالانه به عقبه نقاشی ایران نیز توجه مخصوصی داشتهاند.
با توجه به این که طی سالهای گذشته در بیینال ونیز نیز حضور داشتهاید و از این رهگذر با هنرمندان متعددی از کشورهای جهان آشنایی دارید، به نظر شما در حال حاضر مهمترین رویکردی که در هنرهای تجسمی در سراسر دنیا وجود دارد، چیست؟
هنر امروز در دنیا به سمت بیمعنایی پیش میرود، ولی در مشرق زمین و خاصه در ایران هنرمندان همواره به دنبال هویت گذشته خویش بودهاند و در آثار خود سعی کردهاند رسالتها و پیامهایشان را به مدد تکنیکهای مختلف به مخاطب منتقل سازند. پیامهایی که سراسر معنویت و عرفان بوده و چشم هنرمندان غربی را به خود خیره ساخته است. منعکس شدن این پیامها در آثار هنرمندان ایرانی هم نشاندهنده دانش و اشراف آنها نسبت به هنر است.
از سوی دیگر در دوسالانه معماری هم شاهد تبیین هویت ایرانی ـ اسلامی از سوی هنرمندان بودهایم. در حقیقت، گرایش هنرمندان به ارائه آثار ملی دینی حکایت از علاقهمندی و دلبستگی آنها به چنین درونمایههایی در عالم هنرهای تجسمی داشته و دارد. هنرمندان ایرانی طی سالهای گذشته تا امروز با حضور در بیینالها و نمایشگاههای بینالمللی این نکته را ثابت کردهاند که هنر تنها وسیله برای انتقال مفاهیم معنوی اجتماعی و عرفانی بوده است. این موضوعی است که در دوسالانههای پکن یا داکا هم که طی سالهای اخیر با حضور هنرمندان ایرانی برگزار شده بخوبی مشهود است.
بعد از اتمام برگزاری دوسالانه هشتم نقاشی، قرار است به برپایی چهارمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر بپردازید. اگر ممکن است دراین باره توضیح دهید؟
این رویداد همانطور که شما اشاره کردید، در آستانه چهارمین سال برگزاری است و ما در جریان برگزاری این جشنواره با شگفتی و تعجب، مشارکت قشر عظیمی از هنرمندان را شاهده بودیم و آن طور که از آمار برمیآید امسال نیز به تبع سالهای گذشته آثار متعددی در هر شاخه از این جشنواره به معرض داوری و نمایش گذاشته خواهد شد. امسال 24 هزار اثر از 5 هزار و 351 هنرمند به دبیرخانه جشنواره تجسمی فجر ارسال شده که نشانگر حضور گسترده هنرمندان و استقبال آنها نسبت به این رویداد بزرگ هنری است.
در عین این که آثار ارزندهای در بخشهای ویژه جشنواره مانند بیداری اسلامی به دست ما رسیده است. به نظر میرسد ارسال طیف گستردهای از آثار هنرمندان این نکته را به ذهن متبادر میسازد که هنرمندان در یک کشور از شور و شوق زیادی برای حضور در چنین جشنوارهای برخوردارند. در جشنواره هنرهای تجسمی فجر 10 رشته وجود دارد و جالب است بدانید در کمتر از 20 روز گذشته، چیزی در حدود 6000 اثر تنها به بخش نقاشی ارسال شده است .9 هزار و 669 اثر هم به بخش عکس جشنواره ارسال شده است.
به جز برپایی جشنواره هنرهای تجسمی فجر چه برنامه دیگری برای موزه هنرهای معاصر تهران در نظر گرفتهاید؟
با توجه به استقبالی که صورت گرفته قصد داریم بعد از برگزاری جشنواره تجسمی فجر به برپایی نمایشگاهی از عکسهای گنجینه موزه بپردازیم و شکل جدیدی از این نمایشگاه را برای مخاطبان به معرض نمایش بگذاریم. ضمن این که در کنار برگزاری این نمایشگاه با تکیه بر مباحث پژوهشی و علمی به ایجاد میزگردها و سخنرانیهایی از استادان فن نیز خواهیم پرداخت.
آزاده صالحی / جامجم
گفت و گو
